Nhịp bứt phá của nông nghiệp tuần hoàn

Biến gánh nặng rác thải thành dư địa tăng trưởng

Mỗi năm, hoạt động canh tác nông nghiệp trên cả nước phát sinh khoảng vài chục triệu tấn phụ phẩm từ vỏ trái cây, rơm rạ, thân cây đến chất thải chăn nuôi. Nếu như trước đây, phần lớn lượng phế phụ phẩm này bị đốt bỏ hoặc xả thải gây áp lực nghiêm trọng lên hệ sinh thái, thì thời gian gần đây ghi nhận bước ngoặt lớn khi các địa phương chủ động đưa công nghệ vào để "mỏ vàng" này phát huy giá trị.

Tại Tây Ninh, mô hình chế biến phế phụ phẩm từ cây khoai mì và vỏ vỏ trái cây sau thu hoạch đang chứng minh tính hiệu quả vượt trội. Dữ liệu thực tế từ các nhà máy xử lý chất thải sinh học tại địa phương ghi nhận: trung bình 10 tấn vỏ trái cây và phụ phẩm thô sau khi đưa vào quy trình ủ men vi sinh công nghệ cao có thể thu hồi được hơn 3 tấn phân bón hữu cơ sinh học đạt chuẩn. Sản phẩm này không chỉ giải quyết triệt để mùi hôi và ô nhiễm nguồn nước mặt mà còn cung ứng trở lại cho thị trường với mức giá cạnh tranh, giúp các trang trại giảm đáng kể chi phí phân bón hóa học.

Tương tự, tại Quảng Trị, làn sóng tái chế phế phụ phẩm từ vỏ trấu, mùn cưa và phế phẩm lâm nghiệp thành than sinh học (biochar) cùng các dòng vật liệu lót sinh học đang tạo nên bước tiến kinh tế rõ nét. Khảo sát nông nghiệp vùng Bắc Trung Bộ trong 8 tháng đầu năm 2026 chỉ ra rằng, việc thu gom và tái chế phế phẩm đã giúp các hợp tác xã địa phương tăng thêm từ 12% đến 18% doanh thu trên cùng một diện tích canh tác. Phụ phẩm không còn là gánh nặng xử lý tài chính mà trực tiếp chuyển hóa thành một nguồn thu độc lập, đóng góp tích cực vào kim ngạch kinh tế nông thôn.

Mắt xích tuần hoàn khép kín 

Hiệu quả từ việc tận dụng phế phẩm nông nghiệp không dừng lại ở góc độ xử lý chất thải đơn lẻ mà đang đóng vai trò chất xúc tác thúc đẩy mối liên kết bền chặt giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến. Đây chính là nền tảng để thiết lập một vòng tuần hoàn xanh, nơi đầu ra của công đoạn này trở thành đầu vào chất lượng cao của công đoạn tiếp theo.

Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Hoàng Văn Hồng cho rằng, kinh tế tuần hoàn mở ra hướng phát triển mới cho nông nghiệp khi phụ phẩm được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên có thể khai thác hiệu quả. Việc tận dụng rơm rạ, phụ phẩm trồng trọt và chăn nuôi để sản xuất phân bón, thức ăn chăn nuôi, năng lượng và các sản phẩm có giá trị không chỉ hạn chế lãng phí, giảm chất thải mà còn gia tăng giá trị cho chuỗi sản xuất nông nghiệp.

Sự chủ động về nguồn phân bón hữu cơ sinh học từ phế phẩm giúp ngành trồng trọt giảm sự phụ thuộc vào các loại vật tư nhập khẩu vốn luôn biến động về giá. Báo cáo đánh giá chuỗi cung ứng nông sản quý II/2026 cho thấy, các mô hình canh tác ứng dụng hoàn toàn phân bón tái chế từ phụ phẩm nội địa đã tiết kiệm được trung bình 20–25% chi phí đầu vào so với phương thức truyền thống, trong khi chất lượng đất canh tác cải thiện rõ rệt qua từng vụ mùa.

Khung liên kết này đồng thời tạo đà cho các dòng sản phẩm đạt chứng nhận hữu cơ vươn xa sang các thị trường quốc tế khắt khe. Việc minh chứng được vòng đời sản phẩm "rác thải bằng không" và giảm thiểu lượng phát thải carbon giúp nông sản Việt dễ dàng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh từ EU hay Bắc Mỹ. Khi chuỗi giá trị được gia cố bằng tư duy tuần hoàn, mỗi kg nông sản xuất khẩu không chỉ cõng theo giá trị hàng hóa thuần túy mà còn mang theo thương hiệu của một nền nông nghiệp trách nhiệm và phát triển bền vững.