Cần quan tâm đến công bằng thuế

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN

Không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế, cách thu thuế với “cơ cấu nguồn thu đang chuyển biến theo hướng giảm đi tính công bằng” còn tác động đến đời sống dân sinh. Hệ luỵ trước mắt là người thu nhập thấp phải chịu thuế suất trên thu nhập ở mức cao hơn so với người thu nhập cao.

Nghịch lý ấy cần hiểu như thế nào? Trong quá trình điều chỉnh nguồn thu ngân sách, loại thuế trực thu đang giảm rất nhanh, còn loại thuế gián thu đã tăng rất nhanh. Trong tổng thu thuế, thuế trực thu chỉ chiếm 35% còn thuế gián thu chiếm 65%. Thuế gián thu mang tính lũy thoái, còn thuế trực thu mang tính lũy tiến. Do đó, với sự thay đổi này, người có thu nhập thấp phải nộp thuế suất trên thu nhập ở mức cao hơn người có thu nhập cao. 

Thuế gián thu vẫn tăng, mà thuế trực thu lại giảm là một điều cực kỳ khó hiểu Chỉ tính riêng ngành địa ốc, hàng loạt đại gia đã xuất hiện trong vài chục năm qua, họ đã nộp bao nhiêu thuế? Nếu dựa vào số lượng người siêu giàu đang nối dài danh sách một cách ngoạn mục, thì chỉ cần thu đúng và thu đủ các khoản thu nhập của họ đã có được một nguồn tài chính khổng lồ. Đáng tiếc thay, thuế trực thu quá… phức tạp, nên ngân sách đành dựa vào thuế gián thu. Và thuế gián thu chia đều cho mỗi người dân, dù giàu dù nghèo vẫn phải bỏ tiền cho các sản phẩm tiêu dùng.

Nộp thuế để góp phần xây dựng đất nước! Khẩu hiệu ấy thì ai cũng thuộc. Nộp thuế thì vinh dự chứ, nhưng vấn đề là tính công bằng và tính minh bạch của nguồn thu thuế phải được công khai và hợp lý. PGS.TS Vũ Sĩ Cường từ Học viện Tài chính cho rằng: “Tại nhiều quốc gia, nhất là quốc gia phát triển, ngân sách địa phương chi tiết đến mức độ là bao nhiêu tiền cho cắt tỉa vườn hoa, bao nhiêu tiền chi cho thu gom rác… Còn tại Việt Nam, người dân chưa cảm nhận được việc đóng thuế sẽ được hưởng lợi như thế nào, bởi ngay cả học trường công nhưng vẫn phải đóng tiền xây dựng trường”.

Theo các chuyên gia kinh tế, thay vì chỉ nghĩ được đến chuyện tăng thuế tiêu dùng, vẫn còn có nhiều giải pháp khác để thực hiện hòng có thêm ngân sách cho Chính phủ. Trên thực tế, khi các khoản thuế cứ nhắm vào người thu nhập thấp, thì tiền tỉ vẫn được một số cơ quan công quyền chi tiêu vô tội vạ. Mới đây, qua kiểm toán các dự án, Kiểm toán Nhà nước đã phát hiện có nhiều sai phạm và kiến nghị xử lý tài chính 10.125 tỷ đồng. Kiểm toán Nhà nước cũng phát hiện việc chi tiêu thường xuyên của 39 tỉnh thành còn tuỳ tiện, sai mục đích tới 670 tỷ đồng. Cá biệt có hai địa phương dùng ngân sách để chi cho bóng đá hàng tỉ đồng!