Tỏa sáng những ngôi trường hạnh phúc ở Lào Cai

Từ thực tiễn còn nhiều khó khăn với quy mô giáo dục mầm non, phổ thông lớn, chiếm gần 1/3 dân số toàn tỉnh (trên 232.000 học sinh, 18.000 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên; 618 cơ sở giáo dục với trên 1.400 điểm trường, cơ sở giáo dục đến tận thôn, bản); trong số đó, 2/3 cơ sở giáo dục, học sinh, giáo viên ở vùng cao; trên 70% học sinh là người dân tộc thiểu số. Có thể nói, sự nghiệp giáo dục và đào tạo của Lào Cai đã và đang đạt được những kết quả nhất định, hoàn thành các mục tiêu Nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh đề ra và làm thay đổi căn bản chất lượng của giáo dục và đào tạo của toàn tỉnh.

 Trong đó, thể hiện ở sự đổi thay rõ rệt về diện mạo của trường học vùng cao Lào Cai. Mạng lưới trường lớp học được quy hoạch hợp lý, phát triển phù hợp với quy mô nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, nâng cao hiệu quả đầu tư trên cơ sở đáp ứng nhu cầu học tập và được sự ủng hộ cao của Nhân dân. Chính vì vậy, cùng với sự phát triển chung của kinh tế - xã hội tỉnh nhà, trường học Lào Cai hôm nay được trang hoàng sạch đẹp, dần trở thành môi trường văn hóa - văn minh - kỷ cương - an toàn - thân thiện để thu hút học sinh và nhận được sự đồng thuận của Nhân dân các dân tộc trong toàn tỉnh.

Xác định rõ đặc thù của ngành giáo dục tại vùng cao, vùng biên giới, tỉnh Lào Cai trong suốt các năm qua đã không ngừng tập trung đầu tư, phát triển mạnh giáo dục dân tộc; chú trọng dây dựng mô hình giáo dục phù hợp với đặc thù của giáo dục vùng cao trong từng giai đoạn với cách làm riêng biệt, hiệu quả. Trong giai đoạn đầu (1991 đến 2000), Lào Cai đẩy mạnh đầu tư cho hệ thống trường dân tộc nội trú. Đến giai đoạn tiếp theo (2001 đến 2010), Lào Cai tập trung giải quyết các vấn đề khó khăn xuất phát từ thực tiễn giáo dục vùng cao, trọng tâm là duy trì số lượng và tỷ lệ học sinh đi học chuyên cần; mô hình trường bán trú dân nuôi chính là xuất phát từ thực tiễn này.

Chặng đường phát triển từ năm 2011 đến nay, ngành giáo dục Lào Cai tập trung xây dựng và phát triển hệ thống Trường phổ thông Dân tộc nội trú, phổ thông Dân tộc bán trú. Trên nền tảng mô hình hoạt động của trường nội trú, bán trú dân nuôi được xây dựng ở giai đoạn trước, Lào Cai đã nhanh chóng ổn định chất lượng và phát triển hệ thống này với 09 Trường phổ thông Dân tộc nội trú (01 Trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh, 08 Trường phổ thông Dân tộc nội trú THCS&THPT các huyện, thị xã), 136 Trường phổ thông Dân tộc bán trú (56 trường phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học, 63 trường phổ thông Dân tộc bán trú THCS, 17 trường phổ thông Dân tộc bán trú TH&THCS). Các trường nội trú, bán trú đã khẳng định được vai trò nòng cốt về chất lượng giáo dục toàn diện trong hệ thống giáo dục dân tộc, là trung tâm tạo nguồn đào tạo cán bộ, nguồn nhân lực có chất lượng cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Quy mô các Trường phổ thông Dân tộc nội trú, Trường phổ thông Dân tộc bán trú phát triển, ngày càng ổn định, phù hợp với tình hình địa phương đã góp phần tích cực vào sự chuyển biến về chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo.

