Công nghệ số 'cõng sinh kế' tới vùng cao

Người dân vùng cao đã bắt đầu sử dụng các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử để bán nông sản, giới thiệu văn hóa bản địa. Trong nhiều phiên livestream của người dân, đại diện chính quyền cơ sở đã trực tiếp “lên sóng”.

Khách hàng về tận bản làng

Từ cuối năm 2025, mạng xã hội Tiktok “nóng” lên với KOL Tiktoker “Cô Hến” trong các phiên live stream cùng Chủ tịch UBND xã Chi Lăng (Lạng Sơn). Ngay tại khu vực trồng na Lũng Than, các phiên livestream đã bán được hàng tấn na mỗi giờ tới khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố.

Bà Lành Thanh Huyền, chủ vườn na xã Chi Lăng chia sẻ: “Lúc đầu, chúng tôi hồi hộp vì không biết bán hàng trên mạng có hiệu quả không, phương thức thanh toán như thế nào, nhưng kết quả thật ấn tượng. Chốt đơn là thấy tiền 'ting ting' vào tài khoản…”.

Gia đình bà Huyền có khoảng 1 ha na, mỗi vụ thu hoạch gần 10 tấn quả. Trước đây bà bán hàng theo phương thức truyền thống, hoàn toàn phụ thuộc thương lái thu mua tại vườn, nhưng đến nay giá bán do bà Huyền tự quyết định ngay trên livestream. Lượng na được giao dịch trực tuyến chiếm gần 50% sản lượng, quan trọng giữ được chữ tín và chất lượng na như quảng cáo.

“Cú huých” từ các phiên livestream đã mang lại luồng gió mới thay đổi cách tiêu thụ nông sản vốn phụ thuộc vào thương lái. Không chỉ đổi mới khâu tiêu thụ, việc ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất cũng được người trồng na chú trọng. Thay vì phó mặc cho thời tiết như trước, nhiều hộ đã lắp đặt hệ thống tưới tự động, áp dụng kỹ thuật tiên tiến trong các khâu chăm sóc, thụ phấn, phòng trừ sâu bệnh… nâng cao năng suất, chất lượng, từ đó giúp đầu ra ổn định.

Tháng 9/2025, mạng xã hội lan truyền hình ảnh ấn tượng về các cán bộ xã Ngọc Chiến (tỉnh Sơn La) đứng giữa vườn táo mèo chín rộ, tay cầm micro livestream bán hàng. Không sân khấu, không phông nền cầu kỳ, phiên bán hàng diễn ra ngay tại vườn. Chỉ chưa đầy một giờ, hơn 20 tấn táo mèo đã được “chốt đơn”. Theo ông Nguyễn Cao Cường, Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Nậm Nghẹp (bản Nậm Nghẹp, xã Ngọc Chiến), năm 2025 là lần đầu tiên bà con trong bản tham gia bán hàng online với sự hỗ trợ tích cực của cán bộ xã, vừa bán hàng vừa quảng bá du lịch, mang lại hiệu quả cao...

Để đưa nông sản lên nền tảng số, HTX Nậm Nghẹp đã thành lập tổ bán hàng, phân công nhiệm vụ cụ thể, từ quản lý đơn hàng, thu mua, kiểm hàng, đóng gói, vận chuyển đến chăm sóc khách hàng. Sau một tháng vận hành thử nghiệm, tổ bán hàng đã bán 1 tạ táo mèo mỗi đơn hàng/ngày đến khách hàng nhiều tỉnh, thành phố và hàng trăm đơn hàng đã tới tay người tiêu dùng.

Trước đó, các nền tảng số còn được tận dụng để quảng bá du lịch cộng đồng tại xã Ngọc Chiến. Nơi đây vốn nổi tiếng với suối khoáng nóng và cảnh sắc hùng vĩ, nhưng điều níu chân du khách lại đến từ cách làm du lịch sáng tạo, gần gũi của người dân.

Ông Bùi Tiến Sỹ, Phó Bí thư Đảng ủy xã là một cán bộ thế hệ 8x mang phong cách trẻ trung, đã trực tiếp dẫn khách trải nghiệm, giới thiệu văn hóa bản làng, ẩm thực, nghề dệt thổ cẩm… và cùng bà con tham gia tour cộng đồng, quay clip quảng bá lễ hội thu hút du khách. Nhờ nhiều hoạt động hiệu quả trên, xã Ngọc Chiến từ một địa danh xa lạ trở thành điểm đến đón gần 120.000 lượt khách/năm. Xã hiện có một HTX du lịch cộng đồng, 40 cơ sở lưu trú nhà sàn, 60 bungalow và 120 phòng khép kín, mang lại doanh thu từ 8–10 tỷ đồng/năm, tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương…

Nền móng cho kỷ nguyên vươn mình

Từ góc độ là doanh nghiệp logistic làm cầu nối, ông Đinh Thanh Sơn, Phó Tổng Giám đốc Viettel Post chia sẻ, tại xã Sìn Hồ (Lai Châu), những phiên livestream ngay tại ruộng khoai sâm (đặc sản địa phương) giúp bà con chốt đơn tới 300 tấn chỉ trong hai giờ. Nhờ 5G giúp trực quan hóa niềm tin, người mua ở TP Hồ Chí Minh có thể nhìn tận mắt củ khoai được đào lên từ thớ đất Sìn Hồ qua video 4K, gần như không độ trễ…

Trước đây, người dân phải gùi hàng hóa đi chục cây số xuống chợ phiên, bị thương lái ép giá. Nhưng với 5G, “hàng đi tìm người” đã được thay bằng “người tìm đến hàng”. Kết hợp với mạng lưới logistics, 5G không chỉ giúp bán hàng, mà còn mở ra hướng sản xuất nông nghiệp thông minh thông qua các ứng dụng IoT giám sát nhiệt độ, độ ẩm, thời tiết, góp phần giải quyết nghịch lý “được mùa mất giá".

Nhớ lại thời kỳ 25 năm trước khi xây dựng hạ tầng viễn thông, TS. Mai Liêm Trực, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Bưu chính Viễn thông cho biết, cơ sở hạ tầng lúc đó còn nghèo nàn, phải “vái tứ phương” để học hỏi thế giới. Thế hệ trẻ hôm nay với hạ tầng số mạng 5G và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm chủ công nghệ. “Tôi thật sự ấn tượng với những câu chuyện hạ tầng số đã thay đổi cách làm kinh tế của bà con và hy vọng mô hình này được nhân rộng”, ông Mai Liêm Trực bày tỏ.

Từ những phiên livestream khu vực miền núi xa xôi, hạ tầng số đang âm thầm vẽ lại bản đồ sinh kế, mở ra những cơ hội phát triển mới cho vùng cao, nông thôn và bản làng Việt Nam.