Những thách thức chờ đón tân Chủ tịch Nghệ An

2020-04-24 08:21:16 admin

DNTH: Nghệ An là tỉnh rộng nhất Việt Nam, dân số đứng thứ 4 cả nước và là vùng đất được mệnh danh “địa linh nhân kiệt“, nhưng vẫn là tỉnh nghèo của cả nước. Ngày 30-7-2013, Bộ Chính trị (khóa XI) ban hành Nghị quyết 26-NQ/TW về phương hướng, nhiệm vụ phát triển tỉnh Nghệ An đến năm 2020.


Nghệ An là tỉnh đầu tiên trong cả nước được Bộ Chính trị có hẳn một nghị quyết về phát triển, đã phần nào nói lên sự quan tâm đặc biệt của Bộ Chính trị, nhằm tạo điều kiện cho quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh có cơ hội, động lực phát triển tương xứng với tiềm năng. Nhưng nhìn thẳng vào thực tế thì khoảng cách để Nghệ An trở thành tỉnh khá của cả nước đang còn rất lớn.

Đầu năm 2020, Ban Bí thư chỉ định Ông Nguyễn Đức Trung – Thứ trưởng Bộ KH&ĐT về làm Phó Bí thư Tỉnh ủy – Chủ tịch UBND Tỉnh, phải chăng là TW đã nhận ra Nghệ An cần phải nâng cấp ở khâu điều hành? Đây cũng là lần đầu tiên chính quyền Nghệ An được điều hành bởi một cán bộ cấp chiến lược luân chuyển từ Bộ “sức mạnh về kinh tế" . Xác định báo chí luôn đồng hành với sự phát triển kinh tế -  xã hội của Nghệ An, chúng tôi muốn đóng góp với tân Chủ tịch bằng góc nhìn từ những người trong cuộc về những thách thức đang chờ ông Nguyễn Đức Trung.

Cùng đồng hành với chúng tôi hôm nay là Ông Phạm Xuân Cần – Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Faxuca và 1 nhà đầu tư đã từng đầu tư kinh doanh tại Nghệ An.

Ông Nguyễn Đức Trung – Chủ tịch UBND Tỉnh Nghệ An

Thách thức tầm vĩ mô về kinh tế - xã hội

Thưa Ông Phạm Xuân Cần:  Ông đã từng là lãnh đạo, quản lý nhiều năm ở các Sở ngành, địa phương ở Tỉnh Nghệ An, và bây giờ trong vai trò doanh nghiệp về tư vấn, đề nghị Ông có thể vắn tắt về những thách thức ở tầm vĩ mô trong phát triển kinh tế Nghệ An đến năm 2020 là gì ?

