Xuất khẩu thuỷ sản tính đường dài sau kỷ lục 11,3 tỷ USD

Tuy nhiên, trước mắt năm 2026 dự báo nhiều thách thức, đòi hỏi cộng đồng doanh nghiệp phải có chiến lược dài hơi cho sự phát triển bền vững. Đây là nội dung được doanh nghiệp, hiệp hội chia sẻ tại Hội nghị tổng kết xuất khẩu thuỷ sản năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Việt Nam (VASEP) tổ chức tối 17/1 tại TP Hồ Chí Minh.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhận định, trước những biến động do chính sách thuế của Hoa Kỳ, Việt Nam đã chủ động điều chỉnh chiến lược, đẩy mạnh cơ cấu lại thị trường. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động dịch chuyển đơn hàng, đối tác sang các thị trường ngoài Hoa Kỳ như Trung Quốc, châu Phi, châu Âu,…Song song đó, ngành cũng tập trung mở rộng đối tượng nuôi và sản phẩm xuất khẩu như cá rô phi, tảo biển, đẩy mạnh nuôi trồng thủy sản theo hướng công nghệ cao, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Dù còn nhiều thách thức, nhưng với những nền tảng đã được chuẩn bị, xuất khẩu thủy sản được dự báo sẽ có những bước chuyển tích cực trong thời gian tới.

Bà Lê Hằng Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết: Năm 2026 dự báo sẽ là một năm nhiều thách thức đối với ngành thủy sản. Ngay từ đầu năm đã xuất hiện không ít khó khăn, đặc biệt từ thị trường Hoa Kỳ. Kết quả rà soát thuế chống bán phá giá đối với tôm dự kiến công bố vào tháng 2/2026 có thể không thuận lợi cho doanh nghiệp, khiến xuất khẩu tôm sang thị trường này chững lại hoặc sụt giảm trong những tháng đầu năm. Đối với ngành hải sản, ngoài việc thẻ vàng IUU của Liên minh châu Âu (EU) vẫn chưa được gỡ bỏ, quy định của Hoa Kỳ cấm nhập khẩu từ 12 nghề khai thác không được công nhận tương đương cũng đang tạo thêm rào cản lớn. Việc chuyển hướng xuất khẩu sang các loài khác cũng gặp khó do vướng mắc về thủ tục trong giai đoạn đầu.

Những yếu tố này tác động trực tiếp đến xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ, đồng thời ảnh hưởng lan tỏa tới chuỗi cung ứng ở các thị trường khác. Ngoài ra, việc đẩy mạnh xuất khẩu trong năm 2025 có thể dẫn đến tình trạng tồn kho tăng cao trong năm 2026. Hệ quả là các nhà nhập khẩu có xu hướng giảm lượng mua hoặc ép giá, từ đó gây ảnh hưởng đến doanh thu xuất khẩu của toàn ngành.

Vì vậy, dự báo kết quả xuất khẩu năm 2026 có thể sẽ chững lại sau khi đạt đỉnh vào năm 2025 và khó duy trì mốc trên 11 tỷ USD như năm trước. Điều quan trọng nhất đối với cộng đồng doanh nghiệp là phải tiếp tục nâng cao năng lực thích ứng, chủ động chuẩn bị nguồn cung nguyên liệu để sẵn sàng nắm bắt cơ hội khi thị trường phục hồi. VASEP sẽ luôn đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc tháo gỡ vướng mắc ở thị trường trong nước, đồng thời phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước tìm kiếm giải pháp xử lý các rào cản từ thị trường quốc tế, nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hoạt động xuất khẩu thủy sản.

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Kim Hậu, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thuỷ đặc sản Seaspimex Việt Nam cho rằng, rất khó để nhận định chắc chắn về thị trường trong năm 2026 trong bối cảnh hiện nay. Trước mắt, khi tham gia thị trường Hoa Kỳ, các doanh nghiệp phải chấp nhận những yêu cầu rất chặt chẽ. Một số mặt hàng muốn xuất khẩu vào thị trường này bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ quy định về xuất xứ hàng hóa, kèm theo các giấy chứng nhận cần thiết như Giấy chứng nhận đạt yêu cầu nhập khẩu (COA). Chỉ khi đáp ứng đủ các điều kiện đó, hàng hóa mới có thể được thông quan tại các cảng của Hoa Kỳ. Thậm chí, hiện đã có một số sản phẩm của Việt Nam bị cấm nhập khẩu hoàn toàn vào thị trường này.

