Sư cô Thích Đàm Thái - hành trình hồi sinh bài thuốc cổ truyền người Dao

Người thầy áo nâu mang học vị tiến sĩ

Sinh ra trong dòng tộc họ Triệu - một gia đình người Dao có truyền thống bốc thuốc chữa bệnh lâu đời tại Hòa Bình - vùng đất nổi tiếng với kho tàng y học bản địa phong phú. Sư thầy Thích Đàm Thái (thế danh: Triệu Thị Thanh) đã thấm đẫm tri thức y học bản địa từ thuở nhỏ, không chỉ tiếp nối truyền thống chữa bệnh của dòng tộc họ Triệu, sư thầy còn lựa chọn con đường xuất gia nơi cửa Phật từ năm 12 tuổi, đồng thời vươn mình ra thế giới với hành trang là tri thức hiện đại.

Với gần một thập kỷ du học và nghiên cứu tại Trung Quốc, sư thầy không chỉ thành thạo Hán ngữ mà còn là dịch giả của một số tác phẩm về Lịch sử Phật giáo được dịch từ tiếng Hán sang tiếng Việt tiêu biểu như: Trung Quốc thiền tông thông sử; Lịch sử Phật giáo Trung Hoa cận đại.

Đặc biệt, sư thầy còn bảo vệ thành công học vị Tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử tại trường Đại học sư phạm Hoa Trung, thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc,Trung Quốc. Với kiến thức uyên bác, sự thông minh, linh hoạt và khả năng kết nối nhuần nhuyễn giữa khoa học hiện đại và y học cổ truyền khiến không ít chuyên gia phải nể phục khi tiếp xúc.

Từ tình thương trẻ mồ côi đến sản phẩm chữa bệnh cho cộng đồng

Trở về nước, sư thầy Thích Đàm Thái hiện đang trụ trì chùa Quang Phúc, phường Thanh Liệt, thành phố Hà Nội. Tại đây, thầy đã cưu mang, nuôi dưỡng gần 30 trẻ em mồ côi, có hoàn cảnh khó khăn, sư chăm lo từ bữa ăn đến sức khỏe như một người mẹ thứ hai. Trong hành trình ấy, sư thầy nhận thấy nhiều trẻ mắc bệnh về tai mũi họng phải dùng kháng sinh kéo dài nhưng bệnh vẫn dai dẳng, tái phát trong đó nhiều em bị các bệnh lý mãn tính về tai - mũi - họng. Qua nhiều năm chứng kiến các em nhỏ phải sử dụng kháng sinh kéo dài nhưng bệnh vẫn tái phát, sư thầy bắt đầu suy nghĩ về hướng chữa trị bằng thảo dược truyền thống của dân tộc mình.

Được sự trao truyền của gia đình họ Triệu từ Hòa Bình - nơi cất giữ những bài thuốc quý, sư thầy sử dụng các vị thuốc hoàn toàn từ thảo dược thiên nhiên để điều trị các bệnh về Tai - Mũi - Họng - Ho cho các bé. Kết quả vượt ngoài mong đợi: Các triệu chứng thuyên giảm rõ rệt, sức khỏe được cải thiện mà không cần phụ thuộc vào tân dược. Từ đó, sư thầy quyết tâm nghiên cứu, cải tiến bài thuốc để đưa vào dạng chế phẩm tiện dụng - và bài thuốc “Xịt xoang Triệu Minh” ra đời, mang tên thân mẫu của thầy, thể hiện lòng hiếu hạnh và sự gìn giữ di sản gia tộc.

Đặc biệt ngày 21/7/2025 vừa qua lần đầu tiên một bài thuốc gia truyền của khu vực Tây Bắc được Sở Y tế Tỉnh Phú Thọ, Hội đồng Chuyên môn tiến hành đánh bài bản, khoa học, sau quá trình thẩm định quy định nghiêm ngặt, tác giả đã được Giám đốc Sở Y tế cấp “Giấy chứng nhận người có bài thuốc gia truyền”, trở thành một trong những loại thuốc tiêu biểu được công nhận theo Thông tư số 02/2024/TT-BYT ngày 3/12/2024 của Bộ Y tế Quy định cấp giấy chứng nhận lương y, giấy chứng nhận người bài thuốc gia truyền, giấy chứng nhận người có phương pháp chữa bệnh gia truyền và kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh;

Bài thuốc gồm 12 loại thảo dược quý như: Hoàng bá nam, Hoàng đằng, Dây đòn gánh, Ngải dại, Cúc áo hoa vàng, Sói rừng, Xương khỉ… các cây thuốc này có sẵn trong tự nhiên và được chính Sư thầy, dòng tộc trồng và bảo tồn tại vườn thuốc của gia đình dòng họ Triệu để lưu giữ nguồn gen dược liệu quý, đồng thời cũng là chủ động được nguồn dược liệu, không phải phụ thuộc vào thiên nhiên.