Ông Phạm Xuân Cần: Nói một cách vắn tắt nhất thì thách thức ở tầm vĩ mô trong phát triển kinh tế Nghệ An đến năm 2020 vẫn đang là một vấn đề muôn thuở: Làm sao cho Nghệ An thoát khỏi tỉnh nghèo? Từ bao đời nay, nghèo vẫn là vị khách quen, thậm chí có hộ khẩu thường trú ở Nghệ An như một sự bình thường. Cả nước cũng đang có hàng chục tỉnh nghèo, thậm chí có nhiều nơi còn nghèo hơn Nghệ An, nhưng câu chuyện nghèo của Nghệ An vẫn có tính cá biệt. Cá biệt ở chỗ: Một tỉnh với vị trí như thế, diện tích như thế, tài nguyên như thế, con người như thế, văn hóa và truyền thống như thế mà lại nghèo là phi lý. Vậy nên ít ra là trên dưới ba chục năm nay câu chuyện thoát nghèo luôn đặt ra với Nghệ An. Nhiệm kỳ nào cũng nhắc tới, cũng đặt mục tiêu, cũng hạ quyết tâm, nhưng rốt cục, nghèo vẫn hoàn nghèo. Vài chục năm trước có vị lãnh đạo thực sự rất tâm huyết, rất trách nhiệm đã nhiều lần đề cập mục tiêu cá nhân của ông là phải đưa tỉnh nhà ra khỏi tỉnh nghèo, nếu không chết sẽ không nhắm được mắt. Sau vị đó, chưa thấy có vị lãnh đạo nào nói đến mục tiêu cá nhân tương tự, mặc dù thách thức thì vẫn còn nguyên, thậm chí nếu tính theo so sánh tương đối với cả nước, với các địa phương khác thì thách thức hiện nay còn lớn hơn. Tất nhiên, một thách thức mà ba mươi năm chưa vượt qua được, thì cũng không thể, không nên đặt ra cho một vị lãnh đạo trong một nhiệm kỳ 5 năm ngắn ngủi phải vượt qua. Nhưng, ít ra là cũng phải xác định cho được trong 5 năm tới sẽ rút ngắn khoảng cách đến mục tiêu đó được bao nhiêu? Và, quan trọng hơn nữa là trong năm năm đó phải tạo ra được những cơ sở, tiền đề nào để những nhiệm kỳ sau có cơ hội tiệm cận được mục tiêu và vượt qua thách thức. Thách thức ra khỏi tỉnh nghèo cố nhiên có nhiều tiêu chí khác nhau, nhưng có hai tiêu chí định lượng dễ đo đếm nhất là tiêu chí về cân đối thu chi ngân sách và tiêu chí về thu nhập bình quân đầu người. Từ chỗ thu ngân sách mới đảm bảo trên dưới 30% nhu cầu chi, mấy năm gần đây tỷ lệ này đã nâng dần lên trên 50%. Rõ ràng là có tiến bộ, nhưng với tốc độ chậm. Mặt khác, bóc tách nguồn thu ra thì thấy trong đó tỷ lệ nguồn thu từ đất là khá cao. Yếu tố này cho thấy sự tăng trưởng về thu ngân sách của Nghệ An dù chậm, nhưng vẫn chưa bền vững. Nếu như công thức cơ bản của mọi bài toán tài chính rút gọn lại là lấy thu mà chi, thì với Nghệ An thường phải đặt ngược lại: "Lấy chi mà thu?" Lãnh đạo mới của tỉnh cố nhiên là phải trả lời câu hỏi đó, không phải chỉ trong đề án, mà quan trọng hơn là trên thực tế. Về tiêu chí thu nhập bình quân đầu người, so với mức trung bình cả nước hàng chục năm nay Nghệ An vẫn cứ dập dìu lên xuống quanh mốc 60-70%. Điều này cho thấy lộ trình rút ngắn khoảng cách với cả nước, để đạt mức trung bình là không hề dễ, sau đó vươn lên “tỉnh khá” như Bác Hồ hằng mong mỏi lại còn gian truân hơn. Cả nước không dừng lại, các địa phương khác cũng không chờ Nghệ An, nên muốn kịp chỉ có cách là phải đi nhanh hơn. Làm sao để đi nhanh hơn, nhưng bền vững rốt cục lại là thách thức lớn nhất cho những ai gánh vác xã tắc gianh sơn tỉnh Nghệ này trong những năm tới.

Thách thức về công tác điều hành chính quyền trong phát triển kinh tế

Để góc nhìn được thẳng thắn , chúng tôi đã có cuộc trao đổi với một doanh nhân họ Trần (không nêu tên) đã có nhiều năm kinh doanh tại Nghệ An, về những khó khăn về công tác điều hành chính quyền trong phát triển kinh tế đang chờ tân Chủ tịch.

