Công nhận sổ BHXH điện tử, thay đổi hiệu lực giấy uỷ quyền nhận lương hưu

9 đề xuất mới trong dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi gồm:

1. Hỗ trợ tiền đóng BHXH bắt buộc cho một số nhóm đối tượng

Tại khoản 5 Điều 6 và khoản 9 Điều 33 Luật BHXH năm 2024 được sửa đổi, bổ sung bởi dự thảo Luật BHXH sửa đổi lần này là bổ sung chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH đối với một số người tham gia BHXH bắt buộc.

Theo đó, Nhà nước không chỉ hỗ trợ người tham gia BHXH tự nguyện, mà còn hỗ trợ người tham gia BHXH bắt buộc thuộc các nhóm đối tượng quy định tại các điểm g, h, m và n khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024.

Các nhóm đối tượng này gồm: Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; vợ hoặc chồng đi theo thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh; người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước hoặc phần vốn của doanh nghiệp không hưởng tiền lương.

Đồng thời, dự thảo bổ sung khoản 9 Điều 33 giao Chính phủ quy định cụ thể mức hỗ trợ, đối tượng hỗ trợ và thời gian thực hiện chính sách.

2. Người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội không được tham gia BHXH tự nguyện

Khoản 1 Điều 1 dự thảo sửa đổi Điều 2 Luật BHXH theo hướng bổ sung người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội vào nhóm không thuộc đối tượng tham gia BHXH.

Cụ thể, điểm a khoản 4 Điều 2 được sửa đổi quy định người từ đủ 15 tuổi trở lên chỉ được tham gia BHXH tự nguyện nếu không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và không phải là người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng hoặc trợ cấp hưu trí xã hội.

Đồng thời, điểm a khoản 7 Điều 2 cũng bổ sung người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội vào nhóm không thuộc đối tượng tham gia BHXH.

3. Điều chỉnh lại cách tính thời gian đóng BHXH có tháng lẻ

Dự thảo sửa đổi khoản 6 Điều 5 Luật BHXH theo hướng chi tiết hóa cách quy đổi thời gian đóng BHXH có tháng lẻ khi tính mức hưởng chế độ.

Cụ thể: Từ 1 đến 3 tháng được tính là 0,25 năm; từ 4 đến 6 tháng được tính là 0,5 năm; từ 7 đến 9 tháng được tính là 0,75 năm; từ 10 đến 11 tháng được tính là 1 năm. Trong khi đó, Luật BHXH năm 2024 quy định từ 1 đến 6 tháng được tính là nửa năm và từ 7 đến 11 tháng được tính là một năm.

Việc điều chỉnh lại cách tính thời gian đóng BHXH có tháng lẻ, nhằm giúp tính toán thời gian đóng và mức hưởng chế độ của người lao động được sát thực tế hơn.

4. Thay đổi hiệu lực trong giấy ủy quyền nhận lương hưu

Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo là sửa đổi điểm d khoản 2 Điều 10 Luật BHXH năm 2024 theo hướng đơn giản hóa thủ tục ủy quyền trong lĩnh vực BHXH.

Theo phương án 1 của dự thảo, người tham gia và người thụ hưởng chế độ BHXH được ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện BHXH và việc ủy quyền được thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự. Như vậy, dự thảo không còn quy định riêng đối với trường hợp ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH và các chế độ khác.

Còn theo phương án 2 của dự thảo, việc ủy quyền nhận lương hưu giữ nguyên như quy định hiện hành. Cụ thể, theo điểm d khoản 2 Điều 10 Luật BHXH năm 2024, văn bản ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH và các chế độ khác có hiệu lực tối đa 12 tháng kể từ ngày xác lập việc ủy quyền. Đồng thời, văn bản ủy quyền bắt buộc phải được chứng thực theo quy định của pháp luật về chứng thực.

5. Doanh nghiệp không có Công đoàn cơ sở được tự quyết thời gian nghỉ dưỡng sức của người lao động

Tại khoản 19 và khoản 20 Điều 1 dự thảo, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi khoản 2 Điều 46 và khoản 2 Điều 60 Luật BHXH năm 2024 liên quan đến chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau và sau thai sản.

