Bảo Hà mùa Lễ hội: Về miền đất thiêng, nhớ công đức Quan Hoàng Bảy

Tháng Bảy, người người lại tìm về Bảo Hà

Có những vùng đất khiến người ta nhớ bởi cảnh sắc, có những nơi được nhắc đến bởi những câu chuyện lịch sử. Và cũng có những miền đất, qua hàng trăm năm, đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa, tâm linh của biết bao thế hệ.

Bảo Hà là một nơi như thế. Sáng 29/8/2026, tức ngày 17/7 năm Bính Ngọ, Lễ hội Đền Bảo Hà năm 2026 với chủ đề “Linh thiêng miền đất Thánh Bảo Hà hội tụ – Lan tỏa tinh hoa” chính thức khai hội tại Khu di tích lịch sử - văn hóa quốc gia Đền Bảo Hà, xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai.

Từ sáng sớm, dòng người từ nhiều tỉnh, thành đã tìm về miền đất thiêng. Trong hương trầm bảng lảng, tiếng trống khai hội ngân vang giữa núi rừng, cờ hội rực rỡ và những đoàn người thành kính dâng hương đã tạo nên một Bảo Hà vừa trang nghiêm, cổ kính, vừa rộn ràng sức sống.

Hàng vạn du khách trong và ngoài tỉnh tham dự lễ hội năm nay. Người đến để dâng một nén tâm hương tưởng nhớ tiền nhân; người cầu sức khỏe, bình an, may mắn; người trở lại Bảo Hà như thực hiện một lời hẹn từ mùa lễ hội trước.

Nhưng dù đến từ đâu, mang theo ước nguyện nào, khi bước qua cổng đền, giữa không gian cổ kính dưới chân núi Cấm và bên dòng sông Hồng, dường như ai cũng tìm thấy cho mình một khoảng lặng.

Bởi hành trình về Bảo Hà tháng Bảy không đơn thuần là một chuyến du lịch tâm linh. Đó còn là hành trình tìm về với lịch sử, với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ người Việt.

Tưởng nhớ vị tướng trấn giữ miền biên ải

Đền Bảo Hà được xây dựng vào cuối thời Lê, niên hiệu Cảnh Hưng, thờ danh tướng Nguyễn Hoàng Bẩy – người được nhân dân tôn kính gọi là Quan Hoàng Bảy.

Theo những tư liệu lịch sử được lưu truyền, danh tướng Hoàng Bảy có công lớn trong việc tổ chức quân dân bảo vệ vùng biên cương, giữ gìn cuộc sống bình yên cho nhân dân. Sau khi ông hy sinh, người dân Bảo Hà lập đền thờ để tưởng nhớ công lao.

Qua thời gian, hình tượng vị tướng trấn ải năm xưa đi vào đời sống tín ngưỡng dân gian. Quan Hoàng Bảy được tôn thờ trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, trở thành một trong những nhân vật được đông đảo người dân thành kính phụng thờ.

Ngày 17/7 âm lịch hằng năm – ngày giỗ Quan Hoàng Bảy – vì thế đã trở thành ngày hội lớn của Bảo Hà.

Phần lễ năm nay được tổ chức trang trọng với các nghi thức cầu an, cúng khao quân, dâng hương và đánh trống khai hội. Điểm nhấn trong chương trình nghệ thuật là tiết mục “Bảo Hà – miền đất linh thiêng”, tái hiện hình ảnh Tướng quân Hoàng Bảy cùng quân dân các dân tộc chiến đấu bảo vệ vùng đất biên cương.

Đằng sau câu chuyện tín ngưỡng là một giá trị rất gần gũi với đời sống người Việt: sự biết ơn đối với tiền nhân, những người có công với quê hương, đất nước.

Chính giá trị ấy đã giúp Đền Bảo Hà vượt ra khỏi ý nghĩa của một công trình tín ngưỡng thông thường để trở thành địa chỉ văn hóa, lịch sử có sức sống lâu bền trong cộng đồng.