Cùng với chú trọng phát triển giáo dục dân tộc, trong các trường học của Lào Cai, nhiều mô hình giáo dục nhằm cụ thể hóa phương châm học đi đôi với hành đã được vận dụng sáng tạo, hiệu quả; vừa tăng cường hoạt động thực hành, trải nghiệm, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh vừa thúc đẩy, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới quản lý, đổi mới phương pháp giáo dục.

Mô hình trường học gắn với thực tiễn đã được đề cập đến trong giáo dục, đến giai đoạn này được chỉ đạo thực hiện với các nội dung, giải pháp cụ thể, triển khai rộng khắp và có chiều sâu chất lượng, tạo sức lan tỏa lớn với nhiều cách làm sáng tạo.

Trên cơ sở xây dựng các mô hình điểm, mô hình điển hình; Sở Giáo dục và Đạo tạo Lào Cai đã chỉ đạo các trường đã làm tốt việc lựa chọn mô hình gắn với những tiềm năng, thế mạnh đặc thù của nhà trường, của địa phương; từ hiệu quả rõ rệt và thiết thực, các mô hình này đã nhận được sự ủng hộ, giúp đỡ của chính quyền địa phương, lực lượng nghệ nhân, các cơ quan chuyên môn và cộng đồng xã hội. Có thể nói rằng, đây là mô hình trường học đặc thù của ngành giáo dục Lào Cai, được Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá cao và nhiều tỉnh trong cả nước đến tham quan học tập.

Việc triển khai hiệu quả mô hình đã góp phần thúc đẩy xây dựng kế hoạch phát triển giáo dục nhà trường, thể hiện tính đúng đắn về chủ trương dạy học gắn lý luận với thực tiễn, gắn lý thuyết với thực hành. Đặc biệt, góp phần hiệu quả vào công tác phân luồng, hướng nghiệp cho học sinh.

Với đặc thù riêng, trong suốt 30 năm qua, ngành Giáo dục và Đào tạo Lào Cai luôn tìm tòi hướng đi riêng để đạt hiệu quả; đặt công tác phân luồng, hướng nghiệp song song việc củng cố duy trì, nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục, xóa mù chữ. Chính vì những nổ lực đó, tỷ lệ huy động trẻ nhà trẻ đến nay đã đạt 30%; mẫu giáo đạt 96,2% (riêng 5 tuổi đạt 99,9%); trẻ 6 - 10 tuổi đạt 99,8% (riêng 6 tuổi đạt 99,9%); 11 - 14 tuổi đạt 99%; học sinh hoàn thành chương trình tiểu học học lên lớp 6 đạt 98,2%. Duy trì, nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục 164/164 xã, phường, thị trấn; có 154 xã đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 3, 08 huyện đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 3; 31 xã đạt chuẩn phổ cập giáo dục THCS mức độ 3. Có 146 xã đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2; xóa mù chữ cho 13.200/12.500 người, nâng tỷ lệ người biết chữ trong độ tuổi từ 15 - 60 từ 90,3 lên 94,5%.

Hằng năm có trên 70% học tốt nghiệp THCS học THPT, 14% số học sinh đi học nghề. Nhờ chú trọng công tác hướng nghiệp THPT nên tỷ lệ học sinh học Đại học còn 20%, số học sinh học nghề tăng, tỷ lệ này có ý nghĩa rất quan trọng đảm bảo cân đối nguồn nhân lực, học sinh ra trường có nhiều cơ hội có việc làm do lựa chọn con đường lập nghiệp phù hợp với sở trường, nguyện vọng bản thân và nhu cầu xã hội; giải quyết tình trạng thừa thầy thiếu thợ, mất cân đối trong cán cân nhân lực xã hội.

Tất cả những nỗ lực ấy không chỉ giải quyết được bài toán khó khăn nhất của ngành Giáo dục và Đạo tạo Lào Cai là tỷ lệ chuyên cần, mà còn cho thấy sự thành công trong thay đổi phương thức giáo dục của toàn tỉnh nói chung. Đổi mới quản lý, đổi mới phương pháp giáo dục để đem lại nụ cười tỏa sáng, rạng rỡ hạnh phúc cho học trò vùng cao mỗi ngày đến trường.