Ngành dầu khí Việt Nam: Xây dựng hệ sinh thái công nghiệp năng lượng thúc đẩy kinh tế bền vững

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì nguồn cung năng lượng ổn định mà còn phải nâng cao giá trị gia tăng, năng suất và năng lực làm chủ công nghệ trong nước. 

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Đào Quang Bính, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập, Tổng thư ký tòa soạn Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy cho biết: Việt Nam đang bước vào chu kỳ phát triển mới với mục tiêu duy trì đà tăng trưởng cao, kéo theo nhu cầu tiêu thụ năng lượng sơ cấp không ngừng gia tăng. Trong cấu trúc kinh tế quốc gia, năng lượng nói chung và công nghiệp dầu khí nói riêng luôn giữ vai trò mạch máu, là bệ đỡ vững chắc cho an ninh năng lượng và ổn định vĩ mô. 

Tuy nhiên, ngành dầu khí Việt Nam cũng đang đứng trước những thử thách chưa từng có, khi nhiều mỏ chủ lực đã bước vào giai đoạn suy giảm sản lượng tự nhiên sau nhiều thập kỷ khai thác, biến động địa chính trị toàn cầu diễn biến khó lường, cùng với đó là áp lực thực hiện cam kết quốc tế về phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đặt ra bài toán cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm nguồn cung trước mắt và định hướng phát triển bền vững lâu dài. 

Mở rộng không gian phát triển cho toàn ngành, đảm bảo năng lượng

Theo TS Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, việc sửa đổi Luật Dầu khí xuất phát từ yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời mở rộng không gian phát triển cho toàn ngành. Dầu khí không chỉ là nguồn cung năng lượng quan trọng mà còn có tiềm năng trở thành nền tảng thúc đẩy công nghiệp, khoa học - công nghệ và các dịch vụ kỹ thuật có giá trị gia tăng cao. 

Đây là sự chuyển dịch tư duy phát triển tất yếu. Nếu hoạt động dầu khí trước đây chủ yếu được nhìn nhận qua sản lượng khai thác và khả năng đáp ứng nhu cầu năng lượng, thì trong giai đoạn mới, hiệu quả của ngành còn phải được đánh giá qua mức độ phát triển công nghiệp phụ trợ, năng lực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ, cũng như khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. 

Thực tế, ngành dầu khí Việt Nam đã hình thành chuỗi hoạt động tương đối toàn diện, từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác đến công nghiệp khí, lọc hóa dầu, sản xuất điện, phân bón và dịch vụ kỹ thuật. Tuy nhiên, để khai thác tốt hơn những lợi thế đã tích lũy, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao trình độ công nghệ, tăng cường liên kết giữa các khâu và phát triển những lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn.

Đánh giá về năng lực của các doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật dầu khí trong nước, TS Phan Đức Hiếu cho biết, ông ấn tượng với những kết quả mà một số doanh nghiệp đạt được, trong đó có PTSC. Việc PTSC tạo dựng được vị trí nhất định trên thị trường dịch vụ kỹ thuật dầu khí là minh chứng cho khả năng phát triển của doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực đòi hỏi trình độ kỹ thuật, năng lực tổ chức và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của ngành công nghiệp dầu khí, năng lượng.

Đây cũng là một trong những định hướng quan trọng của Luật Dầu khí sửa đổi. Theo TS Phan Đức Hiếu, việc hoàn thiện luật không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác mà còn hướng tới phát triển công nghiệp, dịch vụ kỹ thuật dầu khí, qua đó nâng cao năng lực làm chủ công nghệ và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam. 

Luật Dầu khí sửa đổi mở đường cho đầu tư và đổi mới công nghệ

Một trong những trọng tâm của Luật Dầu khí sửa đổi là hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền, gắn thẩm quyền với trách nhiệm của từng chủ thể. TS Phan Đức Hiếu nhận định, các nhiệm vụ quản lý cần được phân định rõ giữa Chính phủ, Bộ Công Thương và PETROVIETNAM. Theo đó, cơ quan quản lý nhà nước sẽ tập trung xử lý đúng thẩm quyền quy định, còn các nội dung chuyên môn, kỹ thuật sẽ được giao cho đơn vị có đủ năng lực thực hiện.

