Địa phương phát triển sản phẩm khoa học công nghệ từ lợi thế riêng

Nhiều mô hình phát huy hiệu quả

Sau quá trình rà soát, các địa phương cơ bản đã xác định được nhóm nhiệm vụ và sản phẩm trọng tâm phục vụ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Định hướng phát triển được chia thành hai nhóm lớn: Nhóm công nghệ mới, công nghệ cao và công nghiệp công nghệ cao; nhóm nông nghiệp, lâm nghiệp và kinh tế sinh học.

Trong nhóm công nghệ cao có 14 địa phương lựa chọn phát triển các lĩnh vực phù hợp với điều kiện của tỉnh, thành phố. Hà Nội tập trung xây dựng hạ tầng khoa học công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; Thành phố Hồ Chí Minh hướng tới các sản phẩm công nghệ quy mô lớn và công nghệ chiến lược; Đà Nẵng ưu tiên trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn; Hải Phòng phát triển AI, robot, vật liệu mới và logistics; Bắc Ninh tập trung điện tử, linh kiện và thiết bị công nghệ cao; Huế lựa chọn công nghệ sinh học, y tế chuyên sâu kết hợp nghiên cứu bán dẫn và lượng tử...

Trong khi đó, 19 địa phương còn lại lựa chọn hướng đi dựa trên thế mạnh nông nghiệp, lâm nghiệp và kinh tế sinh học. Nhiều địa phương xác định phát triển nông nghiệp công nghệ cao, dược liệu, công nghệ sinh học, truy xuất nguồn gốc, chế biến nông sản và kinh tế biển nhằm gia tăng giá trị cho các sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Đánh giá của Ban Chỉ đạo cho thấy, một số địa phương đã hình thành được những mô hình có giá trị thực tiễn, dựa trên lợi thế sẵn có thay vì phát triển dàn trải.

Bắc Ninh tiếp tục phát huy lợi thế trong lĩnh vực điện tử và công nghiệp hỗ trợ với hệ thống khu công nghiệp quy mô lớn, thu hút hàng tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài, tạo nền tảng cho phát triển công nghiệp công nghệ cao.

Thái Nguyên xây dựng chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu đến chế biến và thương mại đối với sản phẩm chè, ngành hàng có lợi thế truyền thống của địa phương. Quảng Trị phát triển nhiều sản phẩm từ dược liệu như sâm Bố Chính, nấm Vân Chi và tinh dầu tràm, đồng thời từng bước ứng dụng khoa học công nghệ vào chế biến sâu.

Gia Lai triển khai ứng dụng GIS (hệ thống thông tin địa lý) và UAV (máy bay không người lái) trong quản lý đất đai, tài nguyên và phòng chống thiên tai; đồng thời hình thành Trung tâm Đổi mới sáng tạo và phát triển sản xuất vật liệu graphene. Ninh Bình ứng dụng công nghệ quét laser 3D, drone và dữ liệu số trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản và phát triển du lịch thông minh....

Theo tổng hợp, đến nay có 29 địa phương đăng ký tổng cộng 124 sản phẩm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, 33 sản phẩm thuộc nhóm công nghệ chiến lược, chiếm hơn 27%; còn lại là các sản phẩm phục vụ trực tiếp sản xuất, nông nghiệp, công nghệ sinh học và công nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, vẫn còn 5 địa phương chưa đăng ký sản phẩm trọng điểm.

Không chỉ dừng ở việc tạo ra sản phẩm, nhiều địa phương bắt đầu chú trọng xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh.

Thái Nguyên phát triển nền tảng truy xuất nguồn gốc "Tea Trace", kết nối dữ liệu vùng nguyên liệu, hồ sơ chất lượng và thương mại điện tử. Phú Thọ đưa khoa học công nghệ vào bảo tồn nguồn gen, phát triển giống bản địa và xây dựng các chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm. Khánh Hòa yêu cầu các nhiệm vụ khoa học công nghệ phải có đơn vị tiếp nhận và ứng dụng ngay từ khi phê duyệt nhằm bảo đảm kết quả nghiên cứu có địa chỉ sử dụng cụ thể.

Tránh chạy theo phong trào

Bên cạnh những kết quả bước đầu, Ban Chỉ đạo cũng chỉ ra nhiều hạn chế trong quá trình triển khai. Nhiều địa phương chưa xây dựng được chương trình hành động cụ thể gắn với điều kiện phát triển của mình; việc chỉ đạo, điều hành còn thiếu quyết liệt, nhiệm vụ mới dừng ở định hướng, chưa chuyển hóa thành các dự án và sản phẩm cụ thể.

Đáng chú ý, tình trạng đăng ký sản phẩm không phù hợp với năng lực thực tế vẫn diễn ra ở nhiều nơi. Một số địa phương có xuất phát điểm là tỉnh thuần nông hoặc miền núi nhưng lại đặt mục tiêu phát triển chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), công nghệ lượng tử hay blockchain trong khi thiếu hạ tầng, thiếu doanh nghiệp và nhân lực chất lượng cao. Điều này dẫn đến nguy cơ đầu tư dàn trải, thiếu tính khả thi và không tạo ra hiệu quả thực chất.

Theo đánh giá, nhiều đề xuất còn mang tính "chạy theo xu hướng" thay vì xuất phát từ lợi thế của địa phương. Không ít sản phẩm chưa giải quyết được bài toán phát triển kinh tế địa phương hoặc chưa gắn với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường. Việc nghiên cứu còn thiếu sự tham gia của doanh nghiệp dẫn dắt, thiếu cam kết tiếp nhận kết quả sau nghiên cứu nên nguy cơ các sản phẩm dừng lại trong phòng thí nghiệm vẫn còn hiện hữu.

Một điểm nghẽn khác là tiến độ giải ngân nguồn lực dành cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn chậm.

Mặc dù năm 2026 Quốc hội đã bố trí 95.000 tỷ đồng cho lĩnh vực này, đến ngày 10/6/2026 các bộ, ngành và địa phương mới giải ngân khoảng 8.700 tỷ đồng, đạt 21% số vốn đã phân bổ. Một số địa phương có tỷ lệ giải ngân rất thấp như Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cao Bằng và Ninh Bình.

Để khắc phục những tồn tại trên, Ban Chỉ đạo yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố phân công một lãnh đạo trực tiếp phụ trách; chỉ định tổng công trình sư hoặc kiến trúc sư trưởng đối với từng sản phẩm trọng điểm; xây dựng kế hoạch triển khai đến hết năm 2026 theo nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ sản phẩm, rõ nguồn lực, rõ trách nhiệm".

Đồng thời, các địa phương phải rà soát lại toàn bộ danh mục sản phẩm đã đăng ký, kiên quyết loại bỏ những nhiệm vụ mang tính phong trào hoặc vượt quá năng lực thực hiện; tập trung phát triển các sản phẩm gắn với lợi thế, nguồn lực và chuỗi giá trị của từng địa phương, từ nghiên cứu, sản xuất đến thương mại hóa.

Theo định hướng của Ban Chỉ đạo, phát triển khoa học công nghệ ở địa phương phải xuất phát từ thế mạnh riêng, giải quyết bài toán phát triển thực tiễn và tạo ra sản phẩm có khả năng thương mại hóa, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế.