Thứ sáu, 23/04/2021, 16:45

Phát triển kinh tế phải gắn chặt với bảo vệ môi trường

DNTH: Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề quan trọng và ưu tiên bậc nhất đối với bất cứ quốc gia nào trên thế giới. Mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường cũng được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm.

Môi trường ngày càng "suy thoái" nghiêm trọng

Sau 35 năm thực hiện công cuộc Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu hết sức to lớn trên mọi lĩnh vực, tạo nhiều dấu ấn nổi bật; trong đó kinh tế tăng trưởng liên tục, trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh; đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao; y tế và chất lượng chăm sóc sức khỏe được tăng cường; quốc phòng, an ninh được củng cố và ổn định; quan hệ đối ngoại, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và hiệu quả,...

Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế - xã hội đã bộc lộ nhiều bất cập và tạo ra nhiều áp lực lớn đối với môi trường sinh thái. Tình trạng ô nhiễm môi trường tiếp tục diễn biến phức tạp, ngày càng nghiêm trọng với nhiều điểm nóng, chất lượng môi trường nhiều nơi suy giảm mạnh, không còn khả năng tiếp nhận chất thải, đặc biệt ở các khu vực tập trung nhiều hoạt động phát triển; đa dạng sinh học và chất lượng rừng suy thoái đến mức báo động, nguồn gen bị thất thoát; hạn hán và xâm nhập mặn gia tăng; sự cố môi trường xảy ra nhiều, gây hậu quả nghiêm trọng, an ninh sinh thái bị đe dọa. Những vấn đề môi trường cấp bách này đã trở thành nguy cơ lớn cản trở mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.

tm-img-alt
           Một bãi biển ở Bình Thuận ngập trong rác thải. (Ảnh: Lekima Hùng)

Ô nhiễm nước mặt các lưu vực sông, đặc biệt là sông Nhuệ - Đáy, Bắc Hưng Hải, Cầu, Vu Gia - Thu Bồn, Đồng Nai - Sài Gòn diễn ra nghiêm trọng và tiếp tục diễn biến theo chiều hướng xấu. Lượng nước thải đô thị phát sinh ngày càng lớn, hầu hết không qua xử lý, xả trực tiếp ra môi trường, gây ô nhiễm nguồn nước mặt trong các đô thị, khu dân cư; hạ tầng thu gom, xử lý nước thải chưa đáp ứng yêu cầu. Nhiều nguồn nước mặt đã hết khả năng tiếp nhận chất thải, trong khi hàng ngày đang phải tiếp nhận một lượng lớn nước thải. Nhiều dòng sông không còn khả năng tự làm sạch và bị biến thành nơi dẫn, tiêu thoát và chứa nước thải.

Ô nhiễm không khí, đặc biệt là ô nhiễm bụi (PM10, PM2.5) đang trở thành vấn đề báo động ở Việt Nam, trực tiếp ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, gây tâm lý bất an và lo lắng cho nhân dân. Tình trạng ô nhiễm môi trường không khí trong thời gian qua tại một số địa phương có xu hướng gia tăng do gia tăng các chất ô nhiễm từ hoạt động kinh tế; chất lượng không khí ở các đô thị, khu vực đông dân cư (nhất là tại TP.Hà Nội, TP.HCM) đã suy giảm nghiêm trọng. Tại một số thời điểm trong ngày và một số ngày trong năm, khi gia tăng các nguồn phát thải vào không khí kết hợp với các yếu tố khí tượng, khí hậu, hiện tượng thời tiết sương mù đã làm cho tình trạng ô nhiễm không khí trở nên trầm trọng hơn.

Ô nhiễm môi trường các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và làng nghề ở mức đáng lo ngại. Cchất thải rắn đang là vấn đề nóng, mang tính cấp bách cần được ưu tiên đầu tư giải quyết ở Việt Nam hiện nay, với hàng chục triệu tấn rác thải sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp, hàng trăm nghìn tấn chất thải nguy hại, rác thải nhựa phát sinh mỗi năm. Trong khi đó, hầu hết chất thải rắn chưa được phân loại tại nguồn, năng lực thu gom còn nhiều hạn chế, phần lớn chất thải rắn được xử lý theo hình thức chôn lấp, nhiều bãi chôn lấp không hợp vệ sinh gây phát tán mùi ra các khu dân cư, gây bức xúc trong nhân dân.

Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư – ông Nguyễn Thế Phương cho rằng, trước thực trạng biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang đe dọa tăng trưởng kinh tế, cần phải có chính sách phù hợp nhằm thích ứng, giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường cho phát triển bền vững trong dài hạn.

“Việt Nam được đánh giá là 1 trong 10 nước chịu ảnh hưởng trực tiếp và nghiêm trọng của biến đổi khí hậu toàn cầu. Điều này đòi hỏi phải có chính sách phù hợp nhằm thích ứng, giảm nhẹ các tác động của biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường cho phát triển bền vững. Việc xem xét, đánh giá tác động của yếu tố môi trường đến sự phát triển của kinh tế xã hội cần được thực hiện một cách nghiêm túc, trên cơ sở khoa học để đưa ra những dự báo, cảnh báo sớm, phục vụ công tác hoạch định, xây dựng chính sách phát triển kinh tế xã hội phù hợp”, Thứ trưởng Nguyễn Thế Phương nêu rõ.

Ô nhiễm trên biển Đông diễn biến phức tạp và chưa có biện pháp ứng phó hiệu quả, trong đó có vấn đề rác thải nhựa, nạo vét nhận chìm vật liệu nạo vét. Các sự cố môi trường biển có xu hướng gia tăng, nổi lên là ô nhiễm dầu từ các hoạt động hợp tác khai thác dầu khí, giao thông vận tải biển; sự cố tràn dầu trên biển Đông đã ảnh hưởng lớn đến các vùng ven biển ở nước ta. Các chất có nguồn gốc từ đất liền thải ra đã và đang gây ảnh hưởng tới chất lượng nước biển ven bờ.

Đến nay, Việt Nam còn nhiều khu vực ô nhiễm tồn lưu, cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng chưa được xử lý triệt để, nhiều cơ sở công nghiệp nằm xen lẫn trong khu dân cư chưa được di dời. Tình trạng suy giảm nghiêm trọng sức khỏe và sức sản xuất của đất nông nghiệp do xói mòn, rửa trôi ở các khu vực đồi núi; ô nhiễm môi trường đất và thoái hóa đất do dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật, thuốc diệt cỏ, phân bón hóa học và các loại chất thải tiếp tục diễn biến phức tạp và gia tăng. Tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn tiếp tục ra tăng về tần suất, quy mô và mức độ ảnh hưởng. Công tác quản lý, khai thác và ô nhiễm môi trường môi trường nước của hệ thống sông xuyên biên giới diễn biến phức tạp, có xu hướng gia tăng và khó kiểm soát.

Các sự cố ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và rất nghiêm trọng xảy ra trên diện rộng trong thời gian qua đã ảnh hưởng rất lớn đến môi trường sinh thái, sức khỏe của người dân, đã gióng lên hồi chuông cảnh báo và là bài học đắt giá cho đất nước ta về việc phát triển kinh tế thiếu bền vững, thiếu quan tâm đầu tư thỏa đáng cho công tác cải thiện và bảo vệ môi trường.

Cần thay đổi hướng đi mới cho nền kinh tế

Trên thế giới, hiện nay kinh tế tuần hoàn được coi là mô hình kinh tế đáp ứng yêu cầu về giải quyết ô nhiễm môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu phục vụ mục tiêu phát triển bền vững. Đây là mô hình kinh tế trong đó các hoạt động thiết kế, sản xuất và dịch vụ đặt ra mục tiêu kéo dài tuổi thọ của vật chất và loại bỏ tác động tiêu cực đến môi trường. Trong xu thế chung đó, Việt Nam đang nỗ lực phát triển kinh tế theo hướng bền vững, giảm thiểu những tác động xấu đến môi trường và nền kinh tế tuần hoàn là mô hình được quan tâm, định hướng phát triển. Phát triển kinh tế tuần hoàn là một trong những hướng đi được ưu tiên lựa chọn để góp phần đạt được mục tiêu phát triển bền vững, đặt yếu tố bảm bảo môi trường lên hàng đầu. 

tm-img-alt
   PGS.TS Trương Mạnh Tiến, Chủ tịch TW Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam hát biểu tại         tọa đàm "Kinh tế Môi trường – Xu thế phát triển tất yếu cho kinh tế Việt Nam”.

