TP.HCM chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc, nâng chất lượng chuỗi cung ứng thực phẩm

Chuẩn hóa dữ liệu, tăng cường kiểm soát nguồn cung

Là trung tâm tiêu thụ lớn, TP.HCM tiếp nhận lượng lớn nông sản, thực phẩm từ các tỉnh, thành phố. Nguồn hàng đi qua nhiều khâu, từ sản xuất, thu mua, vận chuyển đến chợ đầu mối và hệ thống bán lẻ. Mạng lưới phân phối rộng giúp đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, nhưng cũng khiến việc kiểm soát nguồn gốc và chất lượng hàng hóa gặp không ít khó khăn, nhất là khi thông tin giữa các khâu chưa được kết nối đồng bộ.

Để khắc phục hạn chế này, UBND TP.HCM đã ban hành Kế hoạch số 465/KH-UBND ngày 20/8/2026 về triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2026 - 2030. Kế hoạch hướng đến xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, công khai, có khả năng kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia.

Trước đó, ngày 9/6/2026, UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 284/KH-UBND, tập trung vào ba nhóm thực phẩm thiết yếu là thịt heo, thịt gia cầm và trứng gia cầm. Phạm vi quản lý được đặt trên toàn chuỗi, từ con giống, thức ăn, chăn nuôi, giết mổ, vận chuyển đến kinh doanh. Hai chợ đầu mối Bình Điền và Hóc Môn cũng thuộc diện tăng cường kiểm tra việc thực hiện truy xuất nguồn gốc.  Theo số liệu công tác an toàn thực phẩm 9 tháng năm 2026, đến tháng 9, có 8.998 cơ sở tham gia đề án quản lý, nhận diện và truy xuất nguồn gốc thịt heo, thịt gia cầm, trứng gia cầm. Đây là kết quả đáng chú ý về mức độ tham gia của các chủ thể trong chuỗi cung ứng, dù số cơ sở tham gia chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ sản phẩm đã hoàn tất truy xuất trên thực tế.

Yêu cầu minh bạch cũng được mở rộng đến lĩnh vực thực phẩm học đường. Số liệu rà soát của thành phố ghi nhận 3.021 trường có bếp ăn tập thể và 170 cơ sở cung cấp suất ăn sẵn. Với quy mô này, việc kiểm soát hồ sơ nhà cung cấp, chứng từ nguyên liệu và khả năng xác minh nguồn gốc cần được chú trọng ngay từ khâu lựa chọn thực phẩm đầu vào. Điểm cốt lõi của các kế hoạch không nằm ở việc gắn thêm mã QR lên sản phẩm, mà là hình thành dữ liệu đủ tin cậy để cơ quan chức năng xác định nguồn hàng khi có sự cố. Bởi mã nhận diện chỉ là công cụ truy cập thông tin, không tự chứng minh sản phẩm an toàn nếu dữ liệu thiếu chính xác hoặc không được cập nhật đầy đủ.

Nâng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp

Truy xuất nguồn gốc đang đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức sản xuất và kinh doanh, đặc biệt đối với các hộ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cung ứng thực phẩm. Muốn tham gia hệ thống phân phối hiện đại, nhà sản xuất phải chú trọng ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý nguyên liệu, lưu trữ chứng từ và kiểm soát chất lượng theo từng lô hàng. Đây không còn đơn thuần là yêu cầu về thủ tục mà dần trở thành điều kiện để duy trì quan hệ với các đối tác thu mua.

Ở góc độ thương mại, dữ liệu nguồn gốc minh bạch giúp nhà cung cấp có thêm căn cứ chứng minh xuất xứ, quy trình sản xuất và khả năng kiểm soát chất lượng. Đây là lợi thế khi tiếp cận siêu thị, cửa hàng thực phẩm, bếp ăn tập thể và những đối tác có yêu cầu cao về hồ sơ hàng hóa. Khi thông tin được xác thực xuyên suốt, doanh nghiệp cũng thuận lợi hơn trong việc xác định lô hàng liên quan, xử lý khiếu nại và khoanh vùng sản phẩm khi phát sinh sự cố.

Định hướng này còn được bổ trợ bởi Quyết định số 4885/QĐ-UBND ngày 6/8/2026 của UBND TP.HCM về chương trình nâng cao chất lượng và giá trị nông sản gắn với phát triển thị trường giai đoạn 2026–2030. Chương trình ưu tiên kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP, sản phẩm Tick xanh trách nhiệm và nông sản đạt tiêu chuẩn chất lượng trong nước, quốc tế. Điều đó cho thấy truy xuất nguồn gốc đang được đặt trong mối liên hệ với phát triển thị trường, thay vì chỉ phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.

Công cụ minh bạch hóa thông tin đóng vai trò kích hoạt hành vi tiêu dùng thông minh. Người dân Thành phố ngày càng sẵn sàng trả mức giá hợp lý cho những sản phẩm có chứng nhận rõ ràng. Việc quét mã QR để kiểm tra dữ liệu nguyên liệu dần trở thành thói quen mua sắm thường nhật, tạo ra áp lực ngược để các nhà bán lẻ tự lọc bỏ những nguồn hàng kém chất lượng.

Với vai trò là trung tâm tiêu thụ lớn, TP.HCM có điều kiện thúc đẩy kết nối dữ liệu với các vùng cung ứng nông sản ở Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Khi các khâu trong chuỗi cùng thực hiện trách nhiệm cập nhật, xác thực thông tin, truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành công cụ nâng cao chất lượng quản trị và mở rộng cơ hội tiêu thụ. Giá trị của quá trình này không nằm ở số lượng mã QR được tạo ra mà ở khả năng biến dữ liệu minh bạch thành lợi thế thực chất cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.