Doanh nhân Trần: Chúng tôi đón nhận tin một lãnh đạo Bộ “kinh tế" về làm người điều hành chính quyền Nghệ An như một luồng gió đem theo những tín hiệu tốt về một giai đoạn phát triển mới của Nghệ An. Tuy nhiên bên cạnh tân Chủ tịch thì mọi khó khăn thách thức của ngày hôm qua vẫn còn nguyên vẹn với nhiều vấn đề nan giải kìm hãm sự phát triển kinh tế Nghệ An. Là nhà đầu tư đã và đang kinh doanh tại Nghệ An, với tấm lòng vì quê hương và vì bản thân mình, tôi hoàn toàn thoải mái chia sẻ những thách thức không ít doanh nhân, doanh nghiệp đã biết nhưng không có cơ hội và niềm tin để chia sẻ.

Thứ nhất: Thách thức trước mắt là đại dịch Covid - 19

Nghệ An tuy hiện nay chưa có người bị dương tính nhưng số lượng lao động người Nghệ tha hương quay về là rất đông, tiềm ẩn nhiều hệ lụy về kinh tế - xã hội. Việc hạn chế giao thương để phòng chống dịch là tình huống chưa có trong tiền lệ, ảnh hưởng sâu rộng đến việc sản xuất kinh doanh mà đặc biệt là thương mại dịch vụ. Thu ngân sách sẽ giảm đáng kể, tốc độ phát triển kinh tế sẽ bị chậm lại, cùng với tâm lý của các cấp lãnh đạo địa phương trước mỗi kỳ đại hội Đảng sẽ là thách thức mới nhưng là cấp bách và có tính căn cơ cho giai đoạn phát triển sau đó.

Thứ hai: Phương pháp và công cụ lãnh đạo, điều hành lạc hậu

Là tỉnh có diện tích lớn tương đương một số quốc gia trong khu vực mà phương thức điều hành và công cụ điều hành trong phát triển kinh tế rất chậm đổi mới. Đặc biệt là ứng dụng công nghệ trong chỉ đạo điều hành và minh bạch nguồn lực nhằm kêu gọi đầu tư không hơn các nhóm tỉnh đứng cuối về chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Hạ tầng về giao thông, công nghệ thông tin được đầu tư phát triển rất sớm nhưng lợi thế từ những đầu tư đó đang ngày càng bị các tỉnh bạn cạnh tranh trong khi chưa tạo ra được lợi thế. Cải cách hành chính liên quan đến xúc tiến đầu tư, giải quyết thủ tục, vướng mắc cho doanh nghiệp không có sự đột phá. Chi phí không chính thức vì vậy bị đẩy lên cao và thời gian thường bị kéo dài, dẫn đến không hấp dẫn những nhà đầu tư . Sức ý của bộ máy công quyền nặng nề do cấp tham mưu cho người ra quyết định còn nhiều, hiệu quả công việc của bộ máy giúp việc không có công cụ đo đếm chính xác. Việc lựa chọn cán bộ đồng hành với doanh nghiệp trong giải quyết thủ tục hành chính chưa tương xứng giữa trình độ và yêu cầu . Việc ứng dụng công nghệ trong chỉ đạo điều hành nhiều nơi là hiển nhiên, nhưng nhiệm kỳ vừa qua có những lãnh đạo cấp tỉnh không thể điều hành công việc qua mạng đã là cản trở to lớn và tất yếu cho quá trình cải cách phương thức điều hành. Dù lý luận rằng doanh nghiệp tiếp xúc trực tiếp với lãnh đạo điều hành của tỉnh ngay tại trụ sở để giải quyết các công việc là gần việc sát việc nhưng bản chất đó là sự ngụy biện cho phương thức lãnh đạo điều hành lạc hậu tiềm ẩn rủi ro và điều tiếng không minh bạch. Câu hỏi đặt ra rằng : những doanh nghiệp không quen biết thì đi cửa nào ? vô hình chung tạo ra những tâm lý không tốt cho nhà đầu tư. 