Theo PGS.TS Trương Mạnh Tiến, Chủ tịch TW Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, trong bối cảnh tài nguyên ngày càng suy thoái, cạn kiệt, môi trường bị ô nhiễm, biến đổi khí hậu diễn biến khốc liệt, phát triển kinh tế không thể đơn thuần mà phải gắn với bảo vệ môi trường, để cho cuộc sống của mỗi người dân được tốt lên. Phải phấn đấu làm sao để "kinh tế xanh" thay cho "kinh tế nâu" đây cũng chính là thông điệp mà Chính phủ đang hướng tới.

Việt Nam cũng đang có rất nhiều nỗ lực để phát triển bền vững một cách hài hòa giữa kinh tế và môi trường. Lấy ví dụ đơn giản, kinh tế tuần hoàn là việc chất thải của nhà máy này lại là nguyên liệu của nhà máy khác... Kinh tế tuần hoàn là sử dụng một cách hiệu quả, dần tiến tới không phát sinh chất thải. Cơ chế chính sách đều hướng tới phát triển bền vững.

"Sự phát triển bền vững hình thành dựa trên nền kinh tế xanh. Trong đó, kinh tế xanh có nhiều định nghĩa khác nhau, tuy nhiên cùng chung mục tiêu hướng đến một nền kinh tế không có chất thải. Để hướng đến kinh tế xanh, các nước đi một bước trung gian là kinh tế tuần hoàn. Và đương nhiên, kinh tế tuần hoàn lấy càng ít nguyên nhiên vật liệu từ tài nguyên càng ít càng tốt, quay vòng quy trình sản xuất và tiêu dùng, quay lại quy trình sản xuất càng nhiều càng tốt. Đó được hiểu là nền kinh tế tuần hoàn" - PGS.TS Trương Mạnh Tiến lý giải.

PGS.TS Trương Mạnh Tiến cũng cho biết, về mặt pháp luật, các yếu tố manh nha của kinh tế tuần hoàn đã xuất hiện từ Luật Bảo vệ môi trường 1993, đó là vấn đề giảm thiểu thu gom, phân loại, tái chế tái sử dụng chất thải…, của tất cả các chất thải khác nhau ở tất cả các ngành nghề lĩnh vực khác nhau. Việc đưa vào trong quy định của pháp luật khái niệm này thì đến năm 2020 mới được đưa vào Luật Bảo vệ môi trường 2020 tại Điều 142, sắp tới mới có hiệu lực và quy định nhiều công đoạn khác nhau từ thiết kế sản phẩm trong quá trình sản xuất cho đến tiêu dùng.

Trên thế giới có nhiều hình thức phát triển kinh tế tuần hoàn, nhưng với trình độ phát triển hiện nay và vấn đề bức xúc về mặt môi trường cần giải quyết thì chúng ta đặt mục tiêu xây dựng một nền kinh tế tuần hoàn trên cơ sở những yếu tố cấu thành của nó và Luật Bảo vệ môi trường cũng đã có quy định để xây dựng các yếu tố cấu thành của kinh tế tuần hoàn.

"Tôi hi vọng sau khi Luật này được ban hành và triển khai trong thời gian không xa khoảng 5-10 năm thì chúng ta có hình hài của kinh tế tuần hoàn của Việt Nam", ông Tiến nói.

Đánh giá của Ngân hàng Thế giới cho thấy, ô nhiễm môi trường, ô nhiễm không khí tại Việt Nam đã gây thiệt hại đến 5% GDP hàng năm. Trong khi đó, kết quả tính toán của Trung tâm Thông tin và Dự báo kinh tế - xã hội Quốc gia, trong giai đoạn 2016-2020, tăng trưởng tiêu dùng bình quân mỗi năm giảm 0,1%; tăng trưởng tổng đầu tư toàn xã hội và việc làm sẽ bị giảm trung bình mỗi năm tương ứng khoảng 1,2 và 0,08%.

