Bảo vệ môi trường gắn với trách nhiệm trong hoạt động chăn nuôi

Xử lý bài bản các loại chất thải

Câu chuyện môi trường trong chăn nuôi đang chuyển từ khuyến cáo sang yêu cầu thực thi. Theo kế hoạch sản xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sản lượng thịt hơi các loại năm nay dự kiến đạt 9,229 triệu tấn, trong đó thịt lợn khoảng 5,795 triệu tấn và gia cầm 2,735 triệu tấn. Quy mô sản xuất càng lớn thì áp lực xử lý chất thải càng trực tiếp, đặc biệt tại những khu vực chăn nuôi tập trung.

Một khảo sát được công bố tháng 9/2026 tại TP.HCM cho thấy chất thải chăn nuôi tại các khu vực Củ Chi, Hóc Môn và Bình Chánh dao động khoảng 114-801 tấn/ngày. Con số này cho thấy bài toán môi trường không còn nằm ở một vài hộ chăn nuôi riêng lẻ mà đã trở thành vấn đề quản trị dòng chất thải với quy mô rất lớn. Thực tế kiểm tra trong những tháng qua càng cho thấy khoảng cách giữa quy định và vận hành vẫn tồn tại. Tại Gia Lai, cơ quan chức năng phát hiện một trang trại nuôi 4.150 con heo tại xã Kon Gang xả trực tiếp hơn 240 tấn chất thải chưa xử lý ra môi trường. Chủ cơ sở sau đó bị khởi tố về hành vi gây ô nhiễm môi trường.

Ở một địa bàn khác của Gia Lai, ghi nhận cuối tháng 8/2026 cho thấy tại một số cơ sở, hệ thống xử lý nước thải không hoạt động ổn định, bã phân được để trên nền đất và có hồ chứa nước thải không được chống thấm. Những hiện tượng này đáng xứ phạt bởi rủi ro không chỉ đến từ việc có hay không công trình xử lý mà còn nằm ở việc công trình có được vận hành đúng, bảo dưỡng thường xuyên và đủ năng lực xử lý theo quy mô đàn hay không.

Tại xã Ia Chim, tỉnh Quảng Ngãi, ghi nhận tháng 6/2026 cũng cho thấy một số trang trại nuôi heo nằm gần khu dân cư, trong khi hệ thống thu gom và xử lý nước thải chưa hoàn thiện. Việc tăng cường kiểm tra vì thế cần đi cùng khả năng xử lý đến cùng các trường hợp vi phạm. Tháng 6/2026, Hà Nội yêu cầu triển khai Nghị định 211/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chăn nuôi, đồng thời giao các cơ quan liên quan tăng cường kiểm tra, hướng dẫn và xử lý vi phạm. Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2026, Thái Nguyên áp dụng quy định mới về bảo vệ môi trường trong chăn nuôi, yêu cầu quản lý chất thải, đăng ký môi trường và tăng cường kiểm tra định kỳ, đột xuất đối với cơ sở chăn nuôi. Không chờ đến khi nước thải chảy ra sông, suối hay khu vực tự nhiên mới xử lý mà phải kiểm soát ngay từ hồ chứa, đường ống, nền chuồng và quy trình vận hành.

Đầu tư để giảm ô nhiễm cộng đồng và môi trường

Nếu xử lý môi trường chỉ được xem là khoản chi bắt buộc, người chăn nuôi sẽ có xu hướng tìm giải pháp rẻ nhất. Nhưng khi chất thải được nhìn như một nguồn tài nguyên, bài toán kinh tế bắt đầu thay đổi. Luật Chăn nuôi được hợp nhất năm 2026 xác định chất thải chăn nuôi gồm chất thải rắn hữu cơ, nước thải, khí thải và các loại chất thải khác. Chất thải hữu cơ phải được xử lý đạt quy chuẩn trước khi sử dụng cho cây trồng hoặc thủy sản.

Từ yêu cầu pháp lý đó, nhiều mô hình đang chuyển sang cách tiếp cận tuần hoàn. Tại TP.HCM, mô hình của công ty Trang Linh với khoảng 3.600 heo nái và 42.000 heo thịt kết hợp chăn nuôi khép kín, công nghệ cao, quản lý môi trường và tái sử dụng phụ phẩm cho thấy xử lý chất thải có thể được tích hợp vào bài toán hiệu quả sản xuất thay vì tách thành một khâu “chống ô nhiễm” riêng biệt.

Các giải pháp như biogas thu hồi khí, tách ép phân, ủ compost, đệm lót sinh học, chế phẩm vi sinh, cảm biến theo dõi môi trường chuồng nuôi hay robot vệ sinh đang mở rộng không gian cho đổi mới công nghệ. Cục Biến đổi khí hậu tháng 9/2026 cũng giới thiệu các hướng tiếp cận sử dụng robot vệ sinh chuồng trại để hạn chế phát sinh methane ngay từ nguồn. Đây không đơn thuần là câu chuyện giảm mùi hôi hay làm sạch nước thải. Việt Nam đã cam kết giảm ít nhất 30% phát thải methane vào năm 2030 so với năm 2020. Riêng methane từ quản lý chất thải chăn nuôi là một trong những nguồn cần được kiểm soát.

Định hướng này cũng phù hợp với mục tiêu xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, trong đó đặt yêu cầu ít nhất 90% chất thải chăn nuôi, chất thải hữu cơ và phụ phẩm nông nghiệp được thu gom, xử lý, tái chế thành sản phẩm, nguyên liệu, nhiên liệu hoặc phân bón. Vì vậy, đầu tư cho môi trường trong chăn nuôi cần được tính như một khoản đầu tư vào năng suất và khả năng cạnh tranh. Phân hữu cơ tạo thêm giá trị, biogas có thể giảm chi phí năng lượng, nước được xử lý và tái sử dụng giúp tiết kiệm tài nguyên, còn quy trình sản xuất minh bạch hơn sẽ thuận lợi khi tiếp cận những thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao.

Yêu cầu đối với ngành chăn nuôi không còn chỉ là nuôi nhiều hơn với chi phí thấp hơn. Một trang trại hiện đại phải chứng minh được cả năng lực kiểm soát chất thải, phát thải và rủi ro môi trường. Khi đó, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không phải khẩu hiệu đặt bên ngoài chuồng trại, mà trở thành một phần của chính bài toán lợi nhuận.