20 năm dưới mái chùa Thượng Tổ - Thanh Châu: Một chữ ơn

Một ngày nhiều ký ức

Trong không khí thiêng liêng của ngày lễ tri ân, sân chùa rực rỡ những sắc hoa. Những đóa hoa được dâng lên trước Tam Bảo mang theo sự thành kính của người con Phật. Những bó hoa được trao tặng các Mẹ như một lời cảm ơn với những người đã dành cả cuộc đời để chăm lo cho gia đình, nuôi con khôn lớn, âm thầm chịu đựng những nhọc nhằn mà đôi khi con cái trưởng thành rồi vẫn chưa thể nói hết thành lời.

Những nén hương được thắp lên để tưởng nhớ các Anh hùng liệt sĩ - những người đã gửi lại tuổi xuân của mình cho đất nước. Sự hy sinh ấy không thể đo đếm bằng lời nói nhưng việc tưởng nhớ, tri ân chính là cách những người đang sống thể hiện trách nhiệm với quá khứ, để những giá trị của lòng yêu nước và sự hy sinh không bị lãng quên theo thời gian. 

Có lẽ với nhiều người, đó là một ngày lễ nhưng với vị trụ trì đã gắn bó với nơi này hơn 20 năm, đây còn là một ngày để nhớ. Nhớ những người từng có mặt. Nhớ những người đã đi xa. Nhớ những ngày đầu về chùa. Và nhớ một vùng đất đã đón mình khi tuổi đời mới 23.

Một tiếng “con” sau 20 năm

Ngày ấy, Thượng Tổ - Thanh Châu còn khó khăn. Ngôi chùa chưa khang trang. Đường đi còn gập ghềnh. Đời sống người dân còn nhiều thiếu thốn. Một Sư Cô trẻ Thích Thiện Chí từ nơi khác về nhận trách nhiệm trụ trì, mang theo tuổi trẻ, nhiệt huyết và một tâm nguyện còn ở phía trước. Không có nhiều kinh nghiệm để dựa vào. Không có sẵn một con đường bằng phẳng để đi. 

Thứ đầu tiên Thầy nhận được từ vùng đất này lại không phải là những điều lớn lao. Đó là những nắm gạo, những bó củi, là sự chỉ bảo của các cụ già trong làng, là những lời động viên mỗi khi người trẻ ấy bỡ ngỡ trước cuộc sống mới. Những người trao đi khi ấy có lẽ cũng chẳng nghĩ mình đang làm một việc đặc biệt. Họ chỉ chia cho người mới đến một chút những gì gia đình mình có.

Hai mươi năm trôi qua, nhiều người trong số những người từng yêu thương, chở che cho Thầy ngày ấy đã không còn. Những mái đầu bạc năm nào nay đã về với cõi Phật. Trong lời cảm niệm, Thầy nhắc về các cụ bằng sự xúc động của một người con nhớ về những người thân của mình. Thầy cầu nguyện cho những người đã khuất được an lạc, giải thoát; đồng thời gửi lời tri ân tới những người đang hiện tiền, những Bà, những Mẹ, những Bác, những Anh, Chị, Em vẫn tiếp tục đồng hành cùng Thầy và ngôi chùa. 

Có một chi tiết rất đáng nhớ trong buổi lễ. Thầy xin được một lần xưng “con” với các cụ, các bà, các mẹ nơi đây. Không phải “người trụ trì”, không phải “Sư Thầy” mà là “con”.

Chỉ một cách xưng hô, nhưng phía sau nó là cả một câu chuyện. Bởi để một người trưởng thành có thể gọi những người không cùng huyết thống là bà, là mẹ, rồi tự nhận mình là con, cần một chặng đường đủ dài để tình cảm vượt qua ranh giới của quan hệ xã hội.

Hai mươi năm đã làm được điều đó. Từ một người xa lạ, Thầy trở thành người thân. Từ một người đến với mảnh đất này, Thầy trở thành một phần của mảnh đất. Và ngôi chùa từ một nơi nhận trách nhiệm trở thành một mái nhà.

Một ngôi chùa không chỉ được dựng bằng gạch đá

Những năm qua, chùa Thượng Tổ - Thanh Châu từng bước được xây dựng, chỉnh trang. Đằng sau diện mạo ấy là công sức của nhiều người. Trong lời tri ân, Thầy nhắc đến gia đình chú Thắng - Hải, những người đã cùng mình đặt nền móng cho ngôi chùa, cùng những người đã góp sức trong quá trình xây dựng. Những đóng góp ấy không phải ai cũng nhìn thấy. 

Người góp công, người góp của, người góp sức, người chỉ đơn giản là có mặt khi cần nhưng chính những phần việc nhỏ bé ấy cộng lại tạo nên một công trình. Và hơn cả một công trình, đó là sự gắn kết của một cộng đồng.

Một ngôi chùa có thể được dựng lên bằng vật liệu nhưng để trở thành nơi người dân tìm về, nó cần được dựng lên bằng niềm tin. Niềm tin ấy không thể mua được, nó được tích lũy qua thời gian.

