Cao điểm xử lý nghiêm vi phạm khai thác hải sản bất hợp pháp

Siết chặt bằng sự nghiêm minh của pháp luật

Thực hiện Quyết định số 1516/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch hành động khắc phục khuyến nghị của EC, đợt cao điểm kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm IUU đã đồng loạt kích hoạt. Góc nhìn kinh tế cho thấy, chi phí thực thi pháp luật và rà soát đội tàu không đáng kể so với thiệt hại hàng trăm triệu USD mà ngành hàng này phải chịu nếu tiếp tục bị áp thuế cao hoặc nguy cơ đối mặt với "thẻ đỏ" thương mại.

Sự quyết liệt của đợt ra quân năm 2026 được thể hiện rõ qua các con số xử phạt mang tính răn đe cao và sự phối hợp liên ngành chặt chẽ. Tại vùng biển miền Trung, tính từ đầu năm đến giữa tháng 8/2026, tỉnh Quảng Ngãi đã xử phạt 41 trường hợp vi phạm trong lĩnh vực thủy sản với tổng số tiền phạt gần 4 tỷ đồng, tập trung vào các hành vi vi phạm thiết bị giám sát hành trình (VMS) và khai thác sai vùng. Mới đây nhất, ngày 12/8/2026, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2 đã ban hành quyết định xử phạt hành chính 398 triệu đồng đối với chủ tàu cá BV-92580-TS do không duy trì VMS và không có chứng chỉ chuyên môn; đồng thời áp dụng hình thức phạt bổ sung tịch thu 265,4 triệu đồng giá trị tang vật hải sản và tước giấy phép khai thác, chứng chỉ thuyền trưởng trong 6 tháng. Tại Cà Mau, tỉnh đặt mục tiêu 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc lắp VMS phải được giám sát nghiêm ngặt khi xuất, nhập bến, quyết liệt truy tố các hành vi cố tình ngắt kết nối VMS hoặc gửi thiết bị sang tàu khác để vượt ranh giới trên biển.

Việc chuẩn hóa dữ liệu trên Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản (VNFishbase) và đẩy mạnh số hóa hoạt động cập, xuất bến qua hệ thống eCDT đang tạo thêm lớp kiểm soát minh bạch đối với đội tàu. Theo số liệu cập nhật đến ngày 25/3/2026, cả nước đã đăng ký 80.333/80.333 tàu cá trên VNFishbase, đạt 100%; trong đó 52.872 tàu cá từ 6m trở lên đã tham gia eCDT. Hệ thống cũng đã ghi nhận và kiểm soát 75.310 lượt tàu rời cảng và 66.747 lượt tàu cập cảng, cho thấy quản lý nghề cá đang từng bước chuyển từ phương thức kiểm tra thủ công sang giám sát dựa trên dữ liệu.

Hướng tới quản lý nghề cá bền vững

Kiểm soát IUU không đơn thuần là một chiến dịch hành chính ngắn hạn để "đối phó" với đợt kiểm tra của EC, mà là một bài toán tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị hải sản xuất khẩu. Dưới góc độ kinh tế thị trường, tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc chính là "giấy thông hành" bắt buộc để nông sản Việt Nam thâm nhập và đứng vững tại các thị trường tiêu thụ cao cấp như EU, Mỹ, hay Nhật Bản.

Việc mở rộng thực hiện eCDT tại các cảng cá đang tạo thêm lớp kiểm soát điện tử đối với hoạt động rời, cập cảng, sản lượng bốc dỡ và truy xuất nguồn gốc. Khi chuỗi cung ứng được kiểm soát chặt chẽ từ nhật ký khai thác của ngư dân đến nhà máy chế biến, các doanh nghiệp thủy sản sẽ tiết giảm đáng kể chi phí rủi ro về mặt pháp lý, rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao giá trị gia tăng trên từng tấn sản phẩm. Hơn thế nữa, việc cắt giảm các tàu cá hoạt động chui hay đánh bắt tận diệt giúp bảo vệ trữ lượng nguồn lợi thủy sản đang bị suy giảm nghiêm trọng ở vùng biển ven bờ, tạo tiền đề phục hồi hệ sinh thái biển dài hạn.

Bản chất của đợt cao điểm kiểm soát IUU năm 2026 là chuyển đổi mô hình kinh tế thủy sản từ "khai thác theo sản lượng" sang "quản trị theo giá trị và trách nhiệm". Việc kiên quyết loại bỏ những chủ thể vi phạm khỏi chuỗi giá trị chính là hành động thiết thực nhất để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho đại đa số ngư dân làm ăn chân chính, giữ vững uy tín cho thương hiệu thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế.