Thị trường ớt: Dư địa còn rất lớn

Trong 11 tháng đầu năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 10.027 tấn ớt, đạt kim ngạch 24,3 triệu USD, tăng 5% về lượng và 30,6% về giá trị so với cùng kỳ năm trước, theo số liệu từ Tổng cục Hải quan. Đây là tín hiệu tích cực giữa bối cảnh xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản đang gặp khó. Trong đó, Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm đến 77% tổng lượng xuất khẩu, với 7.765 tấn.

Đặc biệt, những thị trường “khó tính” như Mỹ, Đài Loan, Hàn Quốc cũng bắt đầu ghi nhận mức tăng trưởng ngoạn mục. Theo Trung tâm WTO (VCCI), trong 8 tháng đầu năm 2024, xuất khẩu ớt sang Mỹ đạt 163 tấn, tăng tới 143,3% so với cùng kỳ. Còn tại Đài Loan, con số tăng gấp 6,4 lần, từ 5 tấn lên 37 tấn trong vòng 7 tháng.

Tuy nhiên, nghịch lý đang diễn ra là trong khi nhu cầu từ thị trường quốc tế ngày một tăng thì nguồn cung trong nước lại chưa đáp ứng kịp. Diện tích trồng ớt ở Việt Nam hiện ước tính chỉ khoảng 2.000–3.000 ha, tập trung chủ yếu ở các tỉnh như Thái Bình, Lạng Sơn, Bình Định, Lâm Đồng, An Giang. Theo tính toán của các doanh nghiệp xuất khẩu, lượng ớt thu hoạch hiện tại chỉ mới đáp ứng được khoảng 60–70% nhu cầu xuất khẩu tiềm năng, đặc biệt vào các mùa cao điểm.

Không những thiếu về lượng, chất lượng ớt Việt Nam cũng chưa thực sự đồng đều. Một số thị trường như EU đã xếp ớt vào diện “kiểm soát đặc biệt”, yêu cầu kiểm tra đến 50% lô hàng nhập khẩu vì lo ngại dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng. Đây là rào cản kỹ thuật mà nhiều hộ nông dân nhỏ lẻ vẫn chưa vượt qua được và nhìn chung đây cũng là bài toán của các mặt hàng nông sản Việt Nam.

Trong khi đó, các đối thủ cạnh tranh lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Mexico đang gia tăng sản lượng và đẩy mạnh chế biến sâu để nâng cao giá trị xuất khẩu. Chẳng hạn, Mexico – quốc gia đứng đầu thế giới về xuất khẩu ớt – có sản lượng hàng năm lên tới 2,7 triệu tấn, chủ yếu là giống ớt jalapeño và habanero được tiêu chuẩn hóa cao và có chuỗi phân phối quốc tế vững mạnh.

Việt Nam vì vậy cần sớm có chiến lược rõ ràng nếu không muốn đánh mất lợi thế vào tay các nước khác.

Giải pháp nào cho ớt Việt Nam?

Theo các chuyên gia nông nghiệp, để phát huy tiềm năng xuất khẩu, Việt Nam cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp:

Thứ nhất, mở rộng diện tích canh tác có kiểm soát, tập trung ở các vùng đất phù hợp khí hậu, thổ nhưỡng như Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn cần xây dựng vùng nguyên liệu ớt tập trung, có liên kết giữa doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân.

Thứ hai, nâng cao chất lượng giống và kỹ thuật trồng trọt. Việc chuyển đổi sang canh tác hữu cơ, giảm sử dụng hóa chất và áp dụng quy trình GlobalGAP, VietGAP là bắt buộc nếu muốn mở cửa vào thị trường EU, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Thứ ba, đẩy mạnh chế biến sâu như bột ớt, tương ớt, ớt muối lên men – giúp gia tăng giá trị và kéo dài thời gian bảo quản. Hiện nay, Việt Nam xuất khẩu chủ yếu là ớt tươi, dễ hư hỏng, chi phí logistics cao. Việc đầu tư vào dây chuyền chế biến hiện đại sẽ giúp ngành ớt tiến xa hơn.

Thứ tư, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và xây dựng thương hiệu quốc gia. Không nên quá phụ thuộc vào Trung Quốc – thị trường tiềm ẩn nhiều rủi ro chính sách. Thay vào đó, cần xúc tiến thương mại mạnh hơn sang các thị trường mới nổi như Trung Đông, châu Phi, Đông Âu. Đồng thời, phát triển thương hiệu “Ớt Việt Nam” gắn với các yếu tố bản địa: vị cay đặc trưng, sản xuất bền vững, canh tác truyền thống.

Dù hiện tại còn nhiều rào cản, nhưng giới chuyên gia lạc quan rằng, nếu có chiến lược đúng đắn và đầu tư nghiêm túc, ớt có thể trở thành một trong những nông sản xuất khẩu tỷ đô của Việt Nam trong tương lai gần – giống như lúa gạo, cà phê hay trái cây. Từ một loại cây gia vị phổ biến, ớt đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản toàn cầu.