Thứ sáu, 27/05/2022, 20:14

tapchidoanhnghiepvathuonghieu@gmail.com

024.6657.6928 / 0988.009.916

© Chỉ được phát hành lại thông tin khi có sự đồng ý bằng văn bản của
Tạp chí Doanh nghiệp và Thương hiệu nông thôn

Nhịp sống doanh nghiệp Văn hóa

Đình Làng Ngang - Hoành Sơn: Miền trung thiên hạ đệ nhất đình

DNTH: Đình thuộc xã Khánh Sơn - Nam Đàn - Nghệ An, được xây dựng vào thời Lê Hiển Tông (1740 - 1786) “ công việc khởi sự vào năm thứ 23, niên hiệu Cảnh Hưng, tức là tháng 2 năm 1763. Thờ tự Uy minh vương Lý Nhật Quang, con trai thứ 8 của vua Lý Thái Tổ ngoài ra còn thờ chư vị phật và “Tứ vị Thánh nương”. Dù được công nhận là di tích cấp quốc gia đặc biệt, tuy nhiên đứng trước biến động của lịch sử, sự tàn phá của thời gian. Ngôi đền đã và đang xuống cấp trầm trọng, nếu không có sự quan tâm đúng mức chỉ một thời gian không xa nữa ngôi đình sẽ chỉ còn trong tâm thức của người dân.

Bài 1. Những truyền thuyết xoay quanh việc xây dựng ngôi đình

Đình Hoành Sơn có 8 vì, 7 gian với tổng số 32 cột gỗ lim tròn. Trong đó có 12 cột cái cao 5,75m, đường kính 0,45m và 20 cột quân cao gần 4m, đường kính 0,42m. Điều đặc biệt ở đình là hệ thống điêu khắc, kiến trúc tinh xảo, giàu tính nghệ thuật. Xoay quanh việc xây dựng ngôi đền có nhiều câu chuyện trong đó có nhiều câu chuyện mang tính huyền hoặc

Những truyền thuyết huyễn hoặc

Một trong những truyền thuyết được lưu truyền tại địa phương kể lại rằng: Vào một năm, cách đây đã lâu lắm, nước sông Lam tự nhiên dâng to, dân làng Hoành Sơn phải chạy lên rú Ngang để tránh lụt. Giữa một đêm trời mưa như trút, sấm chớp ầm ầm, nhà cửa, cây cối đổ nghiêng ngả, ai nấy đều sợ hãi. Sáng hôm sau, trời quang, mây tạnh, người ta thấy ngổn ngang những cây gỗ ba, bốn người ôm không xuể, không rõ từ đâu trôi về, dạt vào một cái bãi trước làng. Tiếp đó là một con thuyền lớn xuất hiện. Trên thuyền có 9 người đàn ông khỏe mạnh đang nhẹ nhàng chèo thuyền tiến vào bãi gỗ. Họ đem theo đầy đủ dụng cụ thợ mộc, ra sức cưa, đục, đẽo, bào, chạm trổ...Sau một thời gian ngắn, họ đã làm xong phần khung một ngôi đình đồ sộ với các mảng chạm khắc công phu, tinh xảo và đẹp mắt. Nhưng vì người ít, cột to họ không sao dựng lên được. Hôm đó, trời lại mưa gió, nước sông Lam lại dâng cao làm ngập cả bãi ấy. Kỳ lạ là nước dâng đến đâu, cột dựng tới đó. Đình dựng xong, nước rút, 9 người thợ cũng biến mất để lại cho dân làng Hoành Sơn một ngôi đình đồ sộ chưa từng thấy. Dân làng Hoành Sơn đoán rằng, đó là 9 người thợ mộc là người nhà trời được Ngọc Hoàng phái xuống hạ giới làm đình cho dân làng.  Để dân làng Ngang trở thành một ngôi làng thuận nhuận sau này ắt sẽ có nhiều độ đạt làm quan.

Ngoài ra còn một câu chuyện cũng mang màu sắc ly kỳ và hấp dẫn không kém. Vào một buổi chiều, một đám mây to đen nghịt bỗng làm tối cả trời đất. Gió gầm dữ dội, bốc cả nhà tranh, nhổ cây to, sấm ran, sét đánh, chớp giật. Một trận mưa như trút, kéo dài không dứt. Từ xưa đến nay, trong ký ức của người dân địa phương chưa bao giờ thấy có một thiên tai ghê gớm như vậy. Sau cơn bão giông, đất trời đã yên. Mấy cụ già là những kỳ hào uy tín bèn ra ngoài để xem xét thiệt hại do trận lụt gây ra cho các công trình trị thủy. Họ sửng sốt nhận thấy rằng sông Lam đã tạo nên một cồn cát bao la ngay ở chân đê như muốn làm cho đê thêm vững. Và trên cồn cát này có la liệt những cột gỗ lim tuyệt đẹp và rất nhiều loại gỗ quý để kiến thiết. Bổng vị thần xuất hiện, to lớn và lức lượng trên lưng mang đầy dụng cụ thợ mộc và thợ chạm oai nghiêm bước ra từ cồn cát ấy và nói “Vua Thủy Tề đã giao cho tôi nhiệm vụ dựng ngôi đình để đáp lại  những công lao mà thành hoàng của làng các ông đã giúp Ngài trong việc bình định vương quốc”.

