Sự khác biệt giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam với thế giới

Quy mô của SMEs được xác định theo các tiêu chí khác nhau ở từng quốc gia. Tại Việt Nam, theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP, doanh nghiệp siêu nhỏ có dưới 10 lao động và doanh thu dưới 3 tỷ đồng/năm đối với lĩnh vực nông nghiệp và công nghiệp, hoặc dưới 10 tỷ đồng/năm trong lĩnh vực dịch vụ.

Doanh nghiệp nhỏ có dưới 50 lao động với doanh thu dưới 50 tỷ đồng, trong khi doanh nghiệp vừa có quy mô tối đa 200 lao động và doanh thu không vượt quá 200 tỷ đồng.

So với thế giới, tiêu chí này thấp hơn đáng kể. Chẳng hạn, tại Mỹ, SMEs được định nghĩa là doanh nghiệp có dưới 500 lao động và doanh thu không quá 50 triệu USD/năm. Ở châu Âu, SMEs có thể có tới 250 lao động và doanh thu lên đến 50 triệu EUR/năm, cao gấp nhiều lần so với tiêu chuẩn của Việt Nam. Nhật Bản cũng áp dụng tiêu chí rộng hơn, khi doanh nghiệp sản xuất có thể có tới 300 lao động với doanh thu tối đa 300 triệu yên (tương đương 2,7 triệu USD).

Bên cạnh quy mô, mức độ phát triển của SMEs Việt Nam cũng có sự khác biệt đáng kể so với SMEs ở các nền kinh tế tiên tiến. Một trong những thách thức lớn nhất là khả năng tiếp cận vốn. Dù chính phủ Việt Nam đã có nhiều chính sách hỗ trợ như gói tín dụng ưu đãi hay chương trình khởi nghiệp quốc gia, nhưng chỉ khoảng 30% SMEs tiếp cận được vốn vay ngân hàng, so với mức 60-70% tại các nước phát triển. Trong khi đó, Mỹ có Cơ quan Quản lý Doanh nghiệp Nhỏ (SBA) cung cấp các khoản vay bảo lãnh, giúp SMEs tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn, còn châu Âu có Quỹ Đầu tư châu Âu (EIF) hỗ trợ SMEs tiếp cận nguồn vốn dài hạn với lãi suất thấp. Nhật Bản có JICA hỗ trợ SMEs mở rộng ra thị trường quốc tế.

Ứng dụng công nghệ là một điểm khác biệt quan trọng giữa SMEs Việt Nam và thế giới. Chỉ khoảng 21% SMEs Việt Nam ứng dụng công nghệ số vào kinh doanh, trong khi con số này tại Mỹ, EU hay Hàn Quốc đều trên 60%. Phần lớn SMEs Việt Nam vẫn dựa vào mô hình kinh doanh truyền thống, ít đầu tư vào tự động hóa hay chuyển đổi số, dẫn đến năng suất lao động thấp và khó cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Sự tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu cũng là một thách thức lớn đối với SMEs Việt Nam. Theo Bộ Công Thương, chỉ khoảng 21% doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, trong khi con số này ở Thái Lan là 30%, Malaysia là 46% và tại các nền kinh tế phát triển như Nhật Bản hay Hàn Quốc có thể lên tới 70%. Nguyên nhân chính là do nhiều SMEs Việt Nam chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, thiếu kinh nghiệm xuất khẩu và gặp khó khăn trong việc mở rộng thị trường.

Tại Việt Nam, hầu hết doanh nghiệp nhỏ vẫn tập trung vào sản xuất gia công hoặc kinh doanh dựa trên mô hình có sẵn, thay vì đầu tư vào nghiên cứu phát triển sản phẩm mới. Trong khi đó, SMEs tại Mỹ hay EU lại đi đầu trong đổi mới công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng sạch hay công nghệ sinh học. Nhờ có chính sách khuyến khích đổi mới mạnh mẽ và hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp bài bản, SMEs tại các quốc gia này có thể nhanh chóng mở rộng quy mô và tham gia thị trường toàn cầu.

Dù có nhiều điểm hạn chế, SMEs Việt Nam vẫn có tiềm năng phát triển mạnh mẽ nếu có chính sách hỗ trợ phù hợp. Việc nâng cao năng lực tài chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường kết nối với các doanh nghiệp lớn sẽ giúp SMEs trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh, không chỉ trong khu vực mà còn trên thị trường quốc tế.