Siết chặt quản lý sử dụng túi nylon từ ý thức đến chính sách

Chuyển trọng tâm sang thực thi

Từ ngày 1/1/2026, Việt Nam bước vào giai đoạn mới trong lộ trình hạn chế túi nylon 2026. Theo Điều 64 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, các loại túi nylon khó phân hủy có kích thước dưới 50 x 50 cm và độ dày màng dưới 50 micromet chính thức bị dừng sản xuất và nhập khẩu, ngoại trừ trường hợp phục vụ xuất khẩu hoặc đóng gói hàng hóa bán ra thị trường. Đây là bước đi chiến lược nhằm kiểm soát nguồn cung của nhóm sản phẩm có nguy cơ cao trở thành chất thải ngay sau khi sử dụng.

Lộ trình này không dừng lại ở khâu sản xuất. Việc triển khai hạn chế sản phẩm nhựa dùng một lần tại hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại thời gian qua vẫn gặp không ít trở ngại và chưa đạt kỳ vọng. Thực tế này khẳng định việc ban hành chế tài chưa đủ để tự động thay đổi thói quen thị trường.

Rào cản lớn nhất nằm ở cấu trúc chi phí và thói quen tiêu dùng đã định hình qua nhiều thập kỷ. Túi nylon truyền thống có giá thành thấp, nhẹ và đáp ứng ngay nhu cầu đóng gói tại quầy thanh toán. Trong khi đó, các vật liệu thay thế phải giải đồng thời bài toán về chi phí, độ bền và tính tiện dụng. Khi gánh nặng tài chính dồn cục bộ lên nhà bán lẻ và người mua, quá trình chuyển dịch sẽ khó lan rộng. Ngược lại, một cơ chế hỗ trợ phù hợp sẽ biến các quy định môi trường thành động lực mở ra thị trường cho bao bì tái sử dụng và dịch vụ thu hồi. Chính vì vậy, yêu cầu then chốt không chỉ là tăng cường kiểm soát sản xuất, nhập khẩu mà còn phải làm rõ trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi cung ứng, đưa việc từ chối túi nhựa trở thành chuẩn mực giao dịch hằng ngày.

Nhà bán lẻ chủ động thay đổi “xanh”

Tại kênh bán lẻ hiện đại, các chương trình thúc đẩy tiêu dùng xanh đang chuyển hướng gắn liền trách nhiệm bảo vệ môi trường với quyền lợi trực tiếp của khách hàng. Điển hình như hệ thống Saigon Co.op, từ ngày 10/10 đến 31/12/2026, đơn vị triển khai chiến dịch "Cùng Co.op chọn túi xanh - Giảm túi nylon" trên toàn hệ thống Co.opmart, Co.opmart Pro và Co.opXtra. Hoạt động Saigon Co.op giảm túi nylon không chỉ dừng lại ở vận động tuyên truyền mà còn hiện thực hóa bằng ưu đãi cụ thể: khách hàng thành viên mang túi môi trường mua sắm vào thứ năm hằng tuần được tặng 5.000 đồng (tương đương 25 điểm thưởng). Bên cạnh đó, việc bố trí các khu vực tự đóng gói với thùng carton miễn phí giúp người mua chủ động sắp xếp hàng hóa sau khi thanh toán.

Tuy nhiên, xét trên toàn chuỗi giá trị, hiệu quả giảm thải không chỉ phụ thuộc vào việc thay đổi chất liệu bao bì mà còn ở vòng đời sử dụng. Việc ưu tiên thiết kế các loại túi có thể sử dụng nhiều lần, tổ chức điểm thu gom và tối giản bao bì không cần thiết sẽ mang lại tác động tích cực thực chất hơn so với việc thay thế vật liệu một cách cơ học.

Thị trường chỉ có thể chuyển biến bền vững khi trách nhiệm được chia sẻ hài hòa: nhà sản xuất cung ứng giải pháp thay thế phù hợp, nhà phân phối tối ưu quy trình đóng gói, người tiêu dùng chủ động thay đổi hành vi và cơ cơ quan quản lý duy trì giám sát nhất quán. Sự phối hợp đồng bộ này sẽ đưa việc giảm túi nhựa từ một chính sách vận động trở thành văn hóa tiêu dùng mới.