Theo các tài liệu như Dược điển Quốc gia, sách “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” của GS.TS. Đỗ Tất Lợi, 12 loại thảo dược trong bài thuốc “xịt xoang Triệu Minh” của sư thầy chứa nhiều hoạt chất quý: Flavonoid (quercetin, scutellarin), Palmatin, Berberin, Tanin, Saponin… có tác dụng: Kháng viêm, tiêu mủ; Giảm đau, chống sưng nề; Tái tạo niêm mạc, làm ẩm mũi xoang; Kháng khuẩn, chống oxy hóa tự nhiên. Không chỉ được kế thừa bài bản, bài thuốc còn được kiểm nghiệm độc tính cấp và bán trường diễn tại Labo Đại học Y Hà Nội, chứng minh mức độ an toàn và hiệu quả cao trong hỗ trợ điều trị viêm xoang, viêm mũi dị ứng, viêm họng, ho, viêm tai giữa - những bệnh lý phổ biến nhưng dai dẳng trong cộng đồng.

Sự thành công của “Xịt xoang Triệu Minh” không chỉ là thành quả cá nhân, mà còn là biểu tượng cho xu hướng kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại, giữa tri thức bản địa với phương pháp khoa học, giữa trái tim từ bi và tư duy nghiên cứu nghiêm túc. Theo thống kê của Hội Đông y tỉnh Hòa Bình (trước khi sáp nhập), toàn tỉnh có tới 156 bài thuốc gia truyền, nhưng mới chỉ có 12 bài thuốc được cấp chứng nhận theo thông tư cũ. Kể từ khi có thông tư mới - thông tư số 02/2024 thì bài thuốc của sư thầy Thích Đàm Thái là bài thuốc đầu tiên của tỉnh Phú Thọ được công nhận, chứng minh cho giá trị thật sự của tri thức dân gian khi được kiểm nghiệm bằng khoa học.

Ngọn đèn sáng trong y học cổ truyền dân tộc

Giữa xã hội ồn ào hôm nay, những tấm gương như sư thầy chính là ánh sáng lặng thầm nhưng bền bỉ, thắp lại niềm tin vào những giá trị cổ truyền, chữa lành không chỉ bệnh tật, mà cả tâm hồn con người. Điều làm nên sự đặc biệt ở sư thầy Thích Đàm Thái không chỉ nằm ở việc chế tạo ra các sản phẩm thảo dược thành công, mà còn ở cách kết nối y học cổ truyền với văn hóa, tâm linh và tấm lòng hiếu đạo. Tên gọi “Triệu Minh” không chỉ là tên cho một thương hiệu thuốc - mà còn là lời tưởng niệm đầy xúc động dành cho thân mẫu của sư thầy - người truyền cảm hứng sống từ thuở thiếu thời.

Trong từng giọt thuốc, là sự tiếp nối của bao thế hệ người Dao, là tâm nguyện giữ gìn cây thuốc bản địa, là tri thức của Đông y hòa quyện với chuẩn mực khoa học hiện đại. “Giữ gìn y học cổ truyền không chỉ là bảo vệ sức khoẻ - mà là gìn giữ hồn cốt của dân tộc” và từ đôi tay của một nhà sư áo nâu, một bài thuốc bản địa đang âm thầm lan tỏa mạnh mẽ khắp cả nước - mang theo tinh thần của dân tộc và khát vọng chữa lành. Và hơn hết, đó là lòng từ bi, dấn thân vì cộng đồng, không mưu cầu danh lợi - điều chỉ có thể xuất phát từ một trái tim thiện lành và một chí nguyện lớn lao.

Trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy y học cổ truyền phát triển bền vững, Kết luận số 86-KL/TW ngày 10/7/2024 của Ban Bí thư nhấn mạnh: “Phát triển y học cổ truyền phải gắn với du lịch chăm sóc sức khỏe, bảo tồn bản sắc văn hóa, nâng cao chất lượng sống cộng đồng”. Chính những mô hình như bài thuốc “Xịt xoang Triệu Minh” sẽ trở thành hạt nhân cho định hướng này: sản phẩm mang yếu tố bản địa, gắn kết du lịch tâm linh - y học - văn hóa. Đó chính là con đường gìn giữ và phát triển di sản y học cổ truyền - không chỉ qua những bài thuốc, mà còn qua những con người dám kế thừa, dấn thân và thắp sáng tri thức cha ông bằng ngọn đèn khoa học.         

 Sư thầy Thích Đàm Thái một người- nhiều vai trò - một sứ mệnh chung:

Là nhà sư, thầy gieo hạt từ bi vào tâm hồn những người yếu thế;

Là người mẹ, thầy nuôi dạy, chăm sóc gần 30 trẻ mồ côi, hoàn cảnh khó khăn không khác nào con ruột;

Là thầy thuốc, thầy bảo tồn tri thức dân tộc để cứu người bằng những bài thuốc nam gia truyền;

Là dịch giả, thầy đã đóng góp cho Phật giáo nước nhà những tác phẩm có giá trị học thuật nghiên cứu chuyên sâu;

 Là nhà khoa học, thầy chuyển hóa bài thuốc dân gian thành chế phẩm hiện đại, có căn cứ khoa học rõ ràng.