Mỹ áp thuế đối ứng 46%: Doanh nghiệp Việt Nam đối mặt thử thách khốc liệt

Đây là một trong những mức thuế cao nhất mà Mỹ áp dụng với các đối tác thương mại, vượt xa mức 36% với Thái Lan, 26% với Ấn Độ hay 17% với Philippines. Động thái này không chỉ đe dọa sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam tại thị trường xuất khẩu lớn nhất mà còn đặt các doanh nghiệp vào tình thế “ngàn cân treo sợi tóc” với hàng loạt khó khăn chồng chất.

Trước hết, mức thuế 46% khiến giá hàng hóa Việt Nam tại Mỹ tăng vọt, làm giảm sức hút so với sản phẩm từ các quốc gia khác. Chẳng hạn, ngành dệt may – vốn chiếm hơn 10% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ với giá trị 15 tỷ USD trong năm 2024 – có thể mất lợi thế khi giá bán áo thun hay quần jeans tăng thêm gần một nửa.

Công ty May Sông Hồng, nơi 80% doanh thu đến từ thị trường Mỹ, đã dự báo đơn hàng quý II/2025 có thể giảm tới 30% nếu không tìm được giải pháp bù giá. Tương tự, Savimex – doanh nghiệp đồ gỗ với 50% sản lượng xuất sang Mỹ – cũng lo ngại khách hàng sẽ chuyển sang đặt hàng từ Indonesia hoặc Ấn Độ, nơi thuế suất thấp hơn đáng kể.

Hậu quả trực tiếp là doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp bị đe dọa nghiêm trọng. Để giữ chân khách hàng, nhiều công ty có thể buộc phải giảm giá bán, chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hơn. Tuy nhiên, với mức thuế cao ngất ngưởng như vậy, việc giảm giá đủ để cạnh tranh gần như bất khả thi. Một lãnh đạo doanh nghiệp dệt may tại TP.HCM chia sẻ: “Nếu giảm giá sâu, chúng tôi lỗ vốn. Nếu giữ giá, chúng tôi mất khách. Đây là bài toán không có lời giải.”

Trong khi đó, việc đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc vào Mỹ lại là câu chuyện dài hơi. Chuyển hướng sang EU hay Nhật Bản đòi hỏi thời gian xây dựng quan hệ, đáp ứng tiêu chuẩn mới, trong khi quy mô tiêu thụ tại các thị trường này khó sánh bằng Mỹ – nơi chiếm tới 40% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, tương đương 175 tỷ USD năm 2024.

Tác động không dừng lại ở doanh nghiệp mà lan tỏa đến cả chuỗi cung ứng và người lao động. Xuất khẩu đóng góp 85% GDP Việt Nam, sử dụng khoảng 30% lực lượng lao động, tương đương 15 triệu người. Khi đơn hàng giảm, các nhà máy có thể cắt giảm sản xuất, dẫn đến sa thải hàng loạt.

Ngành logistics, vốn phụ thuộc vào vận chuyển hàng xuất khẩu, cũng chịu ảnh hưởng domino khi lượng container sang Mỹ sụt giảm. Chưa kể, các doanh nghiệp cung cấp nguyên liệu đầu vào như bông, gỗ, linh kiện điện tử sẽ đối mặt với tồn kho tăng cao và doanh thu lao dốc.

Thêm vào đó, mức thuế này còn kéo theo nguy cơ từ các biện pháp phòng vệ thương mại khắt khe hơn. Mỹ có thể mở rộng điều tra chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp, buộc doanh nghiệp Việt Nam tốn thêm chi phí pháp lý để chứng minh nguồn gốc xuất xứ. Một ví dụ điển hình là ngành thép: năm 2023, Mỹ từng áp thuế chống bán phá giá 31% lên thép Việt Nam, khiến xuất khẩu thép sang thị trường này giảm 25% chỉ trong 6 tháng. Với mức thuế 46% hiện tại, kịch bản tương tự hoàn toàn có thể lặp lại ở nhiều ngành khác.Ở tầm vĩ mô, các chuyên gia kinh tế cảnh báo tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Theo Ngân hàng Thế giới, nếu thuế đối ứng ở mức 11%, GDP Việt Nam có thể giảm 0,7-1,3%. Với mức 46%, con số này có thể lên tới 3-4%, đe dọa mục tiêu tăng trưởng 8% mà chính phủ đặt ra cho năm 2025. Dòng vốn FDI – vốn đạt 36 tỷ USD năm 2024 nhờ lợi thế xuất khẩu – cũng có nguy cơ chững lại khi nhà đầu tư lo ngại thị trường Mỹ không còn là “miền đất hứa” cho hàng Việt.

Trước tình hình này, doanh nghiệp Việt Nam cần hành động khẩn cấp. Tối ưu hóa chi phí sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm để cạnh tranh bằng chất lượng thay vì giá rẻ là hướng đi khả thi. Đồng thời, các hiệp hội ngành nghề cần phối hợp với chính phủ để đàm phán song phương với Mỹ, tìm cách giảm nhẹ mức thuế hoặc ít nhất trì hoãn thời gian áp dụng. Dù vậy, với bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng căng thẳng, con đường phía trước của doanh nghiệp Việt Nam chắc chắn không hề dễ dàng.