Chuyển mình đưa ngành dừa đạt mốc 2 tỷ USD

Xây dựng bản đồ số vùng trồng

Nhiều năm qua, ngành dừa Việt Nam luôn đối mặt với nghịch lý: tiềm năng nguyên liệu lớn nhưng giá trị thu về lại khiêm tốn do canh tác nhỏ lẻ, chất lượng thiếu đồng đều và rủi ro bị từ chối tại các thị trường khó tính. Việc dừa Việt phải "núp bóng" thương hiệu ngoại hay chấp nhận bán thô với biên lợi nhuận mỏng là hệ quả trực tiếp của một chuỗi cung ứng thiếu chuẩn hóa.

Theo số liệu của Hiệp hội Dừa Việt Nam, trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu dừa ước đạt 530 triệu USD, tăng 5% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, xuất khẩu dừa tươi đạt hơn 300 triệu USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ. Nhóm sản phẩm dừa chế biến cũng ghi nhận mức tăng trưởng song chậm hơn. Dư địa để tăng trưởng của ngành còn rất lớn khi thế giới đang cần lượng lớn sản phẩm từ thiên nhiên và nguyên liệu cho ngành dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm, chế phẩm sinh học...

Năm 2026 đánh dấu quá trình đẩy mạnh số hóa vùng trồng. Bằng việc cấp mã số định danh, ứng dụng bản đồ GIS và nhật ký sản xuất điện tử, từng trái dừa xuất khẩu giờ đây đều sở hữu một "tấm hộ chiếu" minh bạch. Dưới góc nhìn thương mại, dữ liệu số không đơn thuần là công cụ quản lý, mà là chìa khóa cắt giảm rủi ro kiểm dịch. Khi dữ liệu vùng nguyên liệu được minh bạch, doanh nghiệp nội địa tự tin đàm phán mức giá tốt hơn, mở rộng cơ hội tiếp cận các hệ thống phân phối quốc tế dưới thương hiệu dừa Việt Nam.

Hóa giải những biến động

Song song với hạ tầng số, mô hình liên kết ba bên: doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân đang đóng vai trò quan trọng giúp giải quyết rủi ro biến động giá. Việc doanh nghiệp cam kết mức giá sàn bảo hiểm cho các vùng trồng đạt chuẩn hữu cơ quốc tế (USDA, EU Organic) đổi lại sự tuân thủ quy trình canh tác từ người dân đã tạo ra nguồn nguyên liệu quy mô lớn, ổn định. Đây là điều kiện tiên quyết phục vụ cho hệ thống nhà máy chế biến sâu , nơi tạo ra các sản phẩm chiết xuất, thực phẩm chức năng hay mỹ phẩm có giá trị cao gấp nhiều lần so với dừa tươi.

Trọng tâm của mối liên kết này nằm ở cơ chế chia sẻ rủi ro và phân phối lợi nhuận hài hòa. Thay vì giao dịch theo kiểu "được giá bẻ kèo, mất giá bỏ rơi" của thị trường tự do, doanh nghiệp bao tiêu đầu ra với mức giá sàn cho các vùng dừa hữu cơ, đổi lại nông dân cam kết tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật. Hợp tác xã đóng vai trò là pháp nhân trung gian, giúp giảm chi phí thu gom và tối ưu hóa logistics chặng đầu.

Để hiện thực hóa tham vọng 2 tỷ USD trong chặng đường tới, việc mở rộng diện tích canh tác không còn là giải pháp tối ưu khi quỹ đất có hạn. Động lực bứt phá nằm ở việc khai thác tối đa mô hình kinh tế tuần hoàn: biến toàn bộ phụ phẩm như xơ dừa, gáo dừa thành giá thể vi sinh, than hoạt tính, đồng thời phát triển thị trường tín chỉ carbon từ các vùng dừa đáp ứng tiêu chuẩn.

Sự trỗi dậy của ngành dừa năm 2026 chứng minh một thực tế sự gia tăng về giá trị của trái dừa Việt không chỉ đến từ nhu cầu tiêu dùng tăng vọt của thị trường quốc tế, mà gốc rễ nằm ở sự thay đổi năng lực tự thân của ngành hàng.