Có một khu gia binh lớn nhất Thủ đô Hà Nội

Ở Hà Nội, nói tới “phố nhà binh” là chỉ phố Lý Nam Đế, nơi có nhiều gia đình quân nhân, là cán bộ cao cấp sinh sống. Còn “khu gia binh” (ngày trước gọi là khu tập thể quân đội) thì có nhiều, nào là 1A Hoàng Văn Thụ, K95, 3B Ông Ích Khiêm... nhưng lớn nhất vẫn là Khu tập thể Nam Đồng, thuộc quận Đống Đa.

Nếu bây giờ ai vào Khu tập thể Nam Đồng, hẳn không thể hình dung được nó như thế nào 50 năm về trước.  Khu Nam Đồng hôm nay giống một ngôi làng lớn, trong ngôi làng ấy lại có một cái chợ vô cùng lớn, hoạt động từ sáng tới khuya, bán không thiếu thứ gì. 

Nhà cửa nhô ra thụt vào, hàng quán tràn xuống lòng đường; lọt trong sự đông đúc đó không khó nhận ra 8 toà nhà chung cư 4 tầng, cũ tới mức không thể cũ hơn, trên mình lại còn đeo vô số lồng sắt cơi nới làm chỗ ở, rồi bể nước, dây dợ. Nhiều người giàu lên, có tiền sắm sửa đồ đạc mới, nhưng khu tập thể thì ngày một cũ kỹ, sự nhốn nháo cũng nhiều hơn.

Gần đây, một người bạn sống ở thành phố Hồ Chí Minh, lần đầu ra Hà Nội chơi, trong lúc nói chuyện, loáng thoáng nghe thấy bốn chữ “Quân khu Nam Đồng”, liền hỏi: “Em thấy bảo đó là khu gia binh lớn nhất Hà Nội, nhà nào cũng có xe hơi nhưng vẫn xài toa-lét chung, đúng không?”. Là cư dân gốc của “quân khu”, tuy đã chuyển nhà đi nơi khác một thời gian, nhưng nghe người ở xa nói về sự “nổi tiếng” ấy ở khu mình, tự dưng thấy thoáng buồn?

Thuở ban đầu, Khu tập thể Nam Đồng chỉ có 8 toà nhà 4 tầng ấy thôi, chia thành hai dãy chẵn – lẻ, dành cho gia đình sĩ quan cấp uý và cấp tá. Cư dân lác đác đến ở từ năm 1962, đến năm 1964 thì hầu như phủ kín. Nhà được phân theo đơn vị làm việc của các quân nhân, ví dụ nhà 3 chủ yếu là cán bộ Tổng cục Chính trị, nhà 8 là Phòng không – Không quân...

Trong toà nhà ấy tất cả đều “tập thể”: bếp chung, nhà vệ sinh chung, nhà tắm chung. Chính những cái chung ấy đã gắn kết các gia đình thành một khối, chia sẻ mọi buồn vui của tình làng nghĩa xóm. Cao hơn nữa là hoàn cảnh, số phận, cuộc sống của những người vợ lính, con lính. Đến bây giờ tôi vẫn nhớ như in những ký ức thanh bình với bọn trẻ con chúng tôi giữa thời chiến tranh ác liệt. Một con đường trải nhựa chạy giữa hai dãy nhà chẵn – lẻ, có hai hàng phi lao mát mắt. 

Giữa các toà nhà là những khoảng sân rộng, tha hồ chạy nhảy, đá bóng, đá cầu, nhảy dây, đánh đáo... Sau này đặt thêm bàn bóng bàn, xà đơn, xà kép. Những đêm trăng sáng, chúng tôi trải chiếu nằm giữa sân, nhìn lên bầu trời đầy sao, mong lớn thật nhanh để được theo cha lên đường đánh Mỹ. Có lẽ chúng tôi còn quá nhỏ để hiểu thế nào là chiến tranh, chính vì vậy mà “cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến đánh quân thù” như một lẽ đương nhiên, không thể khác với con nhà lính. 

Những chuyến đi B (vào chiến trường) của cha (mẹ) với chúng tôi là những đợt vắng nhà dài ngày của “phụ huynh”, chẳng có gì lạ, bởi gia đình nào cũng vậy. Chỉ có những lần thầy/cô giáo buồn bã thông báo cho bạn nào đó nghỉ học vài hôm vì nhà có chuyện buồn, nhìn những vầng khăn tang, thì khi ấy, chiến tranh mới hiện hữu...