Mở rộng giá trị sản phẩm OCOP trong hành trình của du khách

Loay hoay tìm lối đi chung

Khả năng thương mại hóa OCOP thành hàng hóa quà tặng phục vụ du khách hiện vẫn bộc lộ không ít hạn chế. Du khách luôn hướng đến các sản phẩm quà tặng tinh tế, đóng gói nhỏ gọn, thuận tiện vận chuyển hàng không và tích hợp trải nghiệm văn hóa. Trong khi đó, đa phần chủ thể OCOP vẫn sản xuất theo tư duy nông nghiệp thuần túy, thiếu các yếu tố bổ trợ như nhận diện thương hiệu hiện đại, tem truy xuất đa ngôn ngữ hay câu chuyện sản phẩm đủ sức thu hút.

Thực tế từ diễn biến thị trường năm 2026 cho thấy khoảng cách rõ rệt này. Theo báo cáo tại Diễn đàn thúc đẩy du lịch nông thôn và sản phẩm OCOP (tháng 8/2026), cả nước dù có hàng nghìn sản phẩm OCOP đạt sao nhưng cả nước chỉ mới có hơn 200 sản phẩm OCOP thuộc nhóm dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch đạt chuẩn từ 3 sao trở lên.

Tại tỉnh Điện Biên – nơi sở hữu di sản văn hóa đặc sắc của 19 dân tộc và nguồn tài nguyên du lịch phong phú – dù số lượng sản phẩm OCOP liên tục tăng nhưng việc đưa nông sản vào chuỗi cung ứng trải nghiệm của du khách vẫn đối mặt với khó khăn do liên kết lữ hành còn lỏng lẻo, quy mô sản xuất nhỏ lẻ chưa đáp ứng được đơn hàng quà tặng lớn. Tại Đà Nẵng, bài toán này càng rõ khi thành phố hiện có 477 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, nhưng nhóm dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái chỉ có 3 sản phẩm, chiếm 0,63%; trong khi thực phẩm lên tới 342 sản phẩm, tương đương 71,7%.

Đưa OCOP gắn chặt vào chuỗi cung ứng du lịch không đơn thuần là bài toán bán lẻ tại chỗ, mà mang lại "lợi ích kép": một mặt giúp người dân mở rộng đầu ra, gia tăng giá trị nông sản; mặt khác giúp ngành du lịch đa dạng hóa dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách.

Liên kết chặt chẽ OCOP - du lịch - văn hóa

Điểm đáng chú ý trong năm 2026 là định hướng chính sách đang chuyển mạnh sang xây dựng hệ sinh thái thay vì phát triển từng sản phẩm riêng lẻ. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đang xây dựng Đề án “Phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP”, hướng tới các giải pháp chuyên biệt cho từng nhóm sản phẩm và nhóm giải pháp tổng thể thúc đẩy liên kết Du lịch - OCOP - Văn hóa theo hướng bền vững.

Đây là bước đi cần thiết bởi OCOP không nên chỉ được xem là một chương trình nâng hạng hàng hóa. Bộ tiêu chí mới tiếp tục xác định dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch là một trong 6 nhóm sản phẩm OCOP; đồng thời nhấn mạnh nguồn gốc địa phương, giá trị văn hóa, an toàn, trách nhiệm xã hội và định hướng xanh, bền vững.

Một số địa phương đã bắt đầu cụ thể hóa hướng đi này. Khánh Hòa đang dự thảo Đề án phát triển sản phẩm OCOP trở thành “đại sứ du lịch” giai đoạn 2026-2030, kết hợp sản phẩm với trải nghiệm văn hóa bản địa và xây dựng bản đồ số OCOP. An Giang cũng đặt OCOP trong mối liên kết với du lịch nông thôn, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và bảo tồn giá trị văn hóa.

Đà Nẵng đang thử nghiệm cách tiếp cận tương tự khi định hướng phát triển OCOP theo hướng đa giá trị, kết nối với du lịch, văn hóa và dịch vụ trải nghiệm. Những mô hình như “Một ngày làm nông dân” ở làng rau Trà Quế cho thấy du khách ngày càng muốn tương tác, trực tiếp tham gia và hiểu về đời sống bản địa thay vì chỉ tham quan rồi rời đi. Đây chính là không gian để OCOP chuyển từ hàng hóa thành một phần của trải nghiệm.

Theo đó, Đề án phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng OCOP cần được triển khai theo logic thị trường: xác định nhóm khách, mức chi tiêu, nhu cầu quà tặng, thực phẩm tiện dụng, sản phẩm xanh và sản phẩm trải nghiệm. Sau đó, tổ chức lại sản xuất, bao bì, quy cách, điểm bán và logistics tương ứng. Một hộp đặc sản nhỏ gọn để khách quốc tế mang lên máy bay sẽ có giá trị thương mại khác với sản phẩm chỉ phù hợp tiêu dùng tại địa phương.

Quan trọng hơn, cần hình thành các “điểm chạm” OCOP trong khách sạn, sân bay, nhà ga, điểm tham quan, tour trải nghiệm và nền tảng số; đồng thời kết nối dữ liệu để du khách có thể tìm hiểu, đặt mua và tiếp tục mua lại sau chuyến đi. Khi đó, chuyến du lịch không kết thúc ở điểm đến mà có thể kéo dài thành một chuỗi tiêu dùng sản phẩm địa phương.

OCOP hiện đang đứng trước một yêu cầu mới không chỉ sản xuất thứ địa phương có mà phải sản xuất và tổ chức bán thứ du khách muốn mua. Nếu làm được, mỗi sản phẩm OCOP sẽ không chỉ là một món hàng mang về sau chuyến đi, mà trở thành một điểm nối giữa nông nghiệp, văn hóa, du lịch và thu nhập của cư dân nông thôn.