Thứ ba: Tiềm năng lợi thế hấp dẫn các nhà đầu tư đang bị che kín và lãng phí

Có nhà đầu tư khi giới thiệu về Nghệ An đã phát biểu như này : Nghệ An có tất cả mọi tiềm năng về tự nhiên và con người; là Việt Nam thu nhỏ nhưng Nghệ An thiếu nhất con người biết làm ra cơ chế cho nó phát huy. Miền Tây rộng lớn phì nhiêu với trữ lượng khoáng sản quý hiếm nhiều và đa dạng nhưng công nghiệp chế biến thành chuỗi giá trị không có, chỉ xuất thô đóng ngân sách rất hạn chế, thậm chí chưa bù đủ số ngân sách mà Tỉnh cân đối để giải quyết các vấn đề xã hội phát sinh. Dù có điểm sáng là tập đoàn TH, nhưng hãy một lần ngồi chia sẽ thực tâm với doanh nhân Thái Hương sẽ hiểu nhiều hơn về khó khăn trong hơn 20 năm đầu tư tại Nghệ An. Đất đai là nguồn lực mà Nghệ An đã và đang có thể phát huy làm đòn bẩy cho phát triển kinh tế, kêu gọi đầu tư nhưng sự minh bạch, tính nhất quán và nghiêm túc trong sử dụng nguồn lực đang có vấn đề. Trong mấy nhiệm kỳ qua, số lượng dự án sử dụng quỹ đất là rất lớn nhưng số lượng dự án đem ra đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư rất ít, chênh lệch địa tô chỉ rơi vào một số doanh nghiệp không mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài cho tỉnh. Không ít nhà đầu tư yếu về năng lực dẫn đến dự án chậm tiến độ, dự án treo, thu hồi không dễ và còn nhiều vướng bận về tình và lý. Có những nhà đầu tư khai thác cạn kiệt tài nguyên, gây ô nhiễm ra môi trường nhưng tạo ra rất ít ngân sách cho tỉnh thậm chí tiềm ẩn là điểm nóng về ô nhiễm. Có đến Nghệ An, hay ở xa muốn tiếp cận các tiềm năng thật sự để đầu tư nếu không có các quan hệ thân hữu thì gần như không thể - đó là lời nhận xét thẳng thắn và cũng là khó khăn thách thức cho chính tân Chủ tịch trong chặng đường sắp tới.

Thứ 4: Vị trí thực chất trên bảng xếp hạng chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI)

Nếu nhìn vào vị trí thứ 19 của Nghệ An trên bảng xếp hạng PCI, một số người cho rằng đó là những bước nhảy vọt về chất lượng điều hành thì có lẽ chưa hoàn toán đúng và cũng là thách thức cho người lãnh đạo nhiệm kỳ sắp tới. Người am hiểu về hệ thống đánh giá PCI sẽ nhận ra một số điểm thành phần trong 10 tiêu chí đánh giá sẽ thấy vị trí của Nhệ An nằm ở đâu trong các tiêu chí mang tính quyết định đến “ năng lực cạnh tranh “.

-Tiếp cận đất đai:                   7.08 điểm trong khi tỉnh cuối cùng Đắc Nông là 6.99 điểm

- Tính minh bạch:                   6.43 điểm trong khi tỉnh cuối cùng  Đắc Nông là 6.31 điểm

- Chi phí thời gian:                 6.18 điểm trong khi tỉnh cuối cùng  Đắc Nông là 6.58 điểm

- Chi phí không chính thức:   4.71 điểm trong khi tỉnh cuối cùng  Đắc Nông là 4.88 điểm

- Cạnh tranh bình đẳng:          4.94 điểm trong khi tỉnh cuối cùng  Đắc Nông là 5.96 điểm  

Chúng ta nhìn qua 5 chỉ số cơ bản liên quan sát nhất đến chất lượng điều hành sẽ nhận thấy giữa vị trí 19 của Nghệ An và Đắc Nông thứ 64 không có các sự khác nhau quá xa về điểm số. Có chăng hơn vị trí là nhờ những cơ sở hạ tầng được nhà nước đầu tư nhiều hơn dẫn đến tác động lên chỉ số điểm và cải thiện được vị trí. Trong thời gian đến nếu chất lượng điều hành không được cải thiện thực chất, chắc chắn Nghệ An sẽ phải rời vị trí 19, và áp lực sẽ dành cho tân Chủ tịch chính là con số trên bảng xếp hạng PCI.

