Đồng bằng sông Cửu Long và bài toán thu hút vốn xanh cho phát triển bền vững

Theo báo cáo, tình trạng thiếu hụt đầu tư đã trở thành nguyên nhân cốt lõi khiến kinh tế ĐBSCL đối mặt với nhiều khó khăn trong những năm qua. Mặc dù là vùng sản xuất nông nghiệp và xuất khẩu chủ lực, đóng góp hơn 50% vào thặng dư thương mại của Việt Nam, ĐBSCL lại có tỷ lệ vốn đầu tư rất thấp so với các vùng kinh tế khác. Cụ thể, khi xét theo bình quân đầu người, ĐBSCL đứng thứ ba về vốn ODA, thứ tư về đầu tư công, thứ năm về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và xếp cuối cùng về đầu tư tư nhân trong nước. Tình trạng này kéo theo hàng loạt hệ lụy như cơ sở hạ tầng yếu kém, thiếu cơ hội việc làm, năng suất lao động trì trệ và sức cạnh tranh suy giảm.

Phát biểu tại lễ công bố, Chủ tịch VCCI Phạm Tấn Công nhấn mạnh rằng trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã đề ra nhiều quyết sách quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của ĐBSCL. Ngày 02/4/2022, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 13-NQ/TW về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng ĐBSCL đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Tiếp đó, ngày 19/8/2023, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 974/QĐ-TTg thành lập Hội đồng điều phối vùng ĐBSCL giai đoạn 2020-2025, do một Phó Thủ tướng Chính phủ trực tiếp làm Chủ tịch Hội đồng. Những quyết sách này thể hiện rõ tầm quan trọng của ĐBSCL trong chiến lược phát triển quốc gia.

Nhờ sự quan tâm từ Trung ương, trong giai đoạn 2015-2023, đầu tư công vào ĐBSCL đã tăng gấp đôi so với giai đoạn trước. Đồng thời, các nguồn lực hỗ trợ từ quốc tế cũng tăng đáng kể, giúp vùng duy trì tốc độ tăng trưởng khá ổn định. Một số tỉnh, thành năng động trong khu vực đã bứt phá với mức tăng trưởng cao, đóng góp đáng kể vào nguồn thu ngân sách địa phương.

Song song với sự gia tăng đầu tư công, khu vực công nghiệp tại ĐBSCL cũng ghi nhận mức tăng trưởng cao hơn bình quân cả nước và đạt tốc độ tốt nhất trong hơn một thập niên qua. Điều này đã giúp ĐBSCL trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu nông sản hàng đầu, hàng năm đóng góp gần một nửa tổng thặng dư thương mại quốc gia. Một số doanh nghiệp trong vùng đã phát triển thành những tập đoàn lớn có ảnh hưởng trên cả nước, góp phần quan trọng vào nền kinh tế Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, kinh tế ĐBSCL vẫn tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức. Cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ là một trong những trở ngại lớn nhất, làm hạn chế khả năng kết nối và lưu thông hàng hóa. Bên cạnh đó, khu vực này chậm chuyển đổi cơ cấu kinh tế, vẫn phụ thuộc nhiều vào sản xuất nông nghiệp truyền thống, chưa phát triển mạnh các ngành công nghiệp chế biến hay dịch vụ giá trị cao. Khả năng thu hút đầu tư, đặc biệt là vốn FDI, còn nhiều hạn chế do chưa có nhiều cơ chế ưu đãi hấp dẫn và hạ tầng phục vụ sản xuất chưa đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư lớn.

Ngoài ra, doanh nghiệp trong khu vực vẫn chưa phát triển mạnh cả về số lượng lẫn quy mô. Sự thiếu hụt cơ hội việc làm cũng là vấn đề đáng lo ngại, khiến nhiều lao động phải rời quê hương để tìm kiếm cơ hội tại các tỉnh, thành phố khác. Điều này không chỉ làm mất đi nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của khu vực.

Trước những thách thức trên, Chủ tịch VCCI Phạm Tấn Công nhấn mạnh, Báo cáo Kinh tế Thường niên ĐBSCL 2024 tập trung phân tích cấu trúc các nguồn vốn đầu tư và chỉ ra những nguyên nhân khiến ĐBSCL gặp khó khăn trong quá trình huy động vốn. Từ đó, báo cáo đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm xây dựng một chiến lược huy động nguồn lực đầu tư toàn diện và dài hạn để khai thác tối đa tiềm năng kinh tế của vùng.

Giải pháp đầu tiên được đề xuất là tiếp tục đẩy mạnh đầu tư công có trọng điểm, đặc biệt là tập trung vào phát triển hạ tầng giao thông chiến lược. Việc hoàn thành các tuyến cao tốc kết nối ĐBSCL với TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh Đông Nam Bộ sẽ giúp giảm chi phí vận chuyển, thúc đẩy thương mại và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư. Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống logistics hiện đại, phát triển cảng biển nước sâu sẽ giúp tăng cường khả năng xuất khẩu hàng hóa, đặc biệt là nông sản.

Ngoài đầu tư công, báo cáo cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của khu vực tư nhân trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Để thu hút đầu tư tư nhân, cần có các chính sách ưu đãi cụ thể, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia vào các lĩnh vực như công nghiệp chế biến, năng lượng tái tạo, và logistics. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng cần được hỗ trợ tiếp cận các gói tín dụng ưu đãi để mở rộng sản xuất, nâng cao năng suất và đổi mới công nghệ.

Việc tăng cường hợp tác quốc tế và huy động nguồn vốn ODA cũng là một giải pháp quan trọng. Chính phủ cần thúc đẩy quan hệ với các tổ chức tài chính quốc tế để đầu tư vào các dự án phát triển bền vững, như thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Đặc biệt, việc thu hút các quỹ đầu tư xanh sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của các ngành năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, giúp ĐBSCL tận dụng được tiềm năng to lớn về tài nguyên thiên nhiên.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất và quản lý cũng là một hướng đi cần được đẩy mạnh. Chuyển đổi số sẽ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao năng suất lao động và gia tăng giá trị cho sản phẩm nông sản. Việc hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực như công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo (AI) và blockchain cũng sẽ giúp tạo ra những mô hình kinh doanh bền vững và mang lại giá trị kinh tế cao hơn cho khu vực.

Một trong những yếu tố then chốt để triển khai thành công các chiến lược phát triển là xây dựng cơ chế điều phối vùng hiệu quả. Việc tăng cường liên kết giữa các tỉnh ĐBSCL sẽ giúp tránh tình trạng đầu tư chồng chéo hoặc manh mún, đồng thời giúp các địa phương phát huy thế mạnh của mình trong từng lĩnh vực cụ thể.