Nghe vậy, các hào mục của làng bèn chỉ cho thần chỗ đất lành để dựng đình. Đình được dựng lên nhanh chóng, phi thường, đẹp lộng lẫy mà không cái nào sánh kịp. Công việc làm xong, một hôm, thần xuống tắm ở sông Lam rồi biến mất dưới nước. Người ta nói rằng: nhiệm vụ của thần đã hoàn thành nên thần trở về với vương quốc Thủy Tề

Các truyền thuyết huyễn hoặc này chỉ là cắt nghĩa cho hiện tượng làng Hoành Sơn có một ngôi đình đồ sộ, đẹp đẽ mà tưởng như sức người không thể làm nổi. Kỳ thực, nó tôn vinh ý thức cộng đồng, tinh thần tự cường và tài năng sáng tạo của nhân dân Nam Đàn, nhân dân Nghệ An qua cả một quá trình lịch sử.

Câu chuyện có thật

Theo nghiên cứu của tác giả Hippolyte Le Breton, đình Hoành Sơn được xây dựng vào thời vua Lê Hiển Tông (1740 - 1786) “ công việc khởi sự vào một ngày lành tháng 12 năm Nhâm Ngọ, năm thứ 23, niên hiệu Cảnh Hưng, tức là tháng 2 năm 1763”. Người khởi xướng và chủ sự xây dựng công trình này là ông Đặng Thạc. Ông từng thi đậu Hương cống và làm quan dưới triều vua Lê Hiển Tông, về hưu được phong tước hầu. Gặp năm được mùa, đời sống nhân dân sung túc, các tầng lớp sỹ, nông, công, thương trong làng đều làm ăn phát đạt, ông bèn chọn đất tốt và huy động tiền của trong nhân dân để mua gỗ quý, đồng thời chiêu vời các toán thợ giỏi trong vùng về xây dựng đình (Vườn đình hiện nay chính là vườn nhà ông Đặng Thạc cung tiến cho đình). Đình do hai tốp thợ cùng làm. Một tốp người làng Hoành Sơn, tốp còn lại do ông Chuẩn, một người thợ mộc tài hoa ở xã Nam Hoa Thượng phụ trách. Có chuyện kể rằng: Lúc bấy giờ, ông Đặng Thạc đã chọn tốp thợ của làng Hoành Sơn phụ trách làm đình. Tuy nhiên, có một tốp thợ ở Nam Hoa Thượng không được mời đến, họ bày mưu cử một người thợ giỏi tên là Chuẩn giả dạng ăn mày đến xin ăn và ngủ lại ở chỗ làm đình rồi đốt đi một nửa thiết kế của đình (cũng có tài liệu nói ông dùng vụn bào đốt một bức chạm của vì phía Nam do thợ của làng Hoành Sơn làm gần xong). Ông  Đặng Thạc vô cùng tức giận nhưng người ăn mày đã nhận tội và xin được làm phần thiết kế đã bị cháy. Không còn cách nào khác, Đặng Thạc đành nhận lời và hẹn ngày cùng dựng, tốp thợ nào làm đẹp hơn sẽ được thưởng. Ngay sau đó, ông Chuẩn đem thợ đến và chỉ một thời gian ngắn đã làm xong. Ngày dựng đình, tuy do hai tốp thợ làm nhưng lúc dựng lại rất ăn khớp, rất hài hòa. Điều đặc biệt là những bộ vì do tốp thợ ông Chuẩn làm được chạm trổ rất tinh xảo và trội hơn so với tốp còn lại. Vì vậy, phần thắng thuộc về tốp thợ ông Chuẩn. Điều này đã khiến tốp thợ làng Hoành Sơn giận dữ và xảy ra cuộc ẩu đả. Câu chuyện này một lần nữa làm tăng thêm tính ly kỳ cho lịch sử xây dựng đình Hoành Sơn vốn đã nhuốm đầy màu sắc huyền thoại.

Đình Hoành Sơn được giới nghiên cứu, các chuyên gia về lĩnh vực kiến trúc nghệ thuật đánh giá là ngôi đình tiêu biểu nhất của miền Trung và là một trong những ngôi đình có quy mô lớn và nghệ thuật chạm khắc đẹp nhất trong cả nước.