"Việc áp dụng quy định không đồng nhất giữa các nhóm sản phẩm khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong quá trình xuất khẩu. Do đó, một trong những giải pháp quan trọng là chủ động chuyển hướng thị trường. Khi không thể tiếp cận thị trường Hoa Kỳ, doanh nghiệp cần đẩy mạnh xuất khẩu sang châu Âu hoặc các thị trường tiềm năng khác. Bên cạnh đó, quay trở lại khai thác thị trường nội địa cũng là hướng đi cần được chú trọng để giảm bớt sự phụ thuộc vào một vài thị trường xuất khẩu lớn", bà Nguyễn Kim Hậu chia sẻ.

Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam kỳ vọng năm 2026 dù có thể không thuận lợi như năm 2025, nhưng vẫn sẽ duy trì được sự ổn định cần thiết. Điều quan trọng là phải chủ động thích ứng với những biến động của thị trường, đồng thời xây dựng chiến lược phát triển song song giữa xuất khẩu và tiêu thụ trong nước. Việc cân bằng giữa hai thị trường sẽ giúp doanh nghiệp có thêm "điểm tựa" vững chắc, nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động khó lường của thương mại quốc tế.

Bà Lê Hằng  thông tin: Kết quả xuất khẩu 11,3 tỷ USD của năm 2025 là thành quả từ nỗ lực chung của toàn ngành thủy sản, của cả một chuỗi cung ứng từ người nuôi, ngư dân đến cộng đồng doanh nghiệp, cùng với sự hỗ trợ tích cực của các cơ quan quản lý nhà nước. Đặc biệt phải khẳng định vai trò quan trọng sự linh hoạt và chủ động thích ứng từ phía doanh nghiệp trong bối cảnh có quá nhiều biến động.

Các doanh nghiệp thủy sản đã kịp thời nắm bắt thời điểm thuận lợi để đẩy mạnh xuất khẩu trước những mốc thay đổi về thuế quan từ thị trường Hoa Kỳ, nhất là các quy định mới về thuế chống bán phá giá đối với tôm và chương trình bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) của Hoa Kỳ. Chính sự tăng tốc trong những tháng cuối năm đã giúp kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2025 đạt mức tăng trưởng đột phá. Bên cạnh đó, biến động chính sách thương mại cũng khiến các nhà nhập khẩu gia tăng mua hàng để dự trữ, phòng ngừa rủi ro cho những năm sau, góp phần thúc đẩy nhu cầu nhập khẩu từ nhiều thị trường.

Ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh: Năm 2025 là năm mà ngành thuỷ sản tăng trưởng ấn tượng cả về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu; tiếp tục khẳng định vai trò là một động lực quan trọng trong sản xuất hàng hóa và xuất khẩu của Việt Nam suốt nhiều năm qua, không chỉ riêng trong năm 2025. Kết quả đó là tổng hoà của sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, sự quan tâm điều hành sát sao của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng sự phối hợp chặt chẽ của các địa phương. Song song việc tháo gỡ nhiều nút thắt về cơ chế, chính sách; phát triển thủy sản bền vững và lộ trình gỡ "thẻ vàng" IUU cũng được thực hiện một cách quyết liệt. Nhiều đề án lớn về tái cơ cấu ngành, phát triển chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng đã và đang được phê duyệt, triển khai đồng bộ.

Bên cạnh đó, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số trong ngành thủy sản cũng được thúc đẩy mạnh mẽ. Cơ sở dữ liệu ngành từng bước được xây dựng, các quy trình sản xuất hiện đại, thân thiện môi trường được áp dụng rộng rãi. Kinh tế tuần hoàn trong thủy sản với dư địa khoảng 1 triệu tấn phụ phẩm mỗi năm đang mở ra nguồn nguyên liệu quan trọng để phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng. Đây là những nền tảng then chốt giúp ngành phát triển bền vững trong dài hạn.