Nghệ nhân nghề tóc Phạm Duy Hào: Người nghệ sĩ chơi nhạc bằng kéo

Giữa chốn kinh kỳ có một làng nghề độc đáo 500 năm tuổi - làng nghề cắt tóc truyền thống Kim Liên. Kể từ khi được Thánh sư địa lý Tả Ao khai sáng vào khoảng thế kỷ XVI, nghề tóc được lưu truyền từ đời này qua đời khác. Dẫu có thăng trầm theo thời gian, nhưng tiếng kéo chưa bao giờ tắt bởi những con người cửa ô Đồng Lâm xưa vẫn duy trì và phát triển nghề cha ông. Hiện người đang giữ trọng trách “cầm nhịp” giữ lửa nghề “vít đầu thiên hạ” là nghệ nhân Phạm Duy Hào - Chủ tịch Hội làng nghề cắt tóc truyền thống Kim Liên…

Khi chiếc kéo là… nhạc cụ

Tạch tạch… tách tách… cứ sau mỗi tiếng kéo ngọt sắc, gọn gàng, tóc rơi xuống là một phần tác phẩm tóc nghệ thuật lộ ra, đấy là “chuyện thường ngày ở huyện” với nghệ nhân Phạm Duy Hào. Những lớp tóc được ông cắt tỉa tỉ mẩn, sắc nét, có lớp lang bằng những đường kéo bay bổng như múa. Tiếng kéo lúc trầm, lúc bổng, lúc nhanh, lúc khoan thai, tạo cảm giác sướng tai cho khách hàng bởi như được nghe một khúc nhạc nhiều tiết tấu trong khi đang được… làm đẹp.

Tay múa, miệng cũng múa, nghệ nhân Phạm Duy Hào có cách nói chuyện duyên dáng, hóm hỉnh làm mê hoặc người nghe. Thôi thì từ cổ chí kim, từ chuyện thời sự Đông sang Tây, chuyện hài, nhạc chế… đủ cả. Với lợi thế quen biết nhiều trong các giới, nhất là giới nghệ sĩ như “Ngọc hoàng” - NSND Quốc Khánh, “Vua bãi rác” - NSƯT Võ Hoài Nam, cố NSND Tiến Hợi, nhà thơ Trần Đăng Khoa… nên câu chuyện của ông rất phong phú.

Không chỉ vậy, nhiều lúc nghệ nhân Phạm Duy Hào lại trở thành người lắng nghe tâm sự của khách hàng, rồi chia sẻ, tư vấn hay khuyên nhủ khi gặp những “ca” nặng trĩu tâm tư… Những lúc ấy, với kinh nghiệm trải đời của mình, ông trở thành người cân bằng lại tâm lý của khách hàng.

Nghệ nhân Phạm Duy Hào như một người chơi hoà nhạc, bên cạnh cây kéo để sáng tạo nghệ thuật, để làm đẹp cho đời, ông còn là người ghi lại những khoảnh khắc, những cảm xúc của những con người mà ông gặp. Trong salon tóc của mình, nghệ nhân Phạm Duy Hào đã tạo ra một bức tranh nhân sinh đầy màu sắc và ý nghĩa.

Kim Liên đệ nhất kéo

Nghệ nhân Phạm Duy Hào là “con nhà nòi” trong nghề tóc, ông nội - cụ Phạm Duy Hiền (tức Đảng) là người tóc riêng cho vua Bảo Đại (vị vua cuối cùng của triều đại phong kiến Việt Nam), cũng là “đầu tầu” nghề tóc làng Kim Liên những năm sau giải phóng Thủ đô. Bố ông Hào nối nghiệp cha, từng là thợ cả của các hợp tác xã cắt tóc ở phố Tràng Tiền, Tràng Thi, Đinh Tiên Hoàng…

Khi mới vào nghề, ông Hào giành chiến thắng trong một cuộc thi cắt tóc phong trào do thanh niên làng Kim Liên phát động, mà người đứng đầu được phong danh hiệu “đệ nhất”. Năm 1977, ông theo học một khóa đào tạo 18 tháng của Nhà nước ở Hàng Trống. Ông tốt nghiệp “thủ khoa” và được Sở Quản lý Ăn uống và Phục vụ Hà Nội cấp bằng hành nghề. 

Ông làm việc ở các hợp tác xã tóc ở phố Hàng Trống, Hàng Khay cho đến khi các hợp tác xã này giải thể thì cùng các anh em trong nghề ra Quang Trung, lập nên phố cắt tóc lừng lẫy một thời.

Năm 2019, ông Phạm Duy Hào được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phong tặng nghệ nhân làng nghề Việt Nam.

Người nghệ sĩ nặng gánh trần ai

Cách đây hơn 20 năm, những bậc cao niên nghề cắt tóc làng Kim Liên bàn bạc xây dựng một tổ chức nghề nghiệp để bảo tồn và phát huy giá trị nghề truyền thống. Người được chọn mặt, gửi vàng là “anh phó cạo” Phạm Duy Hào bởi có tay nghề vững vàng, có uy tín trong nghề, lại xông xáo, năng nổ trong công việc xã hội.

Sau những phút thăng hoa với nghệ thuật tóc, ông Hào lại trăn trở, lăn lộn để xây dựng Hội làng nghề cắt tóc truyền thống Kim Liên. Từ hơn chục thành viên ban đầu, giờ hội có tới hàng trăm thành viên, không chỉ những người làm nghề làng Kim Liên mà còn cả những người thợ cắt tóc cả nước: Hải Phòng, Lào Cai, Sơn La, Quảng Trị, TP.HCM… Họ về với Kim Liên bởi duy nhất nơi đây có bàn thờ tổ nghề cắt tóc (hiện được đang thờ trong Di tích quốc gia đình - đền Kim Liên). Nhờ những nỗ lực âm thầm, không biết mệt mỏi của nghệ nhân Phạm Duy Hào mà giá trị của chốn tổ nghề tóc Kim Liên được lan toả rộng rãi.

Nhờ sự lan toả ấy, ông Phạm Duy Hào đã được nhiều đài truyền hình, báo chí trong cả nước phỏng vấn, viết bài về nghề tóc truyền thống Kim Liên. Ông cũng được Đài truyền hình Việt Nam mời tham gia các chương trình: Ký ức vui vẻ, Cuộc sống đời thường… để trình diễn và giới thiệu nghề tóc quê hương.

Nghệ nhân Phạm Duy Hào và những nghệ nhân, những người làm nghề đã nâng tầm không còn là “thợ cạo”, “phó cạo” mà trở thành nghề làm đẹp cho đời, nghề “vít cổ thiên hạ”, đúng với bài trấn yểm của Thánh sư đại lý Tả Ao (người khai sáng nghề cắt tóc Kim Liên):