( Bài viết sử dụng tư liệu của ban quản lý di tích và thắng cảnh Nghệ An)

 

Ngọc Giáp

Cùng chuyên mục

Pleiku: Một gia đình hỗ trợ gần 200 suất quà Tết giúp người bán vé số dạo

Pleiku: Một gia đình hỗ trợ gần 200 suất quà Tết giúp người bán vé...

DNTH: Do ảnh hưởng của đại dịch Covid - 19 khiến đời sống nhiều người mưu sinh bằng nghề bán vé số dạo trở nên khó khăn trước áp lực cơm áo gạo tiền và phòng trọ.
Phòng, chống bạo lực gia đình trong tình hình mới đến năm 2025

Phòng, chống bạo lực gia đình trong tình hình mới đến năm 2025

DNTH: Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam vừa ký Quyết định số 45/QĐ-TTg ngày 13/1/2022 phê duyệt chương trình về phòng, chống bạo lực gia đình trong tình hình mới đến năm 2025.
Cô giáo 8X mang “ATM hạnh phúc” đến học trò

Cô giáo 8X mang “ATM hạnh phúc” đến học trò

DNTH: Cựu sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội Nguyễn Phương Thảo đã có 10 năm gắn bó với Trường Tiểu học Vĩnh Hưng. Trong suốt thời gian đó, cô Nguyễn Phương Thảo đã không ngừng nỗ lực, có nhiều đóng góp tích cực xây dựng phát triển cho nhà trường.
Từ ngòi bút đến trái tim

Từ ngòi bút đến trái tim

DNTH: Nhắc đến nhà báo là nói đến những người cầm bút, mặc dù thời đại ngày nay nhà báo đâu chỉ cầm bút và cũng không nhất thiết soạn thảo văn bản bằng bút nữa đâu. Nhà báo bây giờ là người cầm chuột máy tính, là người cầm máy ảnh, máy quay, là người ngồi cạnh máy ghi âm, đứng trước máy ghi hình. Nhưng dù tác nghiệp ở bất kỳ loại hình báo chí nào, báo giấy, báo điện tử, báo tiếng hay báo hình, người làm báo đều hướng đến việc chuyển tải thông tin ý nghĩa, lan toả giá trị tích cực đến độc giả, thính giả, khán giả.
Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc 2019: Nâng cao vị thế Việt Nam

Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc 2019: Nâng cao vị thế Việt Nam

DNTH: Sau chuỗi sự kiện, các hoạt động văn hóa ý nghĩa diễn ra trong 3 ngày của Đại lễ Vesak LHQ 2019 do Giáo hội Phật giáo Việt Nam lần thứ 3 đăng cai tổ chức đã diễn ra thành công. Sau ba lần tổ chức thành công tại Việt Nam, Ban tổ chức Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc 2019 đã nhận được sự ngưỡng mộ của đông đảo bạn bè quốc tế. Cũng trong Đại lễ, các đoàn đại biểu quốc tế cảm nhận sâu sắc sự mến khách, thân thiện của người dân Việt Nam. Đây là cơ hội quý báu để các đoàn đại biểu và khách mời thắt chặt tình hữu nghị với Việt Nam.
Live concert "Kiều" tại Corona Phú Quốc: Điểm hẹn tháng 10 dành cho giới doanh nhân

Live concert "Kiều" tại Corona Phú Quốc: Điểm hẹn tháng 10 dành cho giới...

DNTH: Live concert "Kiều" sẽ chứa đựng sự gần gũi và mới lạ trong các ca khúc nổi danh của Bằng Kiều. Đây là đêm nhạc đầu tiên và duy nhất trong tháng 10 của nam danh ca tại nhà hát Corona – Phú Quốc.
Đêm nhạc tri ân khách hàng của MB: “Khi ta 25 - Live Concert” - chạm đến trái tim khán giả

Đêm nhạc tri ân khách hàng của MB: “Khi ta 25 - Live Concert” - chạm...

DNTH: Đêm nhạc "Khi ta 25" được tổ chức đúng dịp sinh nhật MB 25 tuổi. Tuổi 25 tươi trẻ, nồng ấm yêu thương cùng những thổn thức trong trái tim lấp lánh đầy ắp hoài bão và ước mơ đã được MB truyền tải đến các khách hàng, đối tác thông qua những bài hát, những bản nhạc được chọn lọc kỹ càng.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dự Lễ hội hoa sen Nhật Bản - Việt Nam

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dự Lễ hội hoa sen Nhật Bản - Việt Nam

Sáng 30/6, sau khi kết thúc tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu (G20), Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Phu nhân cùng Đoàn cấp cao Việt Nam đã thăm tỉnh Wakayama và dự Lễ hội hoa sen Nhật Bản - Việt Nam tại thành phố Kinokawa.