FDI kỷ lục tạo đòn bẩy cho doanh nghiệp Việt bước sâu vào chuỗi giá trị

Dòng vốn lập đỉnh và khoảng trống giá trị

Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội 10 tháng năm 2026 của Cục Thống kê ghi nhận tổng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đăng ký vào Việt Nam tính đến ngày 31/10 đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là con số kỷ lục trong vòng 17 năm qua, khẳng định sức hút vượt trội của Việt Nam khi các tập đoàn đa quốc gia tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bức tranh chung, vốn đăng ký cấp mới đạt 30,73 tỷ USD, gấp 2,2 lần cùng kỳ năm ngoái, đi kèm mức tăng 4,7% về số lượng dự án. Sự chênh lệch này cho thấy quy mô vốn bình quân trên mỗi dự án được cấp phép đang phình to đáng kể. Bên cạnh đó, việc các nhà đầu tư hiện hữu rót thêm 16,13 tỷ USD vốn điều chỉnh là lời khẳng định niềm tin chiến lược vào môi trường kinh doanh nội địa.

Chất lượng dòng vốn còn được đo lường qua tốc độ giải ngân. Vốn FDI thực hiện 10 tháng ước đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1% và xác lập đỉnh mới trong 5 năm gần đây. Riêng lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vị thế đầu tàu khi thu hút 24,19 tỷ USD vốn đăng ký (chiếm 51,6%) và gần 19,96 tỷ USD vốn thực hiện (chiếm 82,9% lượng vốn giải ngân). Đây là cơ sở để doanh nghiệp trong nước tìm kiếm cơ hội cung cấp linh kiện, vật liệu, bao bì, thiết bị, dịch vụ kỹ thuật, logistics và nhiều đầu vào khác cho các nhà máy FDI.

Thị trường tiềm năng không chỉ giới hạn ở những tập đoàn sản xuất quy mô lớn. Khi nhà đầu tư mở rộng hoạt động, nhu cầu về bảo trì, kiểm định, tự động hóa, phần mềm quản trị, vận chuyển và dịch vụ chuyên môn cũng tăng theo. Những lĩnh vực này có thể tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt tham gia mà không nhất thiết phải đầu tư dây chuyền sản xuất phức tạp ngay từ đầu.

Dẫu vậy, dòng vốn bùng nổ chưa đồng nghĩa với việc nền kinh tế trong nước tự động thu hái trọn vẹn giá trị. Khối doanh nghiệp FDI hiện vẫn chiếm tới 81,2% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cả nước trong 10 tháng qua. Tỷ trọng áp đảo này phản ánh một thực tế: khu vực sản xuất nội địa dù tăng trưởng nhưng phần giá trị thực sự giữ lại trong chuỗi cung ứng vẫn còn khá khiêm tốn.

Từ vệ tinh phụ trợ đến đối tác công nghệ

Khoảng cách giữa cơ hội thị trường và khả năng đáp ứng thể hiện rõ nhất ở lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ. Khảo sát công bố tháng 10/2026 của Bộ Công Thương cho thấy, trong số khoảng 1.000 đơn vị đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho các tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam, khối doanh nghiệp nội địa chỉ chiếm khiêm tốn khoảng 30%. Đáng chú ý, có tới 88% cơ sở sản xuất thuộc nhóm quy mô nhỏ và vừa, đối mặt với rào cản hạn chế về vốn, công nghệ và năng lực quản trị chuẩn hóa.

Trở thành mắt xích trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn quốc tế đòi hỏi khắt khe hơn nhiều so với việc chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn thương mại thông thường. Nhà cung cấp phải cam kết chất lượng đồng đều, độ chính xác tuyệt đối, khả năng truy xuất nguồn gốc và tiến độ giao hàng chuẩn xác. Với các linh kiện kỹ thuật phức tạp, giai đoạn thử nghiệm và cấp chứng nhận thường kéo dài nhiều năm, đòi hỏi sự đầu tư kiên trì và bài bản.

Thách thức này mở ra yêu cầu chuyển dịch chiến lược: doanh nghiệp Việt không thể mãi hài lòng với vị thế gia công theo bản vẽ mà cần chủ động tiến lên các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn như nghiên cứu phát triển, thiết kế sản phẩm, chế tạo khuôn mẫu và tự động hóa quy trình.

Mục tiêu này đòi hỏi sự đồng hành từ cả hai phía. Cơ quan quản lý đã cụ thể hóa định hướng bằng Quyết định 929/QĐ-TTg ban hành ngày 25/5/2026 phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2035, tập trung nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và năng lực cạnh tranh quốc tế. Các tập đoàn FDI cần chủ động mở rộng chương trình kết nối và chuyển giao kỹ thuật. Như khuyến nghị từ Ngân hàng Thế giới (WB), việc thắt chặt liên kết giữa FDI và khu vực tư nhân trong nước là điều kiện tiên quyết để Việt Nam biến quy mô vốn kỷ luật 54,85 tỷ USD thành nội lực phát triển kinh tế dài hạn.