Tháng 11/1997, Đền Bảo Hà được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia. Năm 2016, Lễ hội Đền Bảo Hà tiếp tục được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Mùa hội năm 2026 vì thế mang một ý nghĩa đặc biệt khi đánh dấu 10 năm Lễ hội Đền Bảo Hà được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Rực rỡ sắc màu văn hóa trên miền đất thiêng

Nếu phần lễ tạo nên sự trang nghiêm thì phần hội lại đem đến một Bảo Hà rộn ràng và đầy sức sống.

Tuần Văn hóa - Du lịch Lễ hội Đền Bảo Hà năm 2026 được tổ chức với chuỗi hoạt động kéo dài từ ngày 13 đến 29/8, tạo thành một không gian văn hóa rộng mở để người dân và du khách cùng tham gia, trải nghiệm.

Mở đầu chuỗi sự kiện là chương trình nghệ thuật “Sắc màu Bảo Hà” và màn Đại Xòe với sự tham gia của hơn 600 nghệ nhân, diễn viên quần chúng, cán bộ, giáo viên, học sinh và người dân.

Những điệu múa, lời ca cùng sắc màu trang phục truyền thống đã giới thiệu nét đẹp của cộng đồng các dân tộc Kinh, Tày, Mông, Dao Đỏ, Dao Họ, Dao Tuyển, Dao Phó và nhiều dân tộc anh em đang sinh sống trên địa bàn.

Điểm đáng quý là người dân không đứng ngoài lễ hội với tư cách người xem, mà chính họ trở thành chủ thể của lễ hội.

Từ những điệu xòe, trò chơi dân gian đến đua mảng, cờ tướng, các giải bóng đá nam, nữ…, không gian lễ hội được mở rộng từ khu vực đền đến các thôn, bản và cộng đồng dân cư.

Văn hóa vì thế không nằm yên trong những hiện vật hay những câu chuyện của quá khứ. Văn hóa hiện diện trong từng điệu múa, tiếng hát, bộ trang phục, sản vật quê hương và cả cách người Bảo Hà đón những vị khách phương xa.

Đó chính là sức sống của một di sản khi được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Độc đáo “Mâm lễ dâng ông”

Một trong những điểm mới thu hút sự chú ý của người dân và du khách trong mùa hội năm nay là Hội thi “Mâm lễ dâng ông” được tổ chức chiều 28/8.

Lần đầu tiên được tổ chức, hội thi quy tụ 17 đội đại diện các cụm thôn trên địa bàn xã Bảo Hà.

Mỗi đội mang đến một mâm lễ được chuẩn bị công phu, trang nghiêm theo phong tục truyền thống. Những sản vật quen thuộc của địa phương được lựa chọn, bài trí khéo léo, gửi gắm trong đó lòng thành kính đối với Quan Hoàng Bảy.

Điều thú vị không chỉ nằm ở hình thức của từng mâm lễ. Mỗi đội còn phải giới thiệu, thuyết trình về ý nghĩa lễ vật, qua đó kể những câu chuyện về phong tục, sản vật và đời sống văn hóa của chính quê hương mình.

Kết thúc hội thi, Ban Tổ chức lựa chọn 7 mâm lễ tiêu biểu để thực hiện nghi lễ dâng lên Quan Hoàng Bảy trong ngày chính hội.

Từ một hoạt động tưởng chừng nhỏ, “Mâm lễ dâng ông” đã mở ra một cách tiếp cận đáng chú ý trong việc tổ chức lễ hội: đưa cộng đồng trở thành trung tâm của quá trình bảo tồn di sản.

Bởi một lễ hội chỉ thực sự có sức sống lâu bền khi người dân không chỉ tham dự mà còn cảm thấy đó là di sản của chính mình, tự hào về nó và tự nguyện gìn giữ nó.

Khi di sản tạo sức bật cho du lịch và thương hiệu địa phương

Từ một ngôi đền linh thiêng bên dòng sông Hồng, Bảo Hà ngày nay đã trở thành điểm đến quen thuộc trên bản đồ du lịch tâm linh của khu vực Tây Bắc.

Hàng vạn du khách cùng tìm về trong những ngày cao điểm của lễ hội không chỉ tạo nên sức sống cho không gian di sản mà còn mở ra những cơ hội phát triển kinh tế cho cộng đồng địa phương.

