Nông sản địa phương bước vào chuỗi bán hàng số

Từ những phiên livestream ở vùng cao đến các gian hàng trực tuyến phủ sóng toàn quốc, chuyển đổi số không chỉ mở thêm đầu ra cho hàng Việt, mà còn tạo động lực mới cho kinh tế địa phương, nâng cao giá trị nông sản và từng bước hình thành hệ sinh thái kinh doanh số từ cơ sở.

Chuỗi giá trị nông nghiệp đang thay đổi

Hơn 1,1 tỷ sản phẩm được giao dịch qua 4 sàn thương mại điện tử lớn chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026 là con số cho thấy sức mua trực tuyến tại Việt Nam tiếp tục tăng mạnh. Trong làn sóng đó, thương mại điện tử (TMĐT) không còn là sân chơi riêng của các thương hiệu lớn hay nhà bán hàng đô thị, mà đang mở ra một “con đường xuất khẩu mềm” cho nông sản, sản phẩm OCOP và đặc sản vùng miền.

Theo số liệu của Bộ Công Thương, thị trường TMĐT Việt Nam năm 2025 đã đạt quy mô khoảng 32 tỷ USD, đóng góp gần hai phần ba tổng giá trị nền kinh tế số quốc gia.

Điều thay đổi không chỉ nằm ở phương thức bán hàng, mà còn ở tư duy kinh doanh của người dân. Nhiều nông dân bắt đầu học cách giới thiệu sản phẩm, chăm sóc khách hàng, quản lý đơn hàng và xây dựng thương hiệu cá nhân trên nền tảng số.

Câu chuyện của bà Đặng Thị Thơ, một nông dân ngoài 55 tuổi tại tỉnh Lạng Sơn là ví dụ điển hình. Ban ngày làm nương, tối livestream bán nông sản bằng điện thoại phổ thông, bà từng phát trực tiếp suốt nhiều tuần mà không có đơn hàng.

Nhưng thay vì bỏ cuộc, bà Thơ tiếp tục học cách giao tiếp, quay video và quảng bá nông sản quê nhà. Điều đáng chú ý, trong hành trình bán hàng của mình, bà Thơ nhắc nhiều tới trách nhiệm minh bạch nguồn gốc hàng hóa và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế. Đó cũng là xu hướng tất yếu khi TMĐT bước sang giai đoạn phát triển chuyên nghiệp hơn.

Nếu trước đây kinh doanh trực tuyến chủ yếu mang tính tự phát, hiện nay, yêu cầu về hóa đơn, truy xuất nguồn gốc, kê khai thuế và tuân thủ pháp luật đang trở thành điều kiện bắt buộc.

Tại xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu, mô hình “xã thương mại điện tử” đang tạo ra những chuyển biến rõ nét. Ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư cho biết: “Trước đây, đầu ra của sản phẩm chủ yếu phụ thuộc vào thương lái nên cung cầu, giá cả biến động lớn. Nhưng trong mùa mua sắm Tết năm nay, nhờ thương mại điện tử, cả miến dong truyền thống, miến dong khoai sâm và cả các loại hoa, cây cảnh như đào, mận… đều trở thành sản phẩm bán chạy trên nền tảng số”.

Theo ông Nguyễn Bá Kiện, yếu tố quan trọng nhất để xây dựng mô hình thành công là địa phương xác định rõ chuyển đổi số không phải phong trào nhất thời mà là con đường tất yếu để nông sản đi xa hơn, giúp người dân nâng cao thu nhập bền vững.

Không chỉ dừng ở nhận thức, Bình Lư lựa chọn cách làm thực chất, lấy người dân làm trung tâm. Chính quyền không làm thay mà “làm cùng”, tổ chức các lớp tập huấn theo hình thức “cầm tay chỉ việc”, từ cách quay video, livestream, quản lý đơn hàng đến chăm sóc khách hàng. “Khi người dân hiểu, họ tin; khi đã tin, họ chủ động thay đổi”, ông Kiện nói.

Trong khi đó, tại tỉnh Bắc Ninh cho thấy xu hướng này đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Trong hai ngày cao điểm mùa vụ, hơn 55 tấn vải thiều đã được chốt đơn qua livestream. Ông Phan Văn Nết, Giám đốc Hợp tác xã sản xuất thương mại và dịch vụ nông nghiệp Phì Điền cho biết, đây là dòng vải đạt tiêu chuẩn GlobalGAP, đang xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Australia và Nhật Bản.

“Việc bán hàng qua nền tảng số giúp nông sản tiếp cận nhanh khách hàng, đồng thời giảm áp lực ‘được mùa rớt giá’ khi thị trường truyền thống biến động”, ông Nết chia sẻ.

Theo các chuyên gia, điều TMĐT mang lại không chỉ là một kênh bán hàng mới, mà đang làm thay đổi cách địa phương tham gia chuỗi giá trị. Từ chỗ chỉ tập trung sản xuất, nhiều hợp tác xã, hộ kinh doanh và làng nghề đã bắt đầu quan tâm hơn tới nhận diện thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, đóng gói và tiêu chuẩn hóa sản phẩm để phù hợp với môi trường bán hàng trực tuyến.

Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại Nông nghiệp và Môi trường (Agritrade), nhận định thương mại điện tử đang trở thành một cấu phần quan trọng, đồng thời là động lực tăng trưởng mới của hệ sinh thái kinh tế số nông nghiệp Việt Nam.

Theo ông Tiến, khi công nghệ, dữ liệu thị trường, truyền thông số, nội dung sáng tạo và năng lực vận hành hiện đại được kết nối hiệu quả, những phương thức thương mại mới sẽ hình thành, giúp rút ngắn khoảng cách từ vùng sản xuất tới người tiêu dùng, nâng cao giá trị nông sản và mở rộng thị trường.

