Giữ lửa nghề trăm năm giữa nhịp sống hiện đại

Nhịp lao động rộn ràng những ngày giáp Tết

Từ sáng sớm, không gian các thôn làng Quảng Phú Cầu đã rộn ràng với tiếng chẻ vầu, tiếng máy se hương hòa vào nhịp sinh hoạt quen thuộc của người dân. Nghề làm hương ở đây diễn ra quanh năm, nhưng khoảng ba tháng cuối năm luôn được xem là thời điểm bận rộn nhất, khi nhu cầu thị trường tăng cao để phục vụ Tết Nguyên đán, lễ chùa và các nghi lễ truyền thống.

Dọc theo những khoảng sân trước hiên nhà, từng bó tăm hương nhuộm sắc đỏ, vàng, xanh được xếp thành hàng ngay ngắn, phơi mình dưới nắng hanh cuối đông. Với người làm nghề, thời tiết trong những ngày giáp Tết mang ý nghĩa đặc biệt, bởi chỉ khi có đủ nắng, hương mới khô tự nhiên, giữ trọn mùi thơm dịu, hạn chế ẩm mốc và đảm bảo chất lượng khi đến tay người sử dụng.

Tỉ mỉ từ nguyên liệu đến từng nén hương
Để làm ra một nén hương hoàn chỉnh, người thợ Quảng Phú Cầu phải trải qua chuỗi công đoạn thủ công liên tiếp. Mỗi bước đều đòi hỏi sự cẩn trọng, kiên nhẫn và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ. Từ khâu chọn nguyên liệu đến khi hoàn thiện sản phẩm, phần lớn thao tác vẫn được thực hiện thủ công hoặc bán thủ công, hạn chế tối đa việc sử dụng hóa chất công nghiệp, giữ cho nghề hương phát triển theo hướng an toàn và bền vững.

Chân hương được làm từ vầu già, thẳng và chắc, tuyển chọn kỹ lưỡng từ các vùng nguyên liệu quen thuộc như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh. Đây là loại vầu có độ dẻo và độ bền cao, giúp nén hương khi đốt cháy đều, ít cong vênh, không gãy vụn, đồng thời giữ được dáng thẳng trong suốt quá trình sử dụng - yếu tố mang ý nghĩa quan trọng trong không gian thờ cúng của người Việt.

Phần bột hương - được xem là “linh hồn” của mỗi nén hương - được pha trộn từ các nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên như bột quế, trấu, mùn cưa, kết hợp thêm trám, nụ trầm, bồ kết. Sự phối trộn này tạo nên mùi hương dịu nhẹ, lan tỏa chậm, ít khói, vừa đủ để gợi cảm giác ấm áp, trang nghiêm. Nhờ đó, hương Quảng Phú Cầu hạn chế được mùi nồng gắt hay cảm giác cay mắt - những đặc điểm thường gặp ở các sản phẩm sử dụng hương liệu tổng hợp.

Sau công đoạn se hương, các nén hương tiếp tục được phơi hoàn toàn dưới ánh nắng tự nhiên. Người thợ nơi đây tuyệt đối không sấy bằng nhiệt, bởi chỉ có nắng trời mới giúp hương khô đều từ trong ra ngoài, giữ trọn mùi thảo mộc và đảm bảo chất lượng khi sử dụng. Chính sự tỉ mỉ trong từng công đoạn ấy đã tạo nên nét riêng cho hương Quảng Phú Cầu - không chỉ là sản phẩm phục vụ đời sống tâm linh, mà còn là kết tinh của kỹ nghệ thủ công và chiều sâu văn hóa làng nghề lâu đời.

Giữ nghề bằng chữ tín và sự an toàn cho người dùng
Giữa bối cảnh thị trường tràn ngập các loại hương sản xuất nhanh, sử dụng phụ gia và hương liệu hóa học, người dân Quảng Phú Cầu vẫn kiên trì lựa chọn con đường làm nghề truyền thống. Việc ưu tiên nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên, kết hợp phương pháp phơi nắng thủ công không chỉ giúp hương giữ được mùi thơm dịu, ổn định chất lượng, mà còn đáp ứng yêu cầu an toàn cho sức khỏe - yếu tố ngày càng được người tiêu dùng quan tâm trong đời sống hiện đại.

