Ngành giải khát Việt: “Cuộc chiến không tiếng súng”

Thực trạng “xâm lấn”, “thâu tóm”

Chỉ tính trong vòng 15 năm (từ 2000 đến 2015) sản lượng nước giải khát (NGK) tại thị trường Việt Nam tăng gấp 6 lần, từ 800 triệu lít vào năm 2000 lên 4,8 tỷ lít trong năm 2015 và đang được định vị là ngành “hot” nhất trong nhóm hàng thực phẩm tiêu dùng nhanh. Theo Hiệp hội Bia - Rượu - NGK Việt Nam, các dòng sản phẩm như nước tinh khiết, nước ngọt, nước tăng lực, trà uống liền và nước hoa quả đang chiếm tỷ trọng 85% sản lượng sản xuất và tiêu thụ NGK hằng năm của cả nước, còn lại 15% là nước khoáng. Dự kiến đến năm 2020, sản lượng NGK các loại của Việt Nam đạt 8,3 - 9,2 tỷ lít/năm.

Trước sự phát triển của các thương hiệu NGK như Coca, Pepsi… lấn lướt thị trường Việt Nam, các doanh nghiệp nội địa phần lớn bán thị phần cho doanh nghiệp nước ngoài, thậm chí “rời cuộc chơi” đồ uống. Điều này hoàn toàn được dự báo trước bởi sự đầu tư về tài chính, chiến lược dài hạn của các tập đoàn quốc tế. Có thể dẫn chứng: mặc dù thương hiệu bia Hada nổi tiếng ở Huế, nhưng thực chất đã bị thâu tóm bởi hãng bia Carlsberg của Đan Mạch. Hay, Coca-cola vào Việt Nam từ năm 1994, lần lượt Coca-cola lập liên doanh với các doanh nghiệp trong nước. Coca-cola lập liên doanh đầu tiên giữa Coca-cola Đông Dương và công ty Nông nghiệp và Thực phẩm Vinafimex. Ba năm sau, một liên doanh nữa tại miền Trung giữa Coca-cola Đông Dương và Công ty NGK Đà Nẵng được thành lập mang tên Coca-cola Non Nước. Sau đó, các liên doanh của Coca-cola tại Việt Nam lần lượt thuộc về quyền sở hữu hoàn toàn của Coca-cola Đông Dương.

Hay, thương hiệu Tribeco đã có lịch sử 20 năm hoạt động và luôn được người tiêu dùng bình chọn là hàng Việt Nam chất lượng cao trong hơn 11 năm liền trước đó. Thời điểm năm 2000, sản phẩm sữa đậu nành Tribeco được xem là “vô đối” trong dòng sản phẩm nước uống thiên nhiên có lợi cho sức khỏe. Thế nhưng, sau khi lần lượt bán cổ phần cho các đối tác ngoại là Uni-President cùng lúc với việc xây dựng thêm 2 nhà máy để mở rộng sản xuất thì công ty bắt đầu rơi vào cảnh nợ nần. Đỉnh điểm là đến cuối 2011, Tribeco lỗ lũy kế lên đến 312 tỷ đồng và đã bán hết cổ phần tại Tribeco miền Bắc cũng như Tribeco Bình Dương. Công ty đã chấm dứt giấc mộng ngắn ngủi và sau đó phải tuyên bố giải thể DN vào cuối năm 2012. Điều đáng nói là khi giải thể, cổ đông ngoại Uni-President đã nắm 43,6% cổ phần của Tribeco và trở thành chủ nhân mới của Tribeco Bình Dương.

Thách thức trước thời cơ hội nhập

Sau khi Việt Nam gia nhập Cộng đồng kinh tế chung ASEAN, lộ trình cắt giảm thuế nhập khẩu từ 30% đối với nước giải khát có gas giảm về mức 0%, đặc biệt là khi Việt Nam tham gia Hiệp định Đối tác Kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) điều này càng cho thấy cuộc chiến giành thị phần trong ngành hàng nước giải khát sẽ ngày càng khắc nghiệt hơn. Đây là thách thức không nhỏ đối với các doanh nghiệp Việt trước sân chơi hội nhập.

Nói về cuộc chiến hội nhập sắp tới, ông Nguyễn Văn Việt, Chủ tịch Hiệp hội bia rượu - nước giải khát, cho rằng, thực tế, ngành đồ uống Việt Nam đã bắt đầu có sự hội nhập từ những năm 1990. Trong đó, riêng ngành nước giải khát đã có sự phát triển rất tốt (kể từ năm 1998 đến nay). Cũng theo vị chuyên gia này, hội nhập sâu rộng thì không phân biệt doanh nghiệp trong nước hay nước ngoài. Điều quan trọng là thị trường đồ uống phát triển phong phú và chất lượng đảm bảo, mẫu mã bắt mắt.

Một chuyên gia lâu năm trong ngành bán lẻ nhận định rằng, ông lo lắng cho sự sáng tạo của doanh nghiệp nội trong cuộc đua giành thị phần thị trường nước giải khát. Ngoài một số sản phẩm của doanh nghiệp trong nước thời gian qua khá hút khách như nước hoa quả, những sản phẩm trà đóng chai, còn lại, không nhiều ý tưởng để tự làm mới mình xuất hiện. Thậm chí, ông cho rằng, doanh nghiệp nội đang khá "bảo thủ" và tự làm thụt lùi chính bản thân mình. 

Cũng theo vị chuyên gia này, có một số doanh nghiệp Việt không tự “làm mới” mình, cạnh tranh một cách sằng phẳng để giành thị phần, thay vào đó lại có những chiêu trò nhằm hạ uy tín doanh nghiệp cùng ngành. “Đây chính là một sự ấu trĩ trong kinh doanh, một sự bảo thủ trong suy nghĩ nhưng nó lại là một thực tế đáng buồn mà chúng ta phải nhìn nhận. Khi không giành được thị phần so với các thương hiệu mạnh, họ quay ra đấu đá để giành thị trường của doanh nghiệp Việt cùng tầm. Việc này vô hình chung là chúng ta tự giết chúng ta. Chỉ có thay đổi mình mới có tương lai tươi sáng”, vị chuyên gia này nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Thiên Hồng, giám đốc công ty TNHH Hải Hồng, một người đã có thâm niên rất lâu về ngành NGK chia sẻ: “ngành NGK nước nhà còn có thể xuất khẩu thì không có lý gì chúng ta lại “thua” ngay trên sân nhà. Quan trọng là chúng ta phải nhận định được đúng thực lực của mình để nhắm đến những thị trường vừa tầm. Khi có thị trường ổn định, theo đà phát triển chúng ta nâng tầm công ty cả về chất và lượng. Các doanh nghiệp cùng ngành phải đoàn kết nhau lại, cùng vạch ra các kế hoạch chiến lược cụ thể để phát triển. Chia rẽ đấu đá nhau là tự hại mình”.

Cũng theo ông Hồng, khi Việt Nam gia nhập Cộng đồng kinh tế chung ASEAN,  không chỉ phát triển trong thị trường Việt Nam, các doanh nghiệp NGK Việt có thể tự mình tìm hướng “xuất ngoại” để xâm lấn thị trường các nước bạn. Điều này là một tương lai tất yếu trong xu thế hội nhập./.

Vương Băng