Đưa thương mại điện tử về xã, "tạo động lực tăng trưởng 2 con số"

Phát triển thương mại điện tử từ cấp xã gắn với nâng cao năng lực tự kinh doanh của người dân, mở rộng thị trường tiêu thụ hàng Việt và đo lường hiệu quả bằng đơn hàng, doanh thu thực tế. Đây là những nhiệm vụ được Bộ Công Thương nhấn mạnh nhằm khai thác tiềm năng kinh tế địa phương, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số. 

Về pháp lý, Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg đưa việc triển khai hiệu quả hoạt động thương mại điện tử thành nội dung 7.3 trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới, được Thông tư số 17/2026/TT-BCT hướng dẫn cụ thể. Theo Thứ trưởng, lần đầu tiên cấp xã có trách nhiệm đo lường thương mại điện tử trên địa bàn. 

Hội nghị do Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn chủ trì; Báo Công Thương phối hợp với Cục Thương mại điện tử tổ chức, cùng sự đồng hành của TikTok Shop. Chương trình diễn ra trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối tới Sở Công Thương, chính quyền xã, phường tại 34 tỉnh, thành phố.

Hai phiên thảo luận chuyên sâu tập trung xác định trách nhiệm của chính quyền cấp xã, xây dựng mục tiêu, chỉ tiêu và thước đo hiệu quả phát triển thương mại điện tử; nhận diện điểm nghẽn, đề xuất giải pháp và cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp, nền tảng số. 

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2026–2030 từ 10%/năm trở lên, tỷ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP vào năm 2030.

Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ xác định thương mại điện tử là một trong những động lực tăng trưởng mới cần tạo đột phá, giao Bộ Công Thương chủ trì hai chỉ tiêu năm 2026: thị trường thương mại điện tử B2C tăng 20–22%, tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng thương mại điện tử đạt 60–62%.

Theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026–2030, đến năm 2030, phấn đấu 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trên nền tảng thương mại điện tử; 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến.

Kế hoạch cũng đặt mục tiêu đào tạo kỹ năng ứng dụng thương mại điện tử cho 1 triệu lượt doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cá nhân, cán bộ quản lý nhà nước, sinh viên; các địa phương ngoài Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh chiếm 50% giá trị giao dịch B2C của cả nước. 

Theo Cục Thương mại điện tử, năm 2025, quy mô thương mại điện tử đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5%, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, 10 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ đạt 6.618,9 nghìn tỷ đồng, tăng 13,5%, nằm trong khung 13–15% Chính phủ giao.

Tuy nhiên, mức độ phát triển giữa các địa phương còn chênh lệch. Theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, đến năm 2025, tỷ lệ giữa Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh với các địa phương còn lại vẫn ở mức 70–30. Chỉ số Thương mại điện tử năm 2026 ghi nhận TP. Hồ Chí Minh đạt 91,1 điểm, Hà Nội đạt 87,5 điểm, trong khi mức trung bình cả nước là 15,8 điểm. 

Để thực hiện các mục tiêu, Bộ Công Thương xác định bốn định hướng trọng tâm: hoàn thiện hệ sinh thái thương mại điện tử đồng bộ, hiện đại, an toàn; phát triển bền vững, tăng liên kết vùng và mở rộng thị trường tiêu thụ hàng Việt Nam; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số phù hợp từng nhóm đối tượng; tăng cường hợp tác quốc tế, thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới.

Trong đó, cần kết nối sản xuất, phân phối, nền tảng, thanh toán và logistics; nâng cao năng lực quản lý nhà nước, bảo vệ người tiêu dùng. Việc hỗ trợ ưu tiên khu vực nông thôn, miền núi, biên giới, gắn mở rộng thị trường với chất lượng sản phẩm, thương hiệu và năng lực cung ứng.

Lấy đơn hàng, doanh thu và khả năng tự kinh doanh làm thước đo

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, phát triển thương mại điện tử từ cấp xã cần đi xa hơn việc đưa sản phẩm lên sàn hay tổ chức một vài phiên livestream. 

