Nụ hoa sâm nam - tinh túy đất trời núi Dành

Trên cơ sở kế thừa, bảo tồn và phát huy tiềm năng thế mạnh “sản vật quý” của địa phương, sâm nam núi Dành hiện đang được HTX Liên Chung tổ chức sản xuất theo nghiêm ngặt từ việc lựa chọn nhân giống cây đầu dòng bố mẹ để cho ra một sản phẩm đạt tiêu chuẩn tốt nhất đến quy trình trồng, chăm sóc đúng thời vụ kết hợp với phòng trừ sâu bệnh theo quy trình VietGap. Khi mới phát hiện và khai thác các sản phẩm từ cây sâm nam núi Dành, người dân trong vùng chỉ tập trung vào việc khai thác củ và để cây sâm nằm bò trên mặt đất thuận theo tự nhiên.

Năm 2020, khi HTX Liên Chung thành lập đã kết hợp các xã viên giàu kinh nghiệm hướng dẫn bà con chăm sóc và trồng cây sâm nam theo kỹ thuật mới, để cây leo lên tạo giàn, từ đó khai thác được các sản phẩm đa dạng như nụ hoa, lá…

Sản phẩm nụ hoa sâm nam núi Dành có hương vị đặc trưng, đậm đà phong vị vùng núi Dành linh thiêng, thanh mát của sâm kết hợp với vị ngọt nhẹ của mật hoa mang tới cảm giác như được hòa mình với thiên nhiên bình yên, thuần khiết, linh thiêng của đất, nước. Theo một số công trình nghiên cứu khoa học về phân tích một số nhóm chất chính trong mẫu củ và hoa sâm, nụ hoa sâm nam có chứa các chất: saponin, flavonoid, acid hữu cơ, acid amin, saccharide… đặc biệt, hoạt chất saponin trong nụ hoa sâm là dược tính cung cấp nhiều dưỡng chất quý cho cơ thể như: axit amin, vitamin, khoáng chất, dầu thơm… giúp tăng cường sinh lực, tăng khả năng miễn dịch, ngăn ngừa lão hóa, làm long đờm, chữa ho...

Cây sâm nam núi Dành có thể trồng được quanh năm. Thời vụ trồng thích hợp nhất là vào vụ thu - đông (tháng 9 đến tháng 11) và vụ đông - xuân (tháng 11 đến tháng 3) với mật độ cây trồng trung bình từ 8.000 - 10.000 cây/ha. Cây có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau: đất đồi, đất bãi, đất vườn, đất phù sa… với lượng mùn tầng đất canh tác dày, thoát nước tốt. Với quy trình trồng, chăm sóc vô cùng kỳ công và phức tạp, từ bước làm đất, làm giàn, chăm bón đều tuân theo tiêu chuẩn. Đặc biệt, bà con còn phải vô cùng chú ý cách chăm sóc cây tùy thuộc vào độ tuổi theo năm của cây sao cho cây phát triển tốt nhất, tránh sâu bệnh và các tác động của thời tiết, đảm bảo cho ra những nụ hoa tinh khiết, chất lượng nhất.

Những nụ hoa sâm nam được thu hái theo phương pháp thủ công vào sáng sớm khi bông hoa vẫn còn hàm tiếu, đây là lúc hoa cho chất lượng tốt nhất (khi nắng lên hoa tung phấn làm giảm chất lượng của hoa) và chế biến bằng nhiệt theo phương thức truyền thống, phơi hoặc sấy bằng lò quay ngay khi hoa còn ướt đẫm sương mai cho đến khi đạt ẩm độ tối thiểu 13%. Thời điểm thu hoạch nụ hoa sâm lý tưởng là từ năm thứ 2 sau trồng. Dưới bàn tay cần mẫn của người thợ sao hoa với nhiều công đoạn tỉ mỉ, cầu kỳ, sản phẩm nụ hoa sâm nam núi Dành khi khô có màu vàng cánh gián, giòn rụm nhưng vẫn giữ nguyên hình dáng ban đầu, mang theo cả hương vị mát lành, ngọt thơm từ mật hoa và hàm lượng saponin hoàn hảo đặc biệt tốt cho sức khỏe con người.

Đại diện của HTX Liên Chung cho biết, sản lượng nụ hoa sâm nam hiện nay đạt khoảng 600 kg khô năm 2022. Giá bán cho một kilôgam nụ hoa sâm nam rơi vào khoảng 1,2 triệu - 1,5 triệu đồng. Với giá trị về mặt dinh dưỡng và kinh tế đồng thời là dược tính có nhiều dưỡng chất tốt cho sức khỏe, sản phẩm nụ hoa sâm nam đã giúp cải thiện đời sống của bà con trong HTX. Thu nhập của họ được nâng cao, trung bình từ 150 - 200 triệu trên 1 ha. Hiện tại, HTX Liên Chung đang trồng và chăm sóc 20 ha diện tích cây sâm nam.

Đáng chú ý hơn cả, trong năm 2022, sản phẩm "nụ hoa sâm nam núi Dành" của HTX Liên Chung đã tham gia chương trình OCOP và xuất sắc đạt chứng nhận OCOP 4 sao. Đây chính là điều kiện tiền đề để sản phẩm tiếp cận các thị trường có phân khúc cao cấp hơn và tiến tới trở thành sản phẩm xuất khẩu với sản lượng dự kiến trong năm 2023 là 1.000 - 2.000 kg khô.

Với những bước tiến đầu tiên về chất lượng, độ nhận diện thương hiệu của nụ hoa sâm nam, chị Nguyễn Thị Kim Dung, Giám đốc HTX Liên Chung - người đi đầu và cũng là người dành rất nhiều tâm huyết trong phát triển các sản phẩm của "thần dược" núi Dành đã có những chia sẻ mang đầy niềm tự hào: “nụ hoa sâm nam núi Dành là một sản phẩm đặc thù của vùng đất Liên Chung, được lựa chọn để tham gia vào chương trình mục tiêu quốc gia mỗi xã một sản phẩm OCOP của địa phương năm 2022. Với tình yêu cùng sự trân quý sản vật từ người xưa để lại, HTX Liên Chung đang nỗ lực từng ngày để cây sâm nam và sản phẩm nụ hoa sâm nam núi Dành hoàn thiện hơn về chất lượng, nâng tầm giá trị đặc sản quê hương và làm vừa lòng du khách mỗi khi đến với vùng núi Dành linh thiêng!”.