Phát triển kinh tế tập thể, nâng tầm sản phẩm OCOP trong kỷ nguyên số

 Hệ thống cơ chế, chính sách mới cùng định hướng thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển chuỗi giá trị tích hợp đang tạo nền tảng để nông sản và các sản phẩm đặc trưng địa phương tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số và chuỗi giá trị toàn cầu.

Năm 2026 mở đầu giai đoạn triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035, gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Theo ông Phương Đình Anh, Phó Chánh Văn phòng Điều phối quốc gia Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 sẽ bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, chuyển trọng tâm từ đầu tư hạ tầng sang phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao chất lượng đời sống, bảo tồn văn hóa truyền thống, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Quốc hội và Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng 2,5-3 lần so với năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo tiếp tục giảm 1-1,5%/năm và cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trong tiến trình này, kinh tế tập thể, đặc biệt là các hợp tác xã, được xác định là lực lượng nòng cốt để phát triển sản phẩm OCOP theo chuỗi giá trị. Hiện cả nước có khoảng 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Định hướng đến năm 2030, con số này sẽ tăng lên khoảng 25.000 sản phẩm, song trọng tâm không còn là mở rộng số lượng mà là nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Một trong những đột phá của giai đoạn mới là thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong khu vực kinh tế tập thể. Các hợp tác xã sẽ ứng dụng công nghệ để số hóa quản trị, minh bạch tài chính, quản lý quỹ đất, quản lý thành viên và nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng. Trong sản xuất, việc áp dụng mã số vùng trồng, tem truy xuất nguồn gốc và quản lý dữ liệu số sẽ giúp kiểm soát chất lượng nông sản từ vùng nguyên liệu đến thị trường tiêu thụ.

Không chỉ đóng vai trò liên kết các hộ sản xuất nhỏ lẻ, hợp tác xã còn là đầu mối chuẩn hóa quy trình sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường trong nước và quốc tế, tạo nền tảng để các sản phẩm OCOP phát triển bền vững.

Tại Hà Nội, Chương trình OCOP tiếp tục phát huy hiệu quả trong nâng cao giá trị nông sản và sản phẩm làng nghề. Thành phố đặt mục tiêu trong năm 2026 có thêm khoảng 300 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 20 sản phẩm được đề xuất đánh giá 5 sao cấp quốc gia.

Điển hình là sản phẩm miến dong của Công ty TNHH Sản xuất thương mại và Xuất nhập khẩu Dương Kiên. Theo ông Dương Đình Khôi, Giám đốc Công ty, sau khi được công nhận OCOP, doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ, mở rộng vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình sản xuất phục vụ xuất khẩu, qua đó đưa sản phẩm tiếp cận nhiều thị trường quốc tế. Trong khi đó, Hợp tác xã Hà Nội Xanh đang tập trung phát triển nông nghiệp an toàn, đáp ứng các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc và khai thác thị trường Halal đầy tiềm năng.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Chương trình phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030 tập trung tháo gỡ bốn điểm nghẽn lớn gồm vốn, nhân lực, thị trường và khoa học - công nghệ.

Về vốn, cơ chế mới dự kiến cho phép sử dụng tài sản hình thành từ vốn vay như nhà xưởng, máy móc công nghệ cao hoặc quyền sử dụng đất góp vốn làm tài sản bảo đảm; đồng thời nâng cao vai trò của Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã như một định chế tài chính chuyên biệt.

Về nhân lực, Nhà nước sẽ hỗ trợ kinh phí để thu hút đội ngũ kỹ sư, chuyên gia công nghệ thông tin và lao động trẻ làm việc tại hợp tác xã; đồng thời đổi mới công tác đào tạo, nâng cao năng lực quản trị theo hướng doanh nghiệp hiện đại.

Đối với thị trường, các hợp tác xã và chủ thể OCOP sẽ được hỗ trợ kết nối với hệ thống bán lẻ hiện đại và các sàn thương mại điện tử, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, cơ chế chuyển giao sẽ được thực hiện trực tiếp từ các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ đến các tổ hợp tác, hợp tác xã. Nhà nước cũng hỗ trợ đăng ký bảo hộ thương hiệu, nhãn hiệu trong và ngoài nước, ứng dụng công nghệ bảo quản, đóng gói hiện đại nhằm nâng cao giá trị và kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm.

Đến năm 2030, cả nước phấn đấu có ít nhất 500 tổ hợp tác ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Phương thức hỗ trợ cũng chuyển từ đầu tư dàn trải sang xây dựng các mô hình điểm tại từng vùng sinh thái, tập trung đầu tư hệ thống tưới thông minh, nhà màng, thiết bị bay không người lái và các giải pháp dữ liệu lớn để tạo hiệu ứng lan tỏa.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định các nhiệm vụ trọng tâm gồm phát triển vùng nguyên liệu đặc trưng, xây dựng mã số vùng trồng, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến, xây dựng cơ sở dữ liệu số quốc gia về OCOP và đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, Quyết định số 1948/QĐ-BNNMT về phát triển du lịch nông thôn sẽ góp phần chuẩn hóa các mô hình du lịch làng nghề, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn giá trị văn hóa.

Bản chất của sản phẩm OCOP là mang đậm bản sắc địa phương nhưng thường có quy mô sản xuất nhỏ. Vì vậy, sự gắn kết giữa Chương trình xây dựng nông thôn mới với phát triển kinh tế tập thể sẽ tạo nên sức mạnh liên kết, giúp hình thành các chuỗi giá trị bền vững. Khi các nguồn lực về vốn, công nghệ, nhân lực và thị trường được khơi thông đồng bộ, kinh tế tập thể sẽ trở thành bệ đỡ quan trọng để nâng tầm sản phẩm OCOP, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và hội nhập quốc tế.