Xuất khẩu thủy sản khai thác sang Anh sắp có thêm yêu cầu về hồ sơ IUU

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), dẫn thông báo của Bộ Môi trường, Thực phẩm và Các vấn đề Nông thôn Anh (DEFRA), những yêu cầu mới áp dụng tại Great Britain, gồm England, Scotland và xứ Wales.

Các thay đổi nhằm tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, ngăn sản phẩm từ hoạt động khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tiếp cận thị trường. Anh đồng thời điều chỉnh hồ sơ theo hướng đồng bộ với những yêu cầu tương ứng của EU đã có hiệu lực từ ngày 10/1/2026.

Ba thay đổi về hồ sơ

Giấy chứng nhận khai thác sẽ phải bổ sung thông tin về loại ngư cụ, đồng thời thể hiện chi tiết hơn khu vực và thời gian khai thác.

Đối với sản phẩm đã qua chế biến, bản xác nhận chế biến được yêu cầu cả khi hoạt động này diễn ra tại chính quốc gia treo cờ của tàu khai thác. Như vậy, thủy sản do tàu Việt Nam khai thác và được chế biến tại Việt Nam vẫn cần hồ sơ này nếu thuộc diện áp dụng.

Chứng từ lưu kho hiện hành sẽ được thay bằng chứng từ không thao tác (non-manipulation document). Hồ sơ này được yêu cầu khi hàng được lưu kho tại một quốc gia trước khi nhập khẩu vào Anh hoặc chỉ một phần của lô hàng ban đầu được nhập khẩu.

Nhà nhập khẩu tại Great Britain cũng phải tải toàn bộ hồ sơ IUU liên quan lên hệ thống nhập khẩu điện tử phù hợp của Anh.

Không áp dụng chung cho thủy sản nuôi

Theo hướng dẫn của Cơ quan Kiểm soát cảng Dover, quy định IUU áp dụng với sản phẩm thủy sản khai thác biển. Cá nước ngọt và thủy sản nuôi nằm ngoài phạm vi quy định này.

Vì vậy, cần phân biệt yêu cầu chứng nhận khai thác với các nghĩa vụ khác như an toàn thực phẩm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Tôm nuôi, cá tra không phải đáp ứng hồ sơ khai thác IUU chỉ vì được xuất khẩu vào thị trường Anh.

VASEP khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản khai thác sớm rà soát dữ liệu từ tàu cá, cơ sở thu mua, nhà máy chế biến đến đơn vị logistics. Thông tin về tàu, ngư cụ, khu vực khai thác, khối lượng nguyên liệu và thành phẩm cần thống nhất giữa các chứng từ.

Doanh nghiệp cũng cần phối hợp với nhà nhập khẩu để xác định hệ thống điện tử, thời hạn nộp hồ sơ và trách nhiệm của từng bên. Với hàng lưu kho hoặc chia tách tại nước thứ ba, hồ sơ phải duy trì được liên kết với giấy chứng nhận khai thác ban đầu.

Chứng từ thiếu hoặc không thống nhất có thể làm chậm thông quan, phát sinh xác minh hoặc khiến lô hàng bị từ chối.

Về thị trường, theo VASEP, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Anh trong 8 tháng đầu năm 2026 đạt gần 233,7 triệu USD, tăng 5,25% so với cùng kỳ. Tôm chân trắng đạt gần 136,7 triệu USD, cá tra gần 49,9 triệu USD; cá ngừ đạt khoảng 6,7 triệu USD.

UKVFTA và CPTPP tạo thêm lựa chọn ưu đãi thuế quan cho doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, hàng hóa thuộc phạm vi kiểm soát IUU vẫn phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu hồ sơ khai thác và truy xuất nguồn gốc.