Theo đó, thời gian nghỉ dưỡng sức vẫn do người sử dụng lao động và Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở quyết định. Trường hợp có ý kiến khác nhau thì người sử dụng lao động quyết định trên cơ sở đề nghị của Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở.

Dự thảo bổ sung thêm trường hợp đơn vị sử dụng lao động chưa có Công đoàn cơ sở hoặc thuộc trường hợp không tổ chức Công đoàn cơ sở theo quy định, thì người sử dụng lao động được quyền quyết định thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe của người lao động.

Đáng chú ý, dự thảo không thay đổi điều kiện hưởng, mức hưởng hoặc số ngày nghỉ dưỡng sức tối đa hiện hành.

6. Sổ BHXH được cấp bằng bản điện tử, sổ BHXH giấy chỉ được cấp khi có yêu cầu

Khoản 12 Điều 1 dự thảo Luật đề nghị sửa đổi khoản 2 Điều 25 Luật BHXH năm 2024 theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực BHXH. Theo đó, sổ BHXH được cấp bằng bản điện tử. Còn đối với sổ BHXH bằng bản giấy, cơ quan BHXH chỉ cấp khi người tham gia có yêu cầu và có giá trị pháp lý như sổ điện tử.

Bên cạnh đó, khoản 13 Điều 1 dự thảo Luật còn sửa đổi Điều 26 Luật BHXH theo hướng tăng cường giao dịch điện tử trong lĩnh vực BHXH; đồng thời giao Chính phủ quy định việc thay thế hoặc cắt giảm thành phần hồ sơ hành chính trên cơ sở khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia và Cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

7. Điều chỉnh tiền lương làm căn cứ đóng BHXH trên cơ sở mức tham chiếu từng thời kỳ

Một nội dung kỹ thuật nhưng có ảnh hưởng lớn đến quyền lợi người lao động là sửa đổi Điều 73 Luật BHXH năm 2024 về điều chỉnh tiền lương làm căn cứ đóng BHXH để tính mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.

Theo dự thảo sửa đổi điểm a khoản 1 Điều 73, đối với người lao động hưởng lương theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định và tham gia BHXH trước ngày 1/1/2016, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH sẽ được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của mức tham chiếu của từng thời kỳ.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định tiền lương đã đóng BHXH trước ngày luật mới có hiệu lực sẽ được điều chỉnh theo mức lương cơ sở tại thời điểm luật có hiệu lực trước khi chuyển sang điều chỉnh theo mức tham chiếu.

8. Giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 75 tuổi xuống 70 tuổi

Dự thảo Luật lần này đề xuất sửa đổi khoản 3 Điều 21 Luật BHXH. Theo phương án 2 của dự thảo, Chính phủ sẽ được trao thẩm quyền quyết định giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách (độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hiện tại là 75 tuổi). Trong trường hợp tiếp tục giảm xuống dưới 70 tuổi, thì Chính phủ vẫn phải trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.

Còn theo quy định hiện hành, Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan quyết định việc điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Việc đề xuất giao thẩm quyền giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội cho Chính phủ, nhằm tạo cơ chế điều hành linh hoạt trong quá trình thực hiện chính sách này.

9. Thay đổi thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai về BHXH

Dự thảo đề xuất sửa đổi Điều 130 Luật BHXH 2024 liên quan đến thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai.

Theo đó, tại điểm b khoản 3 Điều 130, người khiếu nại có quyền khiếu nại lần hai đến Thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp của người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc khởi kiện tại Tòa án. Đồng thời, điểm b khoản 4 Điều 130 cũng xác định Thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp là người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai.

Trong khi đó, Luật BHXH năm 2024 sử dụng khái niệm “Thủ trưởng cơ quan BHXH cấp trên trực tiếp”.

Theo cơ quan soạn thảo, đề xuất này nhằm đảm bảo phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới của cơ quan nhà nước sau quá trình sắp xếp, tinh gọn.