Hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ vẫn đứng ngoài tài chính xanh

Đây là một trong những nội dung chính được đề cập tại Báo cáo và khuyến nghị chính sách “Hướng tới nông nghiệp bền vững: Thực hành khung môi trường - xã hội - quản trị (ESG) và tiếp cận tài chính bền vững của các tác nhân nhỏ và vừa trong chuỗi giá trị nông nghiệp”. Báo cáo do Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD) phối hợp với các đối tác thực hiện với sự tham gia của 97 doanh nghiệp và hợp tác xã trong chuỗi giá trị nông nghiệp.

Nông nghiệp và thủy sản giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế, song đây là ngành chịu áp lực lớn trước yêu cầu phát triển bền vững từ những điều kiện khách quan lẫn những đòi hỏi ngày khắt khe của các thị trường nhập khẩu lớn trên thế giới. Từ thực tế trên, theo bà Nguyễn Phương Linh - Viện trưởng MSD, phần lớn doanh nghiệp nông nghiệp đã thực hành ESG.

Tuy nhiên, việc thực hành ESG tại các doanh nghiệp nông nghiệp vẫn đang gặp một số thách thức. Trong đó, thách thức lớn nhất không nằm ở nhận thức mà ở năng lực thực thi và khả năng chuyển hóa các thực hành này thành chuyển đổi hiệu quả thực chất.

Ngoài ra, một nghịch lý đang tồn tại là những doanh nghiệp làm tốt hơn chưa chắc tiếp cận được các nguồn lực hỗ trợ phù hợp, bao gồm tài chính bền vững. Nếu không giải quyết nghịch lý này bằng một cách tiếp cận hệ sinh thái, ESG sẽ khó tạo ra tác động trên diện rộng. Vì vậy, câu hỏi không chỉ là doanh nghiệp cần thay đổi như thế nào, mà cần thiết kế lại hệ thống chính sách, tài chính và hỗ trợ ra sao để ESG thực sự trở thành động lực cho chuyển đổi bền vững.

Chia sẻ cụ thể hơn về kết quả khảo sát, bà Hoàng Thu Trang - đại diện nhóm nghiên cứu cho biết: trước hết về các cấu phần trong ESG, thực hành của các hợp tác xã và doanh nghiệp không đồng đều giữa các yếu tố. Trong đó, các yếu tố môi trường và xã hội thường được thực hành nhiều hơn, còn yếu tố quản trị lại hạn chế. Điều này cho thấy thực hành ESG trong nhiều trường hợp vẫn mang tính phản ứng trước yêu cầu của thị trường hoặc chính sách, thay vì xuất phát từ chiến lược phát triển nội tại của doanh nghiệp.

Về tiếp cận tài chính bền vững, các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ chiếm số lượng chưa tiếp cận tài chính xanh. Trên 50% doanh nghiệp tham gia khảo sát đã tham gia ít nhất một chứng nhận nông nghiệp bền vững nhưng chỉ có 1 đơn vị tiếp cận được nguồn tài chính xanh. Còn lại doanh nghiệp nhỏ sử dụng vốn tín dụng truyền thống (57%) và vay từ người thân (55%).

Báo cáo cũng chỉ ra rằng rào cản không nằm ở việc thiếu thực hành ESG, chủ yếu đến từ các điều kiện tín dụng truyền thống như yêu cầu tài sản bảo đảm, năng lực xây dựng phương án kinh doanh và hệ thống quản trị của doanh nghiệp. Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết về việc thiết kế lại các công cụ tài chính, tăng cường vai trò trung gian của các tổ chức hỗ trợ nhằm thu hẹp khoảng cách giữa thị trường vốn và các tác nhân nhỏ trong chuỗi giá trị.

Ngoài ra, cần thiết kế các công cụ tài chính phù hợp với đặc thù của hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ và đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thực hành ESG theo hướng dài hạn và thực chất hơn.

Từ góc độ cơ quan quản lý bà Đinh Thị Hoa - đại diện Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thông tin: đơn vị này đang xây dựng dự thảo khung ESG cho ngành nông nghiệp với định hướng áp dụng linh hoạt theo từng ngành hàng và nhóm đối tượng. Đây sẽ là cơ sở để các doanh nghiệp, hợp tác xã trong ngành có thể tiếp cận các cơ chế hỗ trợ và ưu đãi liên quan đến tài chính xanh.

Về khuyến nghị chính sách từ báo cáo, đại diện nhóm nghiên cứu nhấn mạnh yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành giữa các bộ ngành liên quan nhằm đảm bảo tính thống nhất trong xây dựng và triển khai các chính sách liên quan đến ESG, tài chính xanh. Đối với khu vực tài chính, ngoài vai trò dẫn dắt của hệ thống ngân hàng, cần thiết điều chỉnh, hoàn thiện hệ thống tài chính, cải thiện các sản phẩm tài chính phù hợp hơn với đặc thù của nông nghiệp và năng lực của các hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ.

Cụ thể, phát triển tín dụng xanh gắn với tài chính toàn diện, giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp, tăng cường các công cụ tài chính cho đổi mới sáng tạo và đầu tư tác động, đặc biệt ở các giai đoạn đầu và giai đoạn mở rộng của doanh nghiệp nông nghiệp. Đồng thời, có giải pháp thu hút các quỹ đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư thiên thần cho nông nghiệp, trong khi các quỹ hiện có thường yêu cầu quy mô vốn lớn, vượt quá khả năng hấp thụ của doanh nghiệp nhỏ.

Các doanh nghiệp và hợp tác xã được khuyến nghị ưu tiên hoàn thiện hệ thống ghi chép, minh bạch tài chính, truy xuất nguồn gốc và xây dựng phương án kinh doanh đáp ứng yêu cầu của tổ chức tín dụng và nhà đầu tư. Đồng thời, ESG cần được tích hợp vào chiến lược và mô hình kinh doanh, thay vì chỉ dừng ở các thực hành mang tính ngắn hạn hoặc đáp ứng yêu cầu từ bên ngoài.