Theo đó, Cục Thương mại điện tử cần tăng cường hướng dẫn chính sách, thống kê, khai thác dữ liệu, làm rõ cách đo và hồ sơ minh chứng. Các Sở Công Thương gắn thương mại điện tử với kịch bản tăng trưởng địa phương, tham mưu đặt chỉ tiêu theo nhóm xã. Chính quyền cấp xã cần có đầu mối, có số nền, xác định lợi thế sản phẩm và đối tượng ưu tiên.

Các nền tảng, doanh nghiệp, hiệp hội và đơn vị dịch vụ phối hợp đào tạo kỹ năng tự bán hàng cho người dân, hợp tác xã, hộ kinh doanh; kết nối sản xuất với tiêu thụ đặc sản, sản phẩm OCOP, hàng Việt Nam. Đồng thời, quan tâm chi phí giao nhận chặng đầu ở xã vùng cao, an toàn giao dịch và chống lừa đảo.

Hiệu quả cần được đánh giá bằng số người bán duy trì hoạt động, có doanh thu sau giai đoạn hỗ trợ; số đơn hàng có nguồn thay cho lượt xem và hiệu quả kinh tế thực chất tạo ra cho địa phương. 

Tại 2 phiên tọa đàm Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh cho biết, hiện chưa có khái niệm chính thức về xã thương mại điện tử. Qua nghiên cứu thực tiễn của Báo, có thể hiểu đây là xã mà người dân tự bán được hàng trên mạng, có người hỗ trợ ngay tại xã và kết quả bán hàng được đo đếm thực chất.

Thực tế đã xuất hiện những mô hình đáng ghi nhận. Xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu, có phiên livestream ra mắt đạt hơn 1.200 đơn trong một giờ. Sau hai tháng triển khai, xã Chợ Lách có 66 nhà bán hàng, nhà sáng tạo nội dung tham gia, hơn 50.000 đơn hàng trên TikTok Shop. Tại xã Phượng Dực, một cơ sở mây tre bán gần 22.000 sản phẩm trong ba tháng.

Theo ông Nguyễn Văn Minh, bài học đầu tiên là lựa chọn đúng sản phẩm. Bình Lư có làng nghề miến truyền thống hơn 45 năm hình thành, phát triển; thương hiệu Cô Ba Hồng thực hiện bao tiêu sản phẩm cho nhiều hộ dân. Những mô hình này cần quy tụ cộng đồng, có sự lãnh đạo, chỉ đạo của hệ thống chính trị.

Người đứng đầu địa phương giữ vai trò quan trọng trong thúc đẩy triển khai. Tuy nhiên, cần tập huấn, trang bị kỹ năng để người dân tự kinh doanh trực tuyến. Cán bộ tham gia livestream phải bảo đảm nguyên tắc không giới thiệu sản phẩm chưa được kiểm chứng, không sử dụng chức vụ để vận động mua hàng. 

Mỗi địa phương cần có lộ trình, mục tiêu đo đếm theo từng giai đoạn, khuyến khích nhiều hộ dân tham gia, tránh chỉ trông chờ vào một tài khoản tiên phong. Theo Tổng Biên tập Báo Công Thương, thành công của mô hình phải được thể hiện bằng đơn hàng thực tế và thu nhập người dân.

Theo bà Nguyễn Thị Minh Huyền, cần ưu tiên những xã chủ động, quyết tâm cao để tập trung nguồn lực xây dựng điển hình. Chính quyền cấp xã giữ vai trò nòng cốt trong lựa chọn sản phẩm, huy động người bán, tổ chức thực hiện; nền tảng hỗ trợ đào tạo, quảng bá, phát triển thị trường; đơn vị dịch vụ hỗ trợ thanh toán, vận chuyển và vận hành.

Với định hướng “Lựa chọn điển hình - Kết nối nguồn lực - Lan tỏa mô hình thành công”, Cục Thương mại điện tử hướng tới nâng cao khả năng tự kinh doanh, duy trì hoạt động và hiệu quả tiêu thụ sản phẩm của người dân.