She Codes the Future: Thu hẹp khoảng cách số, mở rộng cơ hội cho phụ nữ và trẻ em

Khoảng cách số không chỉ nằm ở thiết bị

Một chiếc điện thoại có thể trở thành lớp học, Internet có thể đưa tri thức đến những vùng xa trung tâm, còn trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi cách con người học tập, làm việc và sáng tạo. Tuy nhiên, có công nghệ không đồng nghĩa với có đủ năng lực sử dụng công nghệ, cũng như được kết nối chưa chắc đã đồng nghĩa với có cơ hội phát triển.

Theo UNICEF, chỉ khoảng 36% người trẻ từ 15 đến 24 tuổi tại Việt Nam có kỹ năng số cơ bản. Tại các vùng sâu, vùng xa, 67% trẻ em đang đi học không có cơ hội tiếp cận giáo dục trực tuyến. Đáng chú ý, tỷ lệ thanh thiếu niên dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng núi có kỹ năng số cơ bản chỉ ở mức khoảng 8%.

Những con số này cho thấy khoảng cách số không đơn thuần là câu chuyện về thiết bị hay đường truyền Internet. Khả năng tiếp cận giáo dục, điều kiện kinh tế gia đình và nơi sinh sống cũng ảnh hưởng đến cơ hội học tập, phát triển kỹ năng và chuẩn bị cho công việc trong tương lai.

Với phụ nữ và trẻ em , những rào cản này còn có thể đến từ định kiến giới và sự thiếu vắng hình mẫu trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Khi công nghệ ngày càng hiện diện trong nhiều ngành nghề, việc thiếu cơ hội tiếp cận kiến thức và thực hành có thể khiến các em gặp khó khăn hơn khi lựa chọn con đường học tập, nghề nghiệp.

Một câu chuyện do UNICEF Việt Nam công bố về giáo dục STEM cho trẻ em dân tộc thiểu số cho biết, tại một số huyện miền núi, chỉ khoảng 10% trẻ em dân tộc thiểu số tham gia kỳ thi vào trung học phổ thông. Đây là một trong những dấu hiệu cho thấy rào cản giáo dục có thể ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận các lĩnh vực học tập và nghề nghiệp về sau.

Trong bối cảnh đó, chiến dịch “Kiến tạo tương lai số - She Codes the Future” được triển khai nhằm nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng và mở rộng cơ hội để phụ nữ, trẻ em tham gia vào các lĩnh vực STEM và công nghệ. Chiến dịch cũng chú trọng đến kỹ năng an toàn trên không gian mạng, khả năng ứng phó với những nguy cơ trực tuyến và vai trò của phụ nữ trong môi trường số.

Kết nối nguồn lực, từ nhận thức đến hành động

Chiến dịch có sự tham gia của Quỹ Vì Tầm Vóc Việt (VSF), Tập đoàn TH, BAC A BANK và UN Women, với các vai trò trong triển khai hoạt động cộng đồng, đồng hành nguồn lực, lan tỏa thông điệp và hỗ trợ kỹ thuật.

Các hoạt động được xây dựng theo bốn trụ nội dung: She Breaks, She Knows, She Leads và She Creates, hướng tới những khía cạnh khác nhau của việc thu hẹp khoảng cách số.

She Breaks tập trung vào nhận diện và phá bỏ định kiến xã hội đang giới hạn lựa chọn, vai trò và cơ hội phát triển của phụ nữ, trẻ em . Đây là bước khởi đầu nhằm khuyến khích các em tự tin hơn khi tiếp cận công nghệ và những lĩnh vực vốn thường được xem là phù hợp với nam giới.

She Knows hướng tới trang bị kiến thức và kỹ năng về STEM, công nghệ, an toàn an ninh mạng, nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến. Trong môi trường số, bên cạnh khả năng sử dụng công cụ, người dùng cũng cần biết nhận diện rủi ro và bảo vệ bản thân trước những nguy cơ trên mạng.

Với She Leads, chiến dịch giới thiệu những câu chuyện về phụ nữ thành công trong STEM và công nghệ, qua đó tạo thêm hình mẫu để trẻ em có thể tham khảo và tìm thấy động lực cho mình. Theo UNICEF, những hình mẫu phụ nữ có vai trò quan trọng trong việc khuyến khích trẻ em tham gia học tập các môn STEM.