Khi khách đến đông hơn, nhu cầu về vận tải, lưu trú, ăn uống, mua sắm, đặc sản, sản phẩm OCOP và các dịch vụ trải nghiệm cũng gia tăng.

Một chuyến hành hương vì vậy có thể được nối dài thành hành trình trải nghiệm văn hóa. Một sản vật vốn chỉ quen thuộc trong thôn bản có cơ hội trở thành sản phẩm hàng hóa. Một món ăn truyền thống có thể trở thành trải nghiệm du lịch. Những câu chuyện của cộng đồng có thể trở thành tài nguyên để xây dựng thương hiệu cho điểm đến.

Ở góc độ đó, bảo tồn di sản và phát triển kinh tế không nhất thiết là hai con đường đối lập.

Nếu được tổ chức bài bản, chính bản sắc văn hóa có thể tạo nên lợi thế cạnh tranh khác biệt cho du lịch địa phương. Và khi người dân có thêm sinh kế từ việc gìn giữ di sản, họ càng có động lực để bảo vệ những giá trị cha ông để lại.

Tuy nhiên, sức hút ngày càng lớn của một điểm đến tâm linh cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn trong công tác quản lý.

Làm thế nào để dịch vụ phát triển nhưng không thương mại hóa không gian tín ngưỡng; làm thế nào để lượng khách tăng nhưng cảnh quan vẫn sạch đẹp; làm thế nào để du khách được phục vụ thuận tiện nhưng sự trang nghiêm của di tích vẫn được giữ gìn – đó là những bài toán cần được tính đến trong hành trình xây dựng thương hiệu du lịch Bảo Hà bền vững.

Trước lượng khách lớn đổ về dịp chính hội, các lực lượng chức năng và Ban Quản lý di tích đã triển khai phương án bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ, vệ sinh môi trường và phục vụ người dân, du khách.

Một lễ hội văn minh, an toàn và thân thiện chính là hình ảnh quảng bá trực tiếp nhất cho vùng đất và con người Bảo Hà.

Để tiếng trống hội còn ngân mãi bên dòng sông Hồng

Ngày chính hội dần trôi về chiều, nhưng những dòng người tìm về Bảo Hà vẫn nối dài.

Trong làn khói hương bảng lảng dưới những mái đền cổ, có người cầu bình an, người cầu sức khỏe, người mong công việc hanh thông. Cũng có những người chẳng cầu điều gì lớn lao, chỉ muốn thành kính thắp một nén hương trước tiền nhân rồi thong thả ngắm dòng sông Hồng chảy qua miền đất thiêng.

Mỗi người một tâm nguyện. Nhưng có lẽ phía sau những nén hương ấy vẫn có một điểm gặp nhau: lòng thành kính với tiền nhân và khát vọng hướng đến những điều tốt đẹp.

Mười năm kể từ khi Lễ hội Đền Bảo Hà được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là một chặng đường để nhìn lại những giá trị đã được bảo tồn, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm tiếp tục trao truyền di sản cho mai sau.

Bảo Hà hôm nay đang từng bước kết nối tín ngưỡng với văn hóa, di sản với du lịch, bản sắc với thương hiệu và lễ hội với sinh kế của cộng đồng.

Đó cũng chính là con đường để một di sản không chỉ được bảo tồn trong ký ức, mà tiếp tục sống, tiếp tục tạo ra những giá trị mới trong đời sống đương đại.

Để rồi mỗi độ tháng Bảy âm lịch, khi mùa hội lại về, bên dòng sông Hồng miệt mài chảy qua miền Tây Bắc, tiếng trống hội Bảo Hà lại vang lên.

Người từ muôn phương lại tìm về. Không chỉ để cầu tài, cầu lộc, mà còn để tưởng nhớ vị tướng trấn giữ biên cương năm xưa; để được chạm vào một miền văn hóa đã tồn tại qua bao thế hệ và cảm nhận sức sống của một di sản vẫn đang từng ngày được cộng đồng gìn giữ.

Bảo Hà vì thế không chỉ là một điểm đến tâm linh. Đó còn là miền đất của ký ức, của di sản, của lòng tri ân và là nơi những giá trị văn hóa truyền thống đang được tiếp nối để tạo nên sức sống mới cho vùng đất Tây Bắc hôm nay.