Theo Tạp chí Kinh tế Môi trường

Cùng chuyên mục

Tiến sĩ Trần Đình Thiên: 'Việt Nam đang đứng trước cơ hội dịch chuyển lịch sử'

Tiến sĩ Trần Đình Thiên: 'Việt Nam đang đứng trước cơ hội dịch...

Dự báo về kinh tế Việt Nam năm 2019, tiến sĩ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam, thành viên tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, cho rằng: "Đó là điều thật sự không dễ dàng". Nhưng rồi câu chuyện vào đúng ngày cuối nam 2018 đã dẫn dắt chúng tôi đến những điều thú vị.
Forbes: Đây là lý do khiến Việt Nam và phần còn lại của châu Á vẫn có thể tăng trưởng tốt trong năm 2020, dù Trung Quốc có tiếp tục thương chiến với Mỹ hay không

Forbes: Đây là lý do khiến Việt Nam và phần còn lại của châu Á vẫn...

Bằng chứng là sau hàng loạt các dự báo chỉ ở mức 6,7-6,9%, tăng trưởng kinh tế Việt Nam vẫn đạt 7,02%.
Viện phó Viện Chiến lược ngân hàng ‘hiến kế’ để ngân hàng thương mại cứu doanh nghiệp

Viện phó Viện Chiến lược ngân hàng ‘hiến kế’ để ngân hàng...

Ông Phạm Xuân Hòe, Viện phó Viện Chiến lược ngân hàng (thuộc Ngân hàng Nhà nước) nhấn mạnh không phải các ngân hàng thương mại không muốn hợp tác để cứu doanh nghiệp nhưng vấn đề là ai sẽ xác thực hồ sơ pháp lý?
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Không được vấp ngã để kinh tế tụt dốc

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Không được vấp ngã để kinh tế tụt...

Chiều nay, 19/1, tại cuộc họp với Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia và Tổ tư vấn kinh tế, Thủ tướng cho rằng, con đường phía trước không chỉ là con đường cao tốc mà còn phải gặp những "ổ gà", "ổ trâu" trong quá trình phát triển. “Chúng ta không được vấp ngã để kinh tế Việt Nam tụt dốc”.
Mối quan hệ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Mối quan hệ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong nền kinh...

Ở Việt Nam, sau gần 35 năm đổi mới, mối quan hệ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân từng bước được điều chỉnh phù hợp với trình độ của nền kinh tế và cam kết hội nhập quốc tế, song vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra đang cản trở sự phát triển của đất nước. Bài viết phân tích những kết quả đạt được cũng như những hạn chế và nguyên nhân trong mối quan hệ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người dân ở Việt Nam, từ đó đưa ra những khuyến nghị giải quyết hài hòa mối quan hệ này trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay.
Xây dựng tương lai cho Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng Covid-19

Xây dựng tương lai cho Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng Covid-19

Mức độ và thời gian của đại dịch, cũng như các tác động kinh tế, rất khó dự đoán. Vì vậy, Việt Nam cần sẵn sàng thực hiện nhiều thay đổi chính sách hơn nữa nhằm giải quyết những rủi ro tiềm ẩn...
10 đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam

10 đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam

DNTH: Nhóm 10 đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam chiếm hơn 72% tổng trị giá xuất nhập khẩu trong năm 2018.
Một số kiến nghị về chính sách của Đảng đối với kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

Một số kiến nghị về chính sách của Đảng đối với kinh tế có vốn...

Theo chủ trương, chính sách của Đảng ta, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã có mặt ở Việt Nam hơn 30 năm. Bên cạnh những kết quả đạt được về mặt chính sách và những thành tựu mà kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài mang lại; bài viết cũng chỉ ra những hạn chế, tồn tại trong chính sách đối với kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ở nước ta hiện nay. Từ đó, gợi mở một số hàm ý chính sách đối với kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó nhấn mạnh sự cần thiết của việc ban hành một Nghị quyết riêng về kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, xác định kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một trong những động lực của nền kinh tế.