Diễn đàn: Hợp tác xã Quốc gia năm 2026, kết nối kinh tế hợp tác với hệ sinh thái tư nhân

Nhân dịp kỷ niệm Ngày Hợp tác xã Việt Nam (11/4), 80 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi điền chủ, nông gia tham gia hợp tác xã nông nghiệp (11/4/1946-11/4/2026) và hưởng ứng Tháng hành động vì Hợp tác xã năm 2026, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam chủ trì và Tạp chí Kinh Doanh tổ chức Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia lần thứ 3 năm 2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế, Hà Nội. 

Diễn đàn quy tụ khoảng 300 đại biểu là lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương, địa phương, tổ chức quốc tế, chuyên gia, doanh nghiệp và các hợp tác xã tiêu biểu trên cả nước, thể hiện rõ tính chất đối thoại chính sách và thị trường ở tầm quốc gia. 

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh: Diễn đàn năm nay được tổ chức trong bối cảnh Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW, xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân.

Trong hệ sinh thái đó, câu hỏi đặt ra không còn là hợp tác xã có vai trò hay không, mà là hợp tác xã sẽ đứng ở đâu, làm gì và liên kết như thế nào để cùng phát triển với khu vực kinh tế tư nhân. 

Nhìn ra thế giới, có thể thấy một điểm chung-nền kinh tế thành công không phải là nền kinh tế vận hành dựa trên các chủ thể đơn lẻ, mà là những nền kinh tế được tổ chức theo hệ sinh thái, nơi các thành phần kinh tế tương tác, bổ trợ và cùng phát triển.

Tại Việt Nam, khu vực kinh tế tập thể, nòng cốt là hợp tác xã đang từng bước khẳng định vai trò trong hệ sinh thái kinh tế quốc gia.

Liên minh Hợp tác xã Việt Nam cho biết, tính đến tháng 3/2026, cả nước có khoảng 35.197 hợp tác xã với gần 7 triệu thành viên (bao gồm thành viên chính thức và thành viên liên kết); trong đó khu vực nông nghiệp chiếm 66,8% với 23.512 hợp tác xã tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong xây dựng nông thôn mới, còn khu vực phi nông nghiệp có 11.685 hợp tác xã chiếm 33,2% hoạt động đa dạng trong các lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, vận tải và môi trường.

Khoảng 78% hợp tác xã hoạt động hiệu quả, gần 4.700 hợp tác xã tham gia liên kết chuỗi giá trị và khoảng 2.600 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao. Những con số này không chỉ phản ánh quy mô phát triển, mà còn cho thấy một xu hướng rõ ràng hợp tác xã đang chuyển mình từ một mô hình hỗ trợ sang một chủ thể kinh tế năng động, có khả năng kết nối và tham gia sâu hơn vào thị trường.

Chính vì vậy, sự kết nối giữa hợp tác xã và khu vực kinh tế tư nhân là một tất yếu khách quan. Hợp tác xã mang lại sức mạnh của sự liên kết cộng đồng, khả năng tổ chức sản xuất quy mô lớn từ các hộ nhỏ và sự ổn định của vùng nguyên liệu; trong khi đó, khu vực kinh tế tư nhân mang đến công nghệ, năng lực quản trị hiện đại, nguồn vốn và khả năng tiếp cận thị trường.

“Khi hai lực lượng này được kết nối hiệu quả, chúng ta không chỉ tạo ra các giao dịch kinh tế, mà còn hình thành các chuỗi giá trị mới, các mô hình hợp tác mới với những cơ hội phát triển bền vững cho hàng triệu người dân,” Chủ tịch Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh. 

Tại diễn đàn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh khẳng định: Kinh tế tư nhân và hợp tác xã là thành phần kinh tế quan trọng, cùng với kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân tạo nên nền tảng vững chắc cho nền kinh tế quốc gia. Mặc dù, đã có nhiều nỗ lực, nhưng hoạt động tín dụng đối với hợp tác xã vẫn gặp không ít thách thức. Một số hợp tác xã vẫn phản ánh khó tiếp cận vốn. 

Nguyên nhân không chỉ nằm ở cơ chế chính sách mà còn từ nội tại của chính các hợp tác xã: Quy mô và năng lực hoạt động còn hạn chế. Năng lực của chủ chuỗi liên kết còn yếu, chưa hình thành được chuỗi bền vững. Thiếu sự minh bạch trong dòng tiền của chuỗi. Thiếu cơ sở dữ liệu về vùng liên kết và các hợp đồng liên kết…

Về phía Ngân hàng Nhà nước, Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh nhấn mạnh các nhiệm vụ trọng tâm của Ngân hàng Nhà nước trong thời gian tới; đó là tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, cải tiến quy trình thủ tục cấp tín dụng phù hợp với thực tiễn của hợp tác xã; chỉ đạo các tổ chức tín dụng đẩy mạnh các gói tín dụng lãi suất thấp và ưu tiên các mô hình liên kết hợp tác xã-doanh nghiệp.

Đồng thời, để giải quyết triệt để các vướng mắc, Ngân hàng Nhà nước đề xuất sự phối hợp từ các bộ, ngành liên quan; theo đó, cần rà soát, sửa đổi Nghị định 98/2018/NĐ-CP về liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp; trong đó, cần nâng cao tiêu chuẩn chất lượng chuỗi, quy định rõ về xây dựng cơ sở dữ liệu để kiểm soát dòng tiền và hợp đồng liên kết… 

Tại Diễn đàn bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, cho biết thực tế mối liên kết giữa hai khu vực vẫn còn lỏng lẻo, thiếu tính hệ thống. Doanh nghiệp thường phát triển độc lập, chưa gắn bó chặt với hợp tác xã trong tổ chức sản xuất và cung ứng nguyên liệu. Các liên kết chủ yếu mang tính ngắn hạn, thiếu ổn định; cơ chế hợp đồng và chia sẻ lợi ích, rủi ro chưa rõ ràng; niềm tin giữa các bên còn hạn chế. 

Trong bối cảnh nông nghiệp chuyển sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, xanh và bền vững, mô hình phát triển rời rạc không còn phù hợp. Thay vào đó, cần chuyển sang “hệ sinh thái tích hợp”, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường, hợp tác xã tổ chức sản xuất, còn Nhà nước kiến tạo và điều phối.

Giải pháp trọng tâm được bà Yến đề xuất là hoàn thiện thể chế liên kết chuỗi giá trị theo hướng đồng bộ, minh bạch và có tính ràng buộc cao; đồng thời sửa đổi chính sách hỗ trợ theo hướng đơn giản hóa thủ tục, phân cấp cho địa phương và bao trùm đầy đủ các chủ thể. Việc thiết lập cơ chế chia sẻ lợi ích và rủi ro rõ ràng, chuẩn hóa hợp đồng và gắn với bảo hiểm nông nghiệp là cần thiết để củng cố niềm tin và đảm bảo thực thi. Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ thống chính sách liên thông giữa sản xuất, thị trường, tài chính và khoa học công nghệ nhằm tạo môi trường thuận lợi cho phát triển bền vững.