Nhìn lại cả những điều chưa trọn vẹn

Hai mươi năm, tất nhiên không chỉ có những ngày đẹp. Trong bất kỳ mối quan hệ nào, càng lâu dài càng khó tránh khỏi những lúc va chạm, hiểu lầm hoặc phiền lòng. Thầy không né tránh điều đó. Trong ngày kỷ niệm, Thầy gửi lời xin lỗi đến những người từng phiền lòng vì mình, dù vô tình hay cố ý. 

Đó là một chi tiết đáng chú ý. Bởi nhìn lại một chặng đường không có nghĩa chỉ kể những điều tốt đẹp. Một hành trình thực sự luôn có những đoạn thuận lợi và những đoạn gập ghềnh. Có những việc thành công và có những việc chưa trọn. Có người hiểu mình cũng có lúc người khác chưa hiểu mình. Nhưng nếu sau hơn 20 năm, người ta vẫn muốn ngồi lại với nhau, vẫn muốn gọi nhau là gia đình, thì có lẽ điều quan trọng hơn chuyện ai đúng, ai sai là khả năng cùng nhau bước tiếp.

Thầy mong những câu chuyện của ngày hôm qua được khép lại. Từ hôm nay, mọi người tiếp tục yêu thương, nâng đỡ nhau, cùng giữ gìn tình làng nghĩa xóm. Đó là mong muốn giản dị nhưng không dễ thực hiện. Bởi giữ một công trình có thể cần tiền và công sức nhưng giữ một mối quan hệ cần nhiều hơn thế.

Từ mái chùa nhìn về gia đình

Sau những lời tri ân dành cho người dân, những người đã khuất và những người đồng hành, Thầy nhắc đến cha mẹ. Đó là điểm trở về của mọi câu chuyện về một đời người.

Cha mẹ là những người có mặt trước tất cả những nhân duyên khác. Thầy cảm ơn cha mẹ đã sinh thành, nuôi dưỡng mình hơn bốn thập kỷ; cảm ơn người chị gái và các em đã luôn dành cho mình những điều tốt đẹp. Những lời ấy không dài nhưng có lẽ chính sự giản dị làm chúng trở nên thật hơn. 

Một người dành phần lớn cuộc đời cho ngôi chùa, cho cộng đồng, cuối cùng vẫn trở về với hai tiếng cha mẹ. Bởi dù đi xa đến đâu, con người vẫn có một nơi bắt đầu.

Hai mươi năm không phải là đoạn kết

Nhìn lại 20 năm, Thầy không nói về một hành trình đã hoàn thành. Phía trước vẫn còn những việc phải làm. Ngôi chùa vẫn cần được gìn giữ. Mảnh đất này vẫn tiếp tục đổi thay. Những thế hệ trẻ rồi sẽ lớn lên, những người hôm nay rồi cũng sẽ già đi. Điều còn lại là cách mỗi thế hệ tiếp tục trao cho nhau những giá trị đã được vun đắp. 

Với Thầy, đó là tình thương, sự tử tế, lòng biết ơn và tinh thần phụng sự. Không cần những điều quá lớn, có khi chỉ là sống sao để người bên cạnh cảm thấy được tôn trọng. Làm được điều gì thì làm. Giúp được ai thì giúp. Giữ được một tình cảm thì cố gắng giữ. Bởi một vùng đất chỉ thực sự trở nên đáng nhớ khi con người ở đó biết thương nhau.

Một chữ “ơn”

Có những cuộc gặp gỡ trong đời tưởng như chỉ là một nhân duyên, nhưng rồi theo năm tháng lại trở thành một phần không thể tách rời của cuộc đời mỗi người. Với Sư Thầy, cuộc gặp gỡ với mảnh đất Thượng Tổ - Thanh Châu cách đây hơn 20 năm là một nhân duyên như thế.

Ngày ấy, Thầy là một Sư Cô 23 tuổi. Hôm nay, Thầy đã 45 tuổi, hiện là Ủy viên Ban trị sự, Giáo hội phật giáo Việt Nam (GHPGVN) tỉnh Hà Nam, nay là tỉnh Ninh Bình, nhiệm kỳ 2022-2027. Hơn 20 năm đủ để một người đi qua phần lớn tuổi trưởng thành của mình. Đủ để những người từng chở che mình trở thành ký ức. Đủ để một ngôi chùa thay đổi diện mạo. Đủ để một người từ chỗ xa lạ trở thành người nhà. Nhưng có một thứ không thay đổi, đó là lòng biết ơn. 

Thầy gọi những ân tình ấy là điều mình phải mang theo trong suốt cuộc đời. Và có lẽ, cách trả ơn tốt nhất không phải là cố tìm một món quà tương xứng. Bởi có những món nợ không thể trả bằng vật chất. Cách trả ơn là tiếp tục sống tử tế, tiếp tục phụng sự, tiếp tục làm những điều có ích cho nơi mình đang sống, tiếp tục trao đi những gì mình có, giống như cách những người dân Thượng Tổ - Thanh Châu từng trao cho một Sư Cô trẻ những nắm gạo, bó củi trong những ngày đầu.