Có “món nợ“ nào của các nhiệm kỳ trước để lại là thách thức cho tân Chủ tịch?

Ông Phạm Xuân Cần: Có đấy! Là những vụ việc liên quan đến đất đai, nhưng ảnh hưởng rất lớn đến môi trường đầu tư và sự minh bạch trong công tác chỉ đạo điều hành. Một xã hội mà pháp luật không được thượng tôn thì dù tài giỏi mấy cũng không thể tạo ra được một thị trường lành mạnh để thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Ở Nghệ An, mấy năm qua báo chí đã phanh phui và đưa ra công luận một số vụ việc liên quan đến sai phạm trong quản lý đất đai, trong đó nổi bật nhất là vụ giao hai khu đất vàng số 6 Nguyễn Thị Minh Khai và số 2 Trần Phú (Tp Vinh) cho doanh nghiệp không qua đấu giá, được cho là đã gây thất thoát cho ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng. Khu đất số 6 Nguyễn Thị Minh Khai có diện tích 5.429,7m2 và khu đất số 2 Trần Phú có diện tích 2.874m2. Cả hai vụ giao đất không qua đấu giá này đã được báo chí phát hiện và đưa lên công luận từ năm 2017. Thế nhưng, sau một đôi lần tranh luận trong các cuộc giao ban báo chí của tỉnh, cho đến nay không những vụ việc không được giải quyết một cách rốt ráo, mà nhân dân và công luận cũng chưa hề nhận được một tiếng nói chính thức nào từ lãnh đạo tỉnh các nhiệm kỳ trước. Từ trước đến nay những vụ việc giao đất công không qua đấu giá đã bị xử lý hình sự ở một số địa phương và bộ, ngành. Gần đây nhất, nguyên Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh và nhiều cán bộ dưới quyền đã bị bắt, vì đã giao khu đất số 8-12 Lê Duẩn, với diện tích trên 5.000 m2 cho doanh nghiệp không qua đấu giá, gây thất thoát lớn cho ngân sách nhà nước. Mặc dù có một số chi tiết khác nhau, nhưng về bản chất, mấy vụ “đất vàng – giá bèo” ở thành phố Vinh cũng không khác gì vụ việc ở thành phố HCM đã đưa ông Tài và các thuộc cấp vào tù. Thiệt hại cho ngân sách nhà nước ở Vinh xem ra cũng không kém ở thành phố HCM là mấy. Dư luận cho rằng vì “món nợ” và một số “ món nợ “ đất đai khác đang tiềm ẩn mà Thanh tra Chính phủ đã treo kết luận thanh tra đất đai ở Nghệ An từ năm 2016 đến nay. Bài học ở Đà Nẵng, Khánh Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh, Quân chủng Hải Quân … đã rất rõ ràng, việc mua bán đất đai nếu có sai phạm sẽ bị thu hồi và xử lý nghiêm. 

Tới đây các nhà đầu tư đến Nghệ An để tìm hiểu cơ hội đầu tư sản xuất kinh doanh, yếu tố pháp lý về đất đai chắc chắn họ sẽ nghĩ đến đầu tiên. Phải chăng “món nợ“ trả lời đúng hay sai trong các dự án liên quan đến đất đai của các nhiệm kỳ lãnh đạo tỉnh Nghệ An trước đây chưa được “trả“ sẽ là khó khăn thách thức rất lớn cho tân Chủ tịch Nghệ An, bởi nợ nào rồi cũng phải trả.  

 

 

Nam An