Dự thảo Luật Chuyển đổi số: Cần chuẩn hóa một số khái niệm

Luật Chuyển đổi số được xây dựng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về chuyển đổi số quốc gia, tạo hệ thống pháp lý liên ngành về chuyển đổi số trong ngành, lĩnh vực. Đồng thời, nhằm điều chỉnh mối quan hệ giữa các chủ thể tham gia các hoạt động trên môi trường số; thúc đẩy quá trình chuyển đổi số toàn diện; tăng cường hợp tác quốc tế và hội nhập.

Dự thảo Luật được xây dựng gồm 8 Chương, 79 Điều quy định về hạ tầng cho chuyển đổi số; chuyển đổi số trong hệ thống chính trị và Chính phủ số; kinh tế số; xã hội số; các biện pháp bảo đảm chuyển đổi số; quản lý Nhà nước về chuyển đổi số...

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, để xác lập rõ vai trò của Luật này như một “luật khung, luật nền”, tham gia góp ý, không ít ý kiến cho rằng, cần chuẩn hóa một số khái niệm.

Theo đại biểu Lê Thu Hà - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai, cần xác định rõ, Luật này nhằm điều chỉnh điều gì, phục vụ cho ai và đóng vai trò gì trong tổng thể kiến trúc pháp lý quốc gia về chuyển đổi số.

Đồng thời cho rằng, Dự thảo Luật hiện tại đang có phạm vi quá rộng, bao trùm cả Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, cách tiếp cận này tuy toàn diện nhưng dễ dẫn đến tình trạng “luật chồng luật” với các luật chuyên ngành khác như: Luật Dữ liệu, Luật Giao dịch điện tử, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Để khắc phục, đại biểu kiến nghị, cần xác lập rõ vai trò của Luật Chuyển đổi số như một “luật khung, luật nền”, có nghĩa là định hình cấu trúc thể chế, nguyên tắc, quyền và trách nhiệm chung về chuyển đổi số; kết nối và dẫn dắt các lĩnh vực chuyên ngành, tạo tính thống nhất trong toàn bộ hệ thống pháp luật số.

“Phạm vi điều chỉnh nên ưu tiên tập trung vào khu vực công và hệ thống chính trị (chuyển đổi số trong quản trị Nhà nước, cung cấp dịch vụ công, tương tác giữa Nhà nước với người dân và doanh nghiệp). Khu vực kinh tế và xã hội số nên được khuyến khích phát triển theo cơ chế chính sách mở và điều chỉnh dần bằng các luật chuyên ngành khác”, đại biểu góp ý.

Đồng thời kiến nghị, chỉnh lý theo hướng Luật quy định về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị và hoạt động của cơ quan Nhà nước. Nhà nước khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân thực hiện chuyển đổi số trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội phù hợp với quy định pháp luật.

Theo đại biểu, vấn đề thiếu thống nhất về thuật ngữ như nền tảng số, môi trường số, nhân lực số đang gây lúng túng do được dùng với cách hiểu khác nhau trong nhiều luật được các đại biểu đề cập.

Do đó, đại biểu nhấn mạnh, cần chuẩn hóa khái niệm “Chuyển đổi số không chỉ là số hóa dữ liệu mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện hoạt động của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân dựa trên dữ liệu và công nghệ số”. Bởi, nếu thể chế hóa định nghĩa này tại Dự thảo, Luật sẽ trở thành điểm chuẩn thống nhất khái niệm cho các văn bản pháp luật khác.

Cùng với các vấn đề nêu trên, tại góp ý của mình, đại biểu Lê Thu Hà cũng bày tỏ quan điểm về quản trị quyền lực số: “Ai chịu trách nhiệm khi nền tảng số thao túng dữ liệu, thuật toán tạo định kiến, hay thông tin sai lệch lan truyền?”.

Đại biểu kiến nghị, bổ sung quy định về các hành vi bị cấm như: lợi dụng nền tảng số, thuật toán, trí tuệ nhân tạo để thao túng dữ liệu, phân biệt đối xử, gây ảnh hưởng sai lệch đến nhận thức xã hội; không thực hiện yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm của cơ quan có thẩm quyền.

Đồng thời, về nền tảng số, đại biểu cũng đề nghị, cần quy định rõ trách nhiệm minh bạch thuật toán đối với nền tảng có quy mô lớn và cơ chế cung cấp dữ liệu khi được yêu cầu hợp pháp…

Liên quan đến vấn đề đã nêu, tham gia góp ý Dự thảo Luật, đại biểu Hà Hồng Hạnh - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa cũng đề nghị, bổ sung giải thích cụm từ “nền tảng dữ liệu mở” tại Điều 3 vì cụm từ này đã được nhắc đến trong Dự thảo Luật.

Bên cạnh đó, về chính sách, đại biểu cũng đề nghị bổ sung một khoản riêng về cơ chế đặc thù cho phép: Thuê dịch vụ công nghệ thông tin; Áp dụng mô hình hợp tác công - tư (PPP); Triển khai Sandbox (cơ chế thử nghiệm chính sách trong lĩnh vực công nghệ số). Đặc biệt là thành lập Quỹ Phát triển Hạ tầng số quốc gia để hỗ trợ địa phương khó khăn, thu hẹp khoảng cách số giữa vùng miền.

“cơ chế này được kỳ vọng sẽ đảm bảo tính khả thi về tài chính và thể hiện tư duy phát triển bao trùm, công bằng trong không gian số”, đại biểu nhấn mạnh.

Ngoài ra, nêu thực tế vấn đề an ninh mạng trong chuyển đổi số, và cho rằng, khi mọi dữ liệu được xử lý trực tuyến, an ninh mạng không còn là vấn đề kỹ thuật thuần túy mà là vấn đề chính trị, tư tưởng, xã hội và niềm tin của nhân dân. Đại biểu đề nghị, bổ sung khái niệm “an ninh mạng trong chuyển đổi số”.

Theo đại biểu, khái niệm này không trùng lặp mà bổ sung cho Luật An ninh mạng.

Ngoài ra, về bảo vệ dữ liệu cá nhân, đại biểu cũng cho rằng, nhiều người dân còn e ngại sử dụng dịch vụ công trực tuyến vì lo ngại thông tin bị rò rỉ, lợi dụng cho mục đích thương mại hoặc lừa đảo.

Do đó, theo đề xuất, cần quy định rõ nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân là bảo vệ quyền con người trong không gian số; bổ sung trách nhiệm cụ thể của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp khi thu thập, xử lý, chia sẻ dữ liệu; quy định cơ chế giám sát độc lập, minh bạch thông tin để người dân kiểm tra, yêu cầu chỉnh sửa hoặc xóa dữ liệu.

“Đặc biệt, cần có chế tài mạnh tương đương với chuẩn mực quốc tế để xử lý nghiêm các hành vi mua bán, rò rỉ hoặc sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân”, đại biểu góp ý.

Được biết, theo Chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Dự thảo Luật Chuyển đổi số sẽ tiếp tục được đưa ra thảo luận tại hội trường, trước khi Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua tại cuối Kỳ họp.