Sông Lam Nghệ An - “Mỏ vàng” bao giờ ra tiền?

Đua xe công thức một có thể vẫn còn xa lạ với Việt Nam, nhưng trên thế giới, F1 nằm trong nhóm hấp dẫn người xem nhất, chỉ sau có bóng đá. Và trên phương diện kinh doanh, mỗi chặng đua F1 thực sự là một cơ hội kinh doanh lớn, mở ra cơ hội kiếm tiền lớn cho các bên kinh doanh - một điển hình thành công trong kinh doanh thể thao. Và cũng trong tuần trước, Sông Lam Nghệ An - biểu tượng thể thao của xứ Nghệ, chưa qua khỏi chuỗi ngày chật vật “chạy gạo từng bữa” - đang mong có thể được một Tập đoàn lớn tài trợ cho mùa bóng mới. Trông người lại ngẫm đến ta - bao giờ một thương hiệu lớn - một biểu tượng tinh thần của “người” Nghệ mới thoát khỏi phận nghèo?

Năm 2013, khi còn là sinh viên theo học thạc sỹ ở Úc, lần đầu tiên tôi được xem đua trực tiếp F1 ở Melbourne, Úc. Melbourne - thành phố lớn nhất Úc, cũng là thành phố du lịch nổi tiếng nhất, vốn có rất nhiều địa điểm tham quan. Ban đầu tôi chỉ tính xem đua xe một buổi thôi, hai ngày rưỡi còn lại để đi khám phá thành phố này. Nhưng rốt cuộc, 3 ngày của tôi chỉ ở gói gọn trong Melbourne Park - nơi tổ chức cuộc đua, vì không thoát ra nổi cám dỗ từ tiếng động cơ gầm rú đầy khích động và rực rỡ màu sắc từ đủ các thứ sự kiện bên lề.

Được tổ chức rất tốt, F1 không chỉ là một cuộc đua xe, đó là ngày hội kéo dài 3 ngày để móc hầu bao du khách. Một người quen lếch thếch quần bò dép lê như tôi, thế mà lượn lờ qua lại ở gian hàng của Ferrari, của Mercedes, của Red Bull... tôi không thể không móc 150 đô chỉ cho một chiếc áo Red Bull - cho ra dáng một Fan Red Bull thứ thiệt. Và đương nhiên, trong khu vực đua, còn đầy ắp những sự kiện khác: triển lãm xe cổ; biểu diễn xe mạo hiểm, đua xe V8, lễ hội bia... Và ngày đua chính thức còn có hẳn 5 chiến đấu cơ của không quân Úc bay biểu diễn qua trường đua. Nghĩa là một cuộc đua chính thức F1 chỉ kéo dài chưa đến 2 tiếng; nhưng sự kiện kéo dài 3 ngày (ngày đua tập vào thứ 6; ngày đua phân hạng vào thứ 7; ngày đua chính thức vào Chủ nhật). Những nhà tổ chức giam chân du khách từ sáng đến tối mịt mà không hề khiến người ta nhàm chán. Dốc hết tiền cho Melbourne Park, nhưng du khách có lẽ không hề cảm thấy đắt đỏ. Đó là lần đầu tiên, tôi thực sự hiểu được công nghệ giải trí nghĩa là gì, và cách thức kinh doanh thể thao chuyên nghiệp nghĩa là gì.

Sau này những lần về Nghệ An, cứ nhìn những chiếc áo vàng của Sông Lam Nghệ An tôi lại thấy tiếc vì kinh doanh thể thao có lẽ vẫn là thứ xa vời - dù bóng đá đã “lên chuyên”, Sông Lam đã thành doanh nghiệp từ 20 năm qua. Tôi đi qua những miền quê xứ Nghệ, không nơi nào mà không bắt gặp những chiếc áo vàng. Và những sân đấu ở khắp các miền đất nước, từ Hà Nội đến Sài Gòn, đến Bình Dương, Đà Nẵng - những ngày có đội bóng thi đấu, màu áo vàng cổ động viên có thể dễ dàng bắt gặp trên khắp những tuyến đường. Nhưng thử hỏi Công ty cổ phần Bóng đá SLNA thu được bao nhiều tiền từ những chiếc áo đó? Tôi không biết con số, nhưng tôi đoán sẽ là rất ít ỏi. Sản phẩm phục vụ cho cổ động viên do trực tiếp đội bóng kinh doanh có những gì? Tôi chưa thấy có gì cả. Khi đến sân Vinh, ngoài 90 phút bóng lăn, khán giả có được trải nghiệm, được giải trí thêm gì nữa? Có góc nào bên ngoài sân, có cầu thủ ngôi sao nào chịu đứng ra để cùng cổ động viên có 1 bức ảnh Selfie? Có lẽ là chẳng có gì cả.

Màu áo vàng trở thành thương hiệu lớn trong lòng người Nghệ vẫn chỉ là “vàng thô” - không biến thành tiền được. Và đội bóng năm này qua năm khác, không năm nào không ngửa tay đi xin tiền ngân sách. Ngồi trên “mỏ vàng” lớn, nhưng rốt cuộc mỗi cuối mùa lại ca bài ca bất lực về giữ chân những cầu thủ giỏi nhất. Là doanh nghiệp - hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh thể thao, nhưng cứ đến hạn đàm phán hợp đồng với cầu thủ lại bất lực lấy tình yêu, trách nhiệm với quê hương để níu kéo nhân tài.

Khi có Tập đoàn lớn nào đó tài trợ cho đội bóng quê hương, điều tôi mong mỏi nhất là doanh nghiệp có thể thay đổi được mô hình kinh doanh của đội bóng - chứ không phải những khoản tiền tài trợ cố định rót vào. Điều khiến Sông Lam bật lên được - để trở thành một doanh nghiệp mạnh, từ đó kinh doanh có lãi để nuôi được đội bóng - cần bắt nguồn trước tiên từ tư duy và mô hình kinh doanh mới. Cái đó “tiền tài trợ” không thôi không đủ. Chuyển đổi mô hình quản trị cũng cần thiết “thay máu” từ đội ngũ điều hành - để triết lý kinh doanh mới có thể thực thi hiệu quả. Mà cái đó Tập đoàn lớn không chưa đủ. Lãnh đạo tỉnh Nghệ An mới là những người đóng vai trò quyết định - không phải trực tiếp can dự vào đội, mà là bật đèn xanh và ủng hộ cải tổ Sông Lam.

Hãy nhìn sang bóng rổ; sang cái giải chạy - nơi các doanh nghiệp và những doanh nhân rất trẻ trung đang làm rất thành công. Họ xuất phát từ số không, còn Sông Lam là cả một “mỏ vàng”, họ làm được, tại sao bóng đá không làm được?