Trong khi đó, She Creates tập trung huy động nguồn lực để hỗ trợ các chương trình đào tạo về STEM, AI, công nghệ và học tập cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Qua đó, chiến dịch hướng tới việc chuyển những thông điệp về bình đẳng cơ hội thành các hoạt động hỗ trợ thiết thực.

Bên cạnh các nội dung truyền thông trực tuyến, chiến dịch dự kiến tổ chức hoạt động tại một trường trung học cơ sở ở khu vực miền núi, cung cấp kiến thức về an toàn an ninh mạng, nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến, ứng phó với quấy rối và bạo lực trên không gian mạng. Chương trình đặt mục tiêu tiếp cận 500 học sinh.

Một thử thách tương tác kéo dài 10 ngày cũng được thiết kế nhằm đưa các vấn đề về bình đẳng giới trong công nghệ đến gần cộng đồng hơn thông qua hình thức trắc nghiệm.

Quỹ Tương lai số: Chuyển đóng góp thành cơ hội học tập

Cùng với các hoạt động nâng cao nhận thức và kỹ năng, chiến dịch triển khai Quỹ Tương lai số (Digital Future Fund) nhằm huy động nguồn lực hỗ trợ học sinh dân tộc thiểu số và học sinh có hoàn cảnh khó khăn trong quá trình thích ứng với chuyển đổi số.

Theo cơ chế được công bố, trong thời gian diễn ra chiến dịch, Tập đoàn TH sẽ đóng góp 920 đồng cho mỗi sản phẩm TH được khách hàng mua qua các nền tảng trực tuyến thuộc chương trình. BAC A BANK đóng góp 92.000 đồng cho mỗi giao dịch mở tiết kiệm trực tuyến hợp lệ. Khách hàng không phải đăng ký đóng góp riêng hoặc trả thêm phí; phần đóng góp được thực hiện bởi các doanh nghiệp đồng hành theo cơ chế của chiến dịch.

Chương trình đặt mục tiêu huy động tối đa 600 triệu đồng cho Quỹ Tương lai số. Hai mức đóng góp 920 đồng và 92.000 đồng cùng gắn với con số 92, nhắc đến thực tế rằng chỉ khoảng 8% thanh thiếu niên dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng núi có kỹ năng số cơ bản theo số liệu được chiến dịch sử dụng.

Sau chiến dịch, quỹ dự kiến tiếp tục triển khai các hoạt động hỗ trợ trong vòng một năm, gồm bốn khóa tập huấn cho 200 học sinh. Nội dung dự kiến tập trung vào an toàn an ninh mạng, phòng chống lừa đảo trực tuyến, ứng phó với quấy rối và bạo lực trên mạng, sử dụng AI trong học tập và định hướng nghề nghiệp. Quỹ cũng dự kiến tài trợ học bổng và các khóa học ngắn hạn liên quan đến STEM, công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), AI.

Việc kết hợp hoạt động truyền thông, đào tạo và hỗ trợ tài chính được kỳ vọng tạo thêm điều kiện để những nhóm ít có cơ hội tiếp cận công nghệ được trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết. Đây cũng là cách chiến dịch hướng tới duy trì tác động sau thời gian triển khai chính thức.

Khoảng cách số không thể được thu hẹp chỉ trong một tháng. Tuy nhiên, việc mở rộng cơ hội học tập, trang bị kỹ năng và tăng cường sự đồng hành của cộng đồng có thể tạo ra những bước đi ban đầu để phụ nữ và trẻ em chủ động hơn trong môi trường số.

Với một học sinh ở vùng còn thiếu điều kiện học tập, cơ hội đôi khi bắt đầu từ những điều rất thiết thực: biết nhận diện một đường link lừa đảo, được hướng dẫn sử dụng AI trong học tập hay có cơ hội gặp gỡ một phụ nữ đang làm việc trong ngành công nghệ. Khi những cơ hội ấy được nối tiếp bằng kiến thức, nguồn lực và sự hỗ trợ phù hợp, việc tham gia vào tương lai số sẽ trở nên gần gũi và khả thi hơn.