Hương không đơn thuần là một mặt hàng tiêu dùng, mà gắn liền với không gian thờ cúng và đời sống tâm linh của người Việt, vì vậy mọi công đoạn đều phải được thực hiện cẩn trọng. Chia sẻ ngắn gọn về nghề truyền thống, bà Nguyễn Thị Mai Khanh, người dân làng Quảng Phú Cầu, cho biết: “Hương dùng để thắp lên bàn thờ nên nguyên liệu và cách làm phải sạch, phải kỹ. Giữ cách làm truyền thống không chỉ để sản phẩm an toàn, mà còn để giữ được mùi hương riêng của làng.”

Chính sự kiên trì ấy đã giúp hương Quảng Phú Cầu tạo dựng được niềm tin với người tiêu dùng suốt nhiều năm, xem chữ tín là nền tảng để nghề tồn tại và phát triển giữa những biến động của thị trường.

Gắn bó với nghề hương suốt nhiều năm, bà Mai Khanh cho rằng đó không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là cách để gìn giữ ký ức và bản sắc của làng quê ven đô. “Chỉ mong sau này vẫn còn người biết làm hương theo cách cũ, để nghề này không mất đi, để con cháu còn hiểu ông bà từng sống và gắn bó với nghề ra sao,” bà Khanh bộc bạch.

Từ làng nghề truyền thống đến điểm đến văn hóa
Bên cạnh việc duy trì sản xuất theo phương thức truyền thống, làng hương Quảng Phú Cầu trong những năm gần đây còn dần khoác lên mình một diện mạo mới. Không chỉ là nơi làm hương phục vụ đời sống tâm linh, ngôi làng ven đô này đang từng bước trở thành điểm đến văn hóa - du lịch độc đáo của Hà Nội.

Vài năm trở lại đây, những sân phơi tăm hương rực rỡ sắc đỏ, vàng, xanh trải dài khắp thôn xóm Quảng Phú Cầu xuất hiện ngày càng nhiều trên báo chí và mạng xã hội, trở thành hình ảnh nhận diện đặc trưng, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước tìm về tham quan, trải nghiệm.

Đến với Quảng Phú Cầu, du khách không chỉ dừng lại ở việc chụp ảnh hay tham quan không gian làng quê, mà còn có cơ hội tìm hiểu lịch sử hình thành nghề hương, quan sát trực tiếp các công đoạn sản xuất và lắng nghe câu chuyện về vai trò của nén hương trong đời sống văn hóa - tín ngưỡng của người Việt. Việc kết hợp giữa sản xuất truyền thống và du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng phát triển mới cho làng nghề, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, tạo thêm sinh kế cho người dân, đồng thời giúp những giá trị văn hóa lâu đời tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống hiện đại.

Giữ mùi hương cho mai sau
Trước những biến động của thị trường và đời sống hiện đại, làng nghề hương Quảng Phú Cầu không tránh khỏi những thách thức khi chi phí nguyên liệu ngày càng tăng, thị hiếu tiêu dùng dần thay đổi, trong khi lớp lao động trẻ gắn bó lâu dài với nghề ngày một thưa vắng. Thế nhưng, bằng sự bền bỉ của người dân cùng giá trị văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ, làng nghề vẫn đang lặng lẽ thích nghi, tìm cách gìn giữ nghề trong nhịp sống mới.

Giữa những sân phơi hương nhuộm đỏ sắc nắng cuối năm, Quảng Phú Cầu cho thấy truyền thống không hề bị lãng quên, mà đang tồn tại theo cách riêng của mình. Khi Tết đến, xuân về, nén hương lại được thắp lên trong mỗi gia đình, mang theo mùi thơm quen thuộc và câu chuyện về một làng nghề ven đô vẫn bền bỉ giữ lửa - để hương không chỉ lan tỏa trong không gian thờ cúng, mà còn tiếp nối ký ức và bản sắc văn hóa cho mai sau.