Chanh leo Việt Nam tăng trưởng xuất khẩu phải đi cùng chuẩn hóa

Chanh leo bước vào cuộc chơi xuất khẩu lớn

Từ một sản phẩm chủ yếu phục vụ thị trường nguyên liệu và chế biến, chanh leo đang có vị trí ngày càng rõ trong cơ cấu xuất khẩu rau quả Việt Nam. Theo số liệu được công bố từ cơ quan Hải quan, 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu chanh leo đạt khoảng 186,8 triệu USD, tăng 25,6% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này đưa chanh leo vào nhóm những mặt hàng rau quả có giá trị xuất khẩu đáng chú ý của Việt Nam.

Tại EU, chanh leo tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Trong 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu rau quả Việt Nam sang thị trường này đạt khoảng 343,3 triệu USD; riêng chanh leo đạt hơn 116 triệu USD. Giá trị xuất khẩu tăng cho thấy khả năng đáp ứng ngày càng tốt hơn đối với các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc của thị trường châu Âu.

Đáng chú ý, động lực tăng trưởng không chỉ đến từ quả tươi. Các sản phẩm như dịch quả, nước ép cô đặc, puree và chanh leo đông lạnh đang mở rộng vai trò trong chuỗi xuất khẩu. Trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả chế biến của Việt Nam đạt khoảng 1,35 tỷ USD, tăng 33% so với cùng kỳ. Chanh leo chế biến cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, cho thấy xu hướng nâng tỷ trọng sản phẩm có thời gian bảo quản dài và giá trị gia tăng cao đang diễn ra rõ hơn.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường quan trọng đối với chanh leo Việt Nam. Việc xuất khẩu chính ngạch tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng thị trường, đồng thời đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn về chất lượng, an toàn thực phẩm, đóng gói và truy xuất nguồn gốc. Quy mô thị trường lớn tạo cơ hội cho sản phẩm tươi cũng như nguyên liệu phục vụ ngành thực phẩm và đồ uống.

Trong khi đó, Mỹ đang được xem là một hướng mở rộng đáng chú ý. Các cơ quan chuyên môn tiếp tục thúc đẩy quá trình đàm phán kỹ thuật nhằm mở thêm thị trường cho một số loại trái cây Việt Nam, trong đó có chanh leo. Nếu các yêu cầu về kiểm dịch và kỹ thuật được hoàn tất, đây sẽ là bước tiến quan trọng trong đa dạng hóa thị trường, giảm sự phụ thuộc vào một số điểm đến truyền thống.

Việt Nam hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia sản xuất và xuất khẩu chanh leo lớn trên thế giới. Cùng với tốc độ tăng kim ngạch và sự phát triển của công nghiệp chế biến, ngành hàng đang có cơ sở để hướng tới quy mô xuất khẩu lớn hơn. Khả năng duy trì đà tăng trưởng sẽ phụ thuộc nhiều vào chất lượng và tính ổn định của nguồn cung.

Tăng trưởng phải đi cùng chuẩn hóa

Khi thị trường mở rộng, yêu cầu đặt ra cho vùng nguyên liệu cũng cao hơn. Sản xuất chanh leo cần được tổ chức theo hướng tập trung, gắn với kế hoạch tiêu thụ và năng lực chế biến thay vì phát triển diện tích theo tín hiệu giá trong từng mùa vụ. Đây là nền tảng để doanh nghiệp chủ động nguồn hàng, kiểm soát chất lượng và thực hiện các hợp đồng xuất khẩu dài hạn.

Một trong những yêu cầu quan trọng là quản lý chặt giống, vật tư đầu vào và quy trình canh tác. Chất lượng giống ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, khả năng chống chịu dịch bệnh và chất lượng quả. Trong khi đó, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phải tuân thủ đúng quy định về hoạt chất, thời gian cách ly và mức dư lượng tối đa của từng thị trường.

Mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói cũng ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động xuất khẩu. Giá trị của một mã số không nằm ở việc được cấp một lần mà ở khả năng duy trì đầy đủ các điều kiện trong suốt quá trình sản xuất. Nhật ký canh tác, kiểm soát vật tư, giám sát dịch hại và truy xuất lô hàng cần được thực hiện thường xuyên để hạn chế nguy cơ vi phạm quy định của nước nhập khẩu.

Ở cấp độ doanh nghiệp, liên kết với nông dân và hợp tác xã cần chuyển từ thu mua thời vụ sang xây dựng vùng nguyên liệu có tiêu chuẩn. Doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu lựa chọn giống, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm nghiệm nguyên liệu đến tổ chức thu hoạch và sơ chế. Ngược lại, người sản xuất cần xem việc tuân thủ quy trình và lưu giữ hồ sơ canh tác là một phần của giá trị sản phẩm.

Chế biến sâu cũng cần được đặt trong cùng chiến lược. Dịch quả, nước ép cô đặc, puree và sản phẩm đông lạnh không chỉ giúp kéo dài thời gian bảo quản mà còn giảm áp lực tiêu thụ trong thời điểm thu hoạch tập trung. Khi kết nối được vùng nguyên liệu với nhà máy chế biến và hệ thống phân phối, giá trị của quả chanh leo có thể được khai thác ở nhiều phân khúc thay vì phụ thuộc vào một hình thức tiêu thụ.

Về dài hạn, ngành chanh leo cần tiếp tục rà soát quy hoạch vùng sản xuất, gắn phát triển diện tích với nhu cầu thị trường, năng lực chế biến và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Năng lực cạnh tranh sẽ không còn được quyết định đơn thuần bởi sản lượng, mà bởi khả năng kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, duy trì mã số vùng trồng và xây dựng quan hệ ổn định giữa nông dân với doanh nghiệp.

Cánh cửa thị trường đang rộng hơn. Để biến cơ hội thành giá trị bền vững, chanh leo Việt Nam cần chuyển từ tăng trưởng theo sản lượng sang quản trị toàn chuỗi. Đây sẽ là nền tảng để ngành hàng củng cố vị thế trên thị trường quốc tế và hướng tới những cột mốc kim ngạch cao hơn trong những năm tới.