Xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc: Cú hích đã đến

Trung Quốc từ lâu đã là thị trường tiêu thụ lớn nhất của nông sản Việt Nam, chiếm khoảng 30% tổng giá trị xuất khẩu nông lâm thủy sản của cả nước.

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, tính đến hết năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu chính ngạch 14 loại trái cây sang quốc gia này, bao gồm thanh long (1,2 tỷ USD), sầu riêng (900 triệu USD), và chuối (400 triệu USD). Riêng sầu riêng, sau khi được cấp phép chính ngạch vào năm 2022, đã nhanh chóng trở thành “ngôi sao” với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu hơn 300% chỉ trong hai năm.

Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng thị phần, doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với những yêu cầu ngày càng cao từ phía Trung Quốc. Ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản, nhận định: “Trung Quốc không còn là thị trường dễ tính. Doanh nghiệp cần chuyển từ tiểu ngạch sang chính ngạch, đầu tư vào chất lượng và truy xuất nguồn gốc để tránh bị loại khỏi cuộc chơi.”

Thực tế, năm 2024, hơn 50 lô hàng sầu riêng Việt Nam đã bị trả về do vượt ngưỡng cadmium, gây thiệt hại hàng chục triệu USD và làm giảm uy tín của sản phẩm Việt. Để xuất khẩu thành công, doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt như đăng ký mã số vùng trồng – hiện Việt Nam có hơn 2.000 mã được cấp, trong đó 1.500 mã dành cho trái cây – và mã số cơ sở đóng gói, với khoảng 1.800 cơ sở được phê duyệt bởi Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC).

Ngoài ra, hàng hóa phải có giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, tuân thủ giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRL), và sử dụng bao bì đạt chuẩn ISPM 15. Theo thống kê, tính đến tháng 10/2024, hơn 80% lô hàng nông sản Việt Nam xuất sang Trung Quốc qua các cửa khẩu chính ngạch như Hữu Nghị (Lạng Sơn) đã được kiểm tra nghiêm ngặt về nhãn mác và chất lượng, tăng gấp đôi so với năm 2023. Bà Trần Thị Thu Hương, Giám đốc một công ty xuất khẩu trái cây tại Đồng Nai, chia sẻ: “Chúng tôi phải đầu tư hơn 2 tỷ đồng để cải thiện dây chuyền đóng gói và thuê chuyên gia kiểm soát chất lượng, nhưng đổi lại, đơn hàng ổn định hơn nhiều so với trước đây.”

Nhìn về tương lai, các chính sách sắp tới hứa hẹn sẽ tạo thêm động lực cho ngành nông sản Việt Nam. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đang phối hợp với GACC để đàm phán mở cửa thị trường cho thêm ít nhất 5 loại trái cây mới, như na, roi, và ổi, dự kiến hoàn tất vào năm 2026. Đồng thời, Chính phủ Việt Nam đang xem xét gói hỗ trợ 500 tỷ đồng để nâng cấp vùng trồng đạt chuẩn VietGAP và GlobalGAP, với mục tiêu tăng số vùng trồng được cấp mã lên 3.000 vào năm 2027.

Trung Quốc cũng dự kiến triển khai hệ thống kiểm tra điện tử toàn diện từ năm 2026, yêu cầu mọi lô hàng nhập khẩu phải khai báo qua nền tảng trực tuyến, giúp giảm thời gian thông quan nhưng đòi hỏi doanh nghiệp phải làm quen với công nghệ. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn lớn khi chỉ khoảng 30% doanh nghiệp xuất khẩu nông sản Việt Nam hiện đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Trung Quốc, theo báo cáo từ Bộ Công Thương.

Việc phụ thuộc vào một thị trường duy nhất cũng tiềm ẩn rủi ro, như trường hợp giá thanh long lao dốc xuống còn 5.000 đồng/kg vào đầu năm 2025 do nguồn cung dư thừa. Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, đồng thời tận dụng các hiệp định thương mại tự do như ACFTA để giảm thuế nhập khẩu, hiện ở mức 0% cho nhiều mặt hàng nông sản.

Và động thái mới đây nhất trong khi Mỹ áp dụng thuế đối ứng mới, thị trường Trung Quốc bước đầu hé lộ thêm nhiều tiềm năng cho hàng Việt Nam chất lượng cao trong tương lai gần. Đây là cơ hội vừa để các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam mở rộng thị trường, đồng thời cũng tạo thời cơ để cải tiến chuỗi sản xuất trong nước.

Với tiềm năng xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc có thể chạm mốc 6 tỷ USD vào năm 2030, cơ hội vẫn rộng mở nếu doanh nghiệp biết nắm bắt và thích nghi. Hành trình từ cánh đồng đến bàn ăn Trung Quốc không chỉ là câu chuyện về lợi nhuận, mà còn là bài kiểm tra về chất lượng và tầm nhìn chiến lược của ngành nông nghiệp Việt Nam.