Quy định rõ 10 hành vi bị coi là trốn thuế sẽ được áp dụng từ ngày 1/7

Quy định mới tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho quản lý, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, đồng thời giúp người nộp thuế nhận diện rõ các hành vi bị nghiêm cấm để chủ động tuân thủ, hạn chế rủi ro pháp lý trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế năm 2025, hành vi trốn thuế là việc người nộp thuế cố ý thực hiện các thủ đoạn nhằm làm thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, giảm hoặc hoàn thuế.

Luật quy định cụ thể 10 hành vi bị coi là trốn thuế, gồm: không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn 90 ngày theo quy định làm thiếu số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, hoàn; không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp; không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ hoặc ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn giá trị thanh toán thực tế nhằm làm giảm số thuế phải nộp.

Bên cạnh đó, các hành vi sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để xác định sai nghĩa vụ thuế; sử dụng chứng từ, tài liệu không đúng bản chất giao dịch hoặc khai sai thực tế giao dịch; khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp theo quy định; cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu cũng bị coi là hành vi trốn thuế.

Ngoài ra, Luật còn quy định các hành vi như cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích trốn thuế; sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế; người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế.

Có thể thấy, các hành vi nêu trên tập trung vào những nhóm vi phạm phổ biến trong thực tiễn quản lý thuế như không kê khai đầy đủ doanh thu, gian lận trong sử dụng hóa đơn, chứng từ, phản ánh không đúng bản chất giao dịch hoặc lợi dụng chính sách miễn, giảm, ưu đãi thuế để giảm nghĩa vụ thuế. Đây cũng là những hành vi cơ quan thuế thường xuyên phát hiện qua công tác thanh tra, kiểm tra và phân tích dữ liệu.

So với Luật Quản lý thuế năm 2019, điểm mới đáng chú ý là các hành vi trốn thuế đã được quy định trực tiếp trong Luật. Trước đây, Luật Quản lý thuế năm 2019 chủ yếu quy định nguyên tắc xử lý đối với hành vi trốn thuế, còn việc xác định cụ thể từng hành vi chủ yếu được quy định tại các nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc luật hóa các hành vi trốn thuế không đồng nghĩa phát sinh thêm các hành vi vi phạm mới. Trên thực tế, nhiều hành vi đã được điều chỉnh trong các quy định hiện hành. Điểm mới của Luật Quản lý thuế năm 2025 là hệ thống hóa, nâng các quy định này lên thành quy định của luật, qua đó tăng tính minh bạch, thống nhất trong áp dụng và giúp người nộp thuế dễ tiếp cận, chủ động phòng tránh vi phạm.

Theo đó, việc hoàn thiện các quy định về hành vi trốn thuế xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện thể chế quản lý thuế trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế số, thương mại điện tử và các phương thức kinh doanh mới phát triển nhanh. Cùng với sự thay đổi của hoạt động sản xuất, kinh doanh, các hành vi gian lận thuế cũng ngày càng đa dạng, không chỉ trong hoạt động truyền thống mà còn trên môi trường số, các nền tảng thương mại điện tử và giao dịch xuyên biên giới.

Những năm gần đây, ngành thuế đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai hóa đơn điện tử, xây dựng cơ sở dữ liệu về người nộp thuế và tăng cường phân tích rủi ro. Việc chuyển từ phương thức quản lý dựa nhiều vào hồ sơ sang quản lý dựa trên dữ liệu giúp cơ quan thuế nâng cao khả năng giám sát, phát hiện các trường hợp kê khai không trung thực, che giấu doanh thu, sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc lợi dụng chính sách thuế.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của kinh tế số cũng đặt ra nhiều thách thức mới. Các hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, cung cấp dịch vụ xuyên biên giới, giao dịch điện tử khiến việc xác định doanh thu, dòng tiền và nghĩa vụ thuế trở nên phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, việc quy định rõ các hành vi bị coi là trốn thuế ngay trong luật tạo hành lang pháp lý đầy đủ hơn cho công tác quản lý, phòng ngừa và xử lý vi phạm.

Đối với người nộp thuế, quy định mới đặt ra yêu cầu cao hơn trong việc tuân thủ các quy định về đăng ký, kê khai thuế, sử dụng hóa đơn, chứng từ và hạch toán kế toán. Khi cơ quan thuế tăng cường quản lý trên nền tảng dữ liệu điện tử, việc kê khai trung thực, lưu trữ chứng từ hợp pháp và thực hiện đúng quy định về ưu đãi thuế sẽ giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Theo các chuyên gia kinh tế, việc xác định rõ các hành vi trốn thuế giúp cơ quan thuế có cơ sở áp dụng thống nhất các biện pháp quản lý rủi ro, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Đây cũng là căn cứ để thực hiện truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra khi có dấu hiệu của tội trốn thuế theo quy định của pháp luật hình sự.

Luật Quản lý thuế năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong khuôn khổ pháp lý về quản lý thuế theo hướng hiện đại, minh bạch và phù hợp với quá trình chuyển đổi số của nền kinh tế. Việc quy định cụ thể các hành vi bị coi là trốn thuế góp phần nâng cao hiệu lực quản lý, chống thất thu ngân sách, đồng thời tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch và khuyến khích người nộp thuế thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định.