Từ những phiên livestream bán vải thiều ở Bắc Ninh, miến dong ở Lai Châu đến các nông sản vùng cao Lạng Sơn, hàng Việt đang từng bước hiện diện sâu hơn trong chuỗi bán hàng số, kéo theo sự chuyển động của cả chuỗi sản xuất, logistics và kinh tế địa phương.

Nền tảng số tăng tốc hỗ trợ hàng Việt

Từ góc độ nền tảng thương mại điện tử, bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội của TikTok Shop Việt Nam, sáng kiến “Hàng Việt vươn mình” được triển khai theo ba hướng tác động chính gồm gia tăng hiện diện, thúc đẩy tiêu thụ và nâng cao năng lực cho nhà bán hàng.

Cụ thể, hơn 200.000 sản phẩm OCOP và hàng Việt đã được gắn nhận diện để tăng khả năng hiển thị trên nền tảng; hơn 1 triệu voucher ưu đãi dành riêng cho hàng Việt được triển khai.

Đáng chú ý, các nhà bán hàng tham gia chương trình “Thứ 7 hàng Việt” ghi nhận doanh thu trung bình tăng gấp 3,5 lần so với năm 2024.

Song song với đó, hơn 30.000 nhà bán hàng đã được đào tạo kỹ năng quản lý gian hàng, livestream bán hàng và cập nhật kiến thức về tuân thủ thuế, pháp lý.

“Nông sản tươi từ lâu được xem là ngành hàng khó nhất trên thương mại điện tử bởi tính mùa vụ cao, yêu cầu giao hàng nhanh và tiêu chuẩn bảo quản chặt chẽ. Chúng tôi chọn cách tháo gỡ từng khó khăn thay vì chỉ mở ngành hàng rồi để nhà bán hàng tự xoay sở”, bà Tân cho biết.

Sau 9 tháng triển khai ngành hàng trái cây tươi, nền tảng đã tiêu thụ hơn 200 tấn sản phẩm. "Trong đó, giống sầu riêng cổ Sáu Hữu bán hơn 10 tấn chỉ sau 48 giờ mở bán, trong khi khoai sâm đất Tây Bắc đạt sản lượng hơn 600 tấn trên toàn quốc" bà Tân nêu ví dụ về hiệu quả khi bán hàng trên sàn thương mại điện tử.

Để đáp ứng yêu cầu vận hành, nền tảng đã triển khai dịch vụ giao nhanh trong 4 giờ, đồng thời phối hợp cùng Viettel Post xây dựng luồng vận chuyển chuyên biệt cho nông sản tươi tại một số khu vực. Từ thành công bước đầu, nền tảng tiếp công bố gói hỗ trợ 100 tỷ đồng dành cho hàng Việt trong 6 tháng cuối năm 2026.

Đánh giá về xu hướng này, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, thuộc Bộ Công Thương, cho rằng việc đưa hàng Việt và các nhà bán hàng địa phương tham gia sâu hơn vào các nền tảng số là xu hướng cần thiết.

Theo bà Oanh, các mô hình hợp tác giữa nền tảng TMĐT và địa phương không chỉ mở thêm kênh tiêu thụ cho hàng Việt, mà còn góp phần nâng cao năng lực kinh doanh số, quảng bá đặc sản vùng miền, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực và thúc đẩy kinh tế số từ cấp cơ sở.

“Chúng tôi kỳ vọng thương mại điện tử năm nay sẽ tăng trưởng 20%, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số mà Chính phủ đã đề ra”, bà Oanh cho biết.

Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số hiện đang phối hợp TikTok Shop Việt Nam nhân rộng sáng kiến “Địa phương vươn mình” theo hai mô hình song song gồm “Mỗi tỉnh một shop” và “Xã thương mại điện tử”, hướng tới hơn 3.000 xã trên toàn quốc.

Sau mô hình thí điểm tại Bình Lư, nhiều địa phương như Hà Tĩnh, Thái Nguyên và Bắc Ninh đã bày tỏ sự quan tâm, sẵn sàng phối hợp triển khai.

Tuy nhiên, theo bà Oanh, để cơ hội này thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững, các địa phương vẫn cần tiếp tục đầu tư logistics, chuẩn hóa sản phẩm, nâng cao kỹ năng số và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, tuân thủ pháp luật. “Bên cạnh mở rộng quy mô, quan trọng hơn là phát triển bền vững, tuân thủ các quy định, đặc biệt khi Luật Thương mại điện tử sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026”, bà Oanh nhấn mạnh.

Từ những phiên chợ online ở vùng cao đến các chiến dịch livestream quy mô lớn trên nền tảng số, nông sản Việt đang bước vào một chuỗi giá trị mới, nơi mỗi sản phẩm không chỉ được bán bằng giá cả, mà còn bằng câu chuyện vùng miền, bản sắc địa phương và năng lực chuyển đổi số của chính người nông dân.

Theo định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ, thương mại điện tử đang trở thành một cấu phần quan trọng của kinh tế số, không chỉ mở rộng kênh tiêu thụ mà còn thúc đẩy chuyển đổi mô hình sản xuất, phân phối và quản trị dữ liệu trong quá trình chuyển đổi số. Khi thương mại điện tử kết hợp với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, logistics thông minh và truy xuất nguồn gốc số, nông sản, sản phẩm OCOP và hàng hóa địa phương có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị số, mở rộng thị trường trong nước và xuyên biên giới. Đây được xem là một động lực quan trọng để kinh tế số đi vào thực chất, lan tỏa tới từng doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất ở địa phương.