Sửa Luật Báo chí: Cân nhắc bổ sung nghĩa vụ chia sẻ doanh thu

Dự thảo Luật báo chí (sửa đổi) trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 10 được xây dựng với bố cục gồm 4 Chương và 50 Điều, giảm 2 Chương và 11 Điều so với Luật Báo chí hiện hành. Các điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý, thúc đẩy đổi mới mô hình hoạt động phù hợp phát triển báo chí trong kỷ nguyên mới.

Tuy nhiên, trước áp lực lớn tự sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội sao chép, bóp méo nội dung để câu view, chiếm doanh thu quảng cáo. Để đảm bảo sự công bằng hơn trên nền tảng số, nhằm tạo điều kiện cho các cơ quan báo chí có thêm nguồn thu, tăng thêm nguồn lực tài chính, góp ý Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi), không ít ý kiến cho rằng, cân nhắc bổ sung nghĩa vụ chia sẻ doanh thu để các nền tảng số phải chia sẻ doanh thu với báo chí khi lấy thông tin.

Tham gia góp ý, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh – Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng bày tỏ, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và các nền tảng mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, đang diễn ra tình trạng một bộ phận tổ chức, cá nhân không phải là cơ quan báo chí, liên tục trích dẫn, đăng lại nội dung từ các báo chính thống, nhưng đặt tiêu đề sai lệch, cắt xén, xuyên tạc nghiêm trọng nội dung gốc, nhằm thu hút tương tác và doanh thu quảng cáo. Điều này đã và đang đe dọa trực tiếp đến mô hình kinh tế báo chí chuyên nghiệp.

“Việc sử dụng tiêu đề sai lệch, giật gân để câu view khiến độc giả không còn động lực chi tiền cho nội dung gốc, làm suy giảm nghiêm trọng nguồn thu từ mô hình thu phí. Cùng với đó, báo chí mất nguồn thu quảng cáo do thuật toán các nền tảng số có xu hướng ưu tiên hiển thị nội dung tạo cảm xúc mạnh, khiến nội dung báo chí chuyên nghiệp cân bằng bị lu mờ.

Hệ quả là, doanh thu quảng cáo tự động bị chuyển hướng từ các cơ quan báo chí có trách nhiệm (nơi sản xuất nội dung chất lượng) sang các kênh câu view có tương tác cao, làm xói mòn nguồn thu tài chính để duy trì nền báo chí chuyên nghiệp”, đại biểu phân tích.

Đồng thời, dẫn kinh nghiệm một số nước đã có quy định can thiệp pháp lý để tạo ra cơ chế đền bù kinh tế bắt buộc cho nội dung báo chí, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề nghị, bổ sung quy định về quyền liên quan của cơ quan báo chí trên không gian mạng, đồng thời giao Chính phủ nghiên cứu các cơ chế thương lượng, chia sẻ doanh thu giữa các cơ quan báo chí với các nền tảng số lớn theo nguyên tắc đã thành công tại EU, Australia, Canada.

“Quy định này không hạn chế quyền tự do ngôn luận của người dân, mà nhằm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và các quyền liên quan của cơ quan báo chí - những chủ thể đã bỏ chi phí lớn để sản xuất thông tin có trách nhiệm được xác minh đúng theo quy định của Luật Báo chí. Việc bổ sung quy định này sẽ góp phần quan trọng là bảo vệ nền tảng báo chí chuyên nghiệp, bảo vệ việc làm của nhà báo chân chính và giữ vững định hướng thông tin lành mạnh trên kỷ nguyên số”, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh nhấn mạnh.

Tham gia góp ý Dự thảo Luật, đại biểu Lê Thu Hà – Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai cũng cho hay, hoạt động báo chí trên không gian mạng là nội dung quan trọng và tác động trực tiếp đến chủ quyền số quốc gia. Tuy nhiên, Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) đang tiếp cận theo tư duy truyền thống, trong khi các nền tảng xuyên biên giới đã thay đổi toàn bộ cấu trúc phân phối thông tin.

Thực tế, các nền tảng này sử dụng nội dung báo chí để thu lợi, chi phối thuật toán, phân phối thông tin, tự động tổng hợp, lập trình và trích đoạn tin tức mà không cần xin phép, không chia sẻ lợi nhuận, không chịu trách nhiệm pháp lý. Đồng thời, không thực hiện gỡ bỏ tin sai theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

“Nếu Luật Báo chí không đặt ra các nghĩa vụ pháp lý tối thiểu, báo chí Việt Nam sẽ mãi ở thế bất bình đẳng ngay chính trên sân chủ quyền của mình”, đại biểu bày tỏ.

Đồng thời đề nghị, bổ sung nghĩa vụ chia sẻ doanh thu, bảo vệ giá trị đầu tư của báo chí. Cụ thể, bất kỳ tổ chức, cá nhân nào sử dụng lại nội dung báo chí trên không gian mạng dưới hình thức tổng hợp, lập trình, trích dẫn, hiển thị đoạn trích, hoặc khai thác dữ liệu báo chí, đều phải được sự đồng ý của cơ quan báo chí và tuân thủ cơ chế chia sẻ lợi ích theo thỏa thuận.

Được biết, sau khi trình Quốc hội thảo luận tại hội trường, Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) sẽ tiếp tục được tiếp thu, chỉnh lý trước khi trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua tại cuối Kỳ họp thứ 10.