Đối với một ngành có đặc thù kỹ thuật cao như dầu khí, việc phân định rõ trách nhiệm là yếu tố quyết định tiến độ và hiệu quả đầu tư. Khi một nhiệm vụ đã được phân cấp, đơn vị được giao thẩm quyền cần chủ động quyết định và chịu trách nhiệm, thay vì tiếp tục phát sinh các thủ tục xin ý kiến không cần thiết. Cách tiếp cận này góp phần giảm độ trễ trong xử lý công việc, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn khi triển khai dự án.

Ngành dầu khí đóng góp rộng lớn cho nền kinh tế và đảm bảo năng lượng

Theo TS Đặng Thu Hoài, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng, ngành dầu khí có đóng góp rộng lớn đối với nền kinh tế, từ bảo đảm nguồn cung năng lượng, cung cấp nguyên liệu cho sản xuất đến đóng góp ngân sách, tạo việc làm và phát triển kinh tế biển. 

Theo bà, ngành dầu khí có vai trò thúc đẩy phát triển toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng, từ thăm dò, khai thác dầu khí ở khâu thượng nguồn, phát triển công nghiệp khí và hạ tầng năng lượng ở khâu trung nguồn đến lọc hóa dầu, sản xuất điện khí, phân bón và phân phối xăng dầu ở khâu hạ nguồn.

Cùng với hệ thống dịch vụ kỹ thuật đi kèm, hoạt động của ngành đã mở rộng ra nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, góp phần phát triển kinh tế biển, xây dựng hạ tầng ven biển và tạo việc làm ổn định cho hàng chục nghìn lao động trong và ngoài nước.

Không chỉ đóng góp về kinh tế, các hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí trên thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam còn mang ý nghĩa quan trọng trong khẳng định, bảo vệ chủ quyền biển đảo và quyền tài phán quốc gia. Các công trình, dự án dầu khí ngoài khơi vì thế vừa là một bộ phận của chuỗi giá trị năng lượng, vừa góp phần hiện diện và bảo vệ lợi ích quốc gia trên biển.

ông Đặng Thanh Tùng, Phó Trưởng ban Chiến lược, Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho biết, Tập đoàn sẽ tập trung vào 5 định hướng chiến lược mang tính bổ trợ, liên kết chặt chẽ để tạo bứt phá gồm: hiệu quả hoạt động cốt lõi; chuỗi giá trị tích hợp; trung tâm công nghiệp-năng lượng; năng lượng mới có chọn lọc; khoa học công nghệ và năng lực quốc tế. Tuy nhiên, để hiện thực các định hướng chiến lược này, Petrovietnam cần môi trường chính sách minh bạch, dự báo được; trong đó có sự điều phối đồng bộ giữa các Luật như: Dầu khí, Điện lực, Đất đai, Môi trường.

Ông Đặng Thanh Tùng chỉ rõ, với nhu cầu huy động vốn dài hạn, Petrovietnam cần có cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý, hợp đồng đầu ra (bao tiêu) và cơ chế giá rõ ràng. Ngoài ra, việc quy hoạch tích hợp đồng bộ; trong đó kết nối thị trường tiêu thụ với nguồn cung, cảng, kho, đường ống và khu công nghiệp… sẽ là điều kiện để Petrovietnam hiện thực các định hướng chiến lược, từ đó thực hiện tốt nhiệm vụ trong bảo đảm an ninh năng lượng, tăng trưởng bền vững cũng như đóng góp quan trọng cho tăng trưởng của nền kinh tế. 

Phiên tọa đàm giữa các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp, diễn đàn hướng tới những đề xuất cụ thể về đầu tư, công nghệ và cơ chế thực hiện, góp phần chuyển tiềm năng của ngành dầu khí thành dự án, sản phẩm và năng lực công nghiệp trong nước.