Hồ tiêu Việt Nam chuyển từ lượng sang chất

Hồ tiêu đang là một trong những mặt hàng nông sản duy trì tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2026. Theo Cục Hải quan Việt Nam, trong 7 tháng năm 2026, xuất khẩu hạt tiêu của Việt Nam đạt 169 nghìn tấn, trị giá 1,1 tỷ USD, tăng 16,7% về lượng và tăng 11,1% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025.

Dù vẫn đang xuất khẩu ổn định và giữ vững vị thế là nước xuất khẩu hồ tiêu lớn nhất thế giới, ngành hồ tiêu Việt Nam đang tiếp tục tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới thông qua việc nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), trong các nước sản xuất và xuất khẩu hạt tiêu hàng đầu hiện nay, Brazil có khả năng tăng nguồn cung và cạnh tranh về khối lượng; Malaysia tập trung vào hồ tiêu chất lượng và thương hiệu cao cấp; Indonesia giữ vai trò hàng đầu ở sản phẩm tiêu trắng. Vì vậy, chiến lược của Việt Nam là phải kết hợp quy mô với khác biệt hóa - đặc biệt ở độ sạch, tính ổn định, dịch vụ kỹ thuật, tốc độ giao hàng và hồ sơ bền vững.

Đại diện của Công ty TNHH Chế biến Gia vị Nedspice Việt Nam nhận định, ngành hồ tiêu và gia vị Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Cơ hội đến từ nhu cầu ngày càng tăng của thị trường quốc tế về gia vị tự nhiên, chất lượng cao. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất chính là đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe mà các nhà nhập khẩu đang đòi hỏi.

Nếu không chuyển đổi kịp thời, ngành hồ tiêu Việt Nam có nguy cơ mất thị phần vào tay các nước sản xuất hồ tiêu khác. Vì vậy, việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế và mô hình liên kết chuỗi giá trị chặt chẽ giữa doanh nghiệp với nông dân, hợp tác xã chính là giải pháp then chốt.

Để phát triển chuỗi giá trị hồ tiêu xuất khẩu, VPSA đã đề ra 8 nhóm giải pháp, lấy doanh nghiệp xuất khẩu và hợp tác xã làm 2 đầu mối tổ chức, nông dân là trung tâm tạo chất lượng, cơ quan quản lý giữ vai trò kiến tạo tiêu chuẩn, dữ liệu và hạ tầng dùng chung.

Trong đó, giải pháp hàng đầu mà VPSA hướng tới là ổn định vùng nguyên liệu, không chạy theo việc mở rộng diện tích. Theo đó, từng địa phương trồng tiêu cần lập bản đồ vùng trồng theo điều kiện đất, nước, tuổi vườn, rủi ro dịch bệnh và khả năng liên kết với cơ sở chế biến. Không khuyến khích trồng mới ở nơi thiếu nước hoặc phá vỡ quy hoạch; ưu tiên phục hồi vườn hiện có, tái canh có kiểm soát, sử dụng giống rõ nguồn gốc và trụ sống phù hợp.

Trong định hướng phát triển hồ tiêu đến năm 2030 ở các địa phương, cần chú trọng năng suất bền vững và hiệu quả kinh tế trên một hecta, thay vì chỉ tiêu diện tích. Mục tiêu 40% diện tích hồ tiêu đạt GAP hoặc tương đương và 50% diện tích có mã số vùng trồng, cần được cụ thể hóa thành kế hoạch hằng năm.

Dù giá tiêu vẫn đang được duy trì ở mức cao, nhưng hiện nay, các địa phương trồng tiêu quan tâm nhiều hơn về hiệu quả kinh tế, chất lượng sản phẩm, sản xuất có chứng nhận hơn là mở rộng diện tích để tăng sản lượng. 

Ông Vũ Hải Lý, Chủ tịch UBND xã Phú Giáo, TP.HCM, cho biết, chính quyền địa phương xác định hồ tiêu vẫn là cây trồng có giá trị nếu được tổ chức sản xuất đúng hướng. Trong đó, trọng tâm là duy trì diện tích phù hợp, nâng chất lượng sản phẩm, hỗ trợ nông dân áp dụng tiêu chuẩn và tăng cường liên kết tiêu thụ.

Ông Lý nhấn mạnh: Muốn cây tiêu phát triển bền vững, phải đi theo hướng sản xuất có tiêu chuẩn, có liên kết và có đầu ra rõ ràng. Địa phương sẽ tiếp tục đồng hành với nông dân trong việc giữ vùng trồng, nâng chất lượng và kết nối thị trường. Phú Giáo cần tận dụng lợi thế vùng trồng đã có chứng nhận GlobalGAP để từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hồ tiêu. Điều này không có nghĩa là mở rộng diện tích bằng mọi giá, mà phải phát triển có kiểm soát, đặt chất lượng và tính bền vững lên hàng đầu.

Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), nhận định, ngành hồ tiêu Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi có tính quyết định, chuyển từ lợi thế về quy mô cung ứng và năng lực thương mại sang lợi thế về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu và phát triển bền vững.

Bà Hoàng Thị Liên chia sẻ, hồ tiêu là ngành hàng có quy mô diện tích không lớn nhưng tạo giá trị xuất khẩu cao, tạo sinh kế cho hàng trăm nghìn hộ nông dân và đưa Việt Nam trở thành mắt xích trung tâm của chuỗi cung ứng gia vị toàn cầu.