Chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu, cơ hội cho Doanh nghiệp Việt Nam phát triển

“Chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam”, do Tạp chí Tài chính Doanh nghiệp phối hợp cùng các đơn vị liên quan tổ chức ngày 18-9.  

Sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra dư địa lớn để Việt Nam đón thêm dòng vốn, đơn hàng và các hoạt động sản xuất mới. Tuy nhiên, cơ hội này cũng đặt ra một yêu cầu cao hơn: doanh nghiệp Việt không chỉ cần sản xuất được hàng hóa, mà phải từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, làm chủ công nghệ, nguyên liệu, tiêu chuẩn và thị trường. 

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, TS Hà Khắc Minh, Tổng Biên tập Tạp chí Tài chính Doanh nghiệp cho biết: Trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động, chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục điều chỉnh mạnh mẽ dưới tác động của thay đổi địa chính trị, chính sách thương mại, công nghệ, xu hướng xanh hóa và yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế. Quá trình này vừa đặt ra những thách thức mới, vừa mở ra cơ hội để các quốc gia và doanh nghiệp tái định vị trong mạng lưới sản xuất và thương mại toàn cầu.

Đối với Việt Nam, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu là cơ hội để thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị quốc tế, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ, cải thiện quản trị và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. 

Tại Diễn đàn, TS Nguyễn Anh Dương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược cho biết: Việt Nam tiếp tục đạt kết quả tích cực trong thu hút FDI, trong đó Trung Quốc dần trở thành một trong những nguồn đầu tư hàng đầu. Năm 2025, Singapore dẫn đầu với 6,98 tỷ USD, tiếp đến là Trung Quốc 5,19 tỷ USD và Hàn Quốc 4,2 tỷ USD. Trong 8 tháng đầu năm 2026, các đối tác chính gồm Singapore, Hàn Quốc, Hồng Kông, Malaysia, Trung Quốc và Nhật Bản.

Cùng với dòng vốn, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng còn tạo cơ hội phát triển các trung tâm logistics, kết nối các hành lang kinh tế, thúc đẩy thương mại không giấy tờ và mở rộng kết nối số trong khu vực.

Tuy nhiên, cơ hội không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt mặc nhiên có thể trở thành một mắt xích có giá trị cao. 

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Xúc tiến Xuất khẩu VIETGO, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng đang tạo ra lượng quan tâm rất lớn từ các nhà mua hàng quốc tế đối với Việt Nam. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa “cơ hội” và “đơn hàng”. 

Một quốc gia được quan tâm là cơ hội. Một khách hàng gửi yêu cầu mua hàng cũng mới là cơ hội. Chỉ khi doanh nghiệp có thể báo giá, đàm phán, tổ chức sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn, thanh toán và giao hàng thì cơ hội mới thực sự trở thành đơn hàng.

Dữ liệu nội bộ của VIETGO có thời điểm ghi nhận khoảng 2.000 yêu cầu mua hàng mỗi tháng, trải rộng trên hàng trăm nhóm sản phẩm. Điều này cho thấy dư địa thị trường là rất lớn, nhưng khả năng biến nhu cầu đó thành hợp đồng mới là khâu doanh nghiệp cần tập trung.

Việt Nam có nhiều lợi thế để làm điều này. Đó là vị trí địa lý, hệ thống cảng biển, khả năng kết nối với các tuyến hàng hải quốc tế và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA, UKVFTA, RCEP.

Song theo ông Nguyễn Tuấn Việt, một điểm nghẽn đáng chú ý là năng lực bán hàng quốc tế của doanh nghiệp còn mỏng. Việt Nam không chỉ cần thêm nhà máy, mà cần thêm những doanh nghiệp và đội ngũ có khả năng đưa sản phẩm của nhà máy ra thị trường thế giới, hiểu nhu cầu khách hàng và tổ chức được toàn bộ quá trình từ tìm kiếm thị trường đến giao hàng. 

Thực tế cũng đang xuất hiện xu hướng tích cực khi ngày càng có nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp thương mại quốc tế không nhất thiết sở hữu nhà máy nhưng có khả năng tìm kiếm khách hàng, nắm bắt nhu cầu và kết nối với các cơ sở sản xuất trong nước để tổ chức cung ứng.

Cùng với năng lực bán hàng, hiểu biết về các FTA cũng trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Một doanh nghiệp có thể mua được nguyên liệu giá thấp, sản xuất được sản phẩm đạt tiêu chuẩn nhưng vẫn có thể mất lợi thế thuế quan nếu không đáp ứng quy tắc xuất xứ hoặc thiếu hồ sơ cần thiết.

Do đó, FTA không nên chỉ được nhìn dưới góc độ “thuế suất giảm bao nhiêu”, mà cần được tiếp cận như một chuỗi liên kết từ thị trường, sản phẩm, quy tắc xuất xứ, nguồn nguyên liệu, tổ chức sản xuất, chứng từ đến ưu đãi thuế. 

Ở góc độ chính sách, bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho rằng chính sách thuế thời gian qua đã có nhiều công cụ hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, thu hút đầu tư và đổi mới công nghệ. Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 đã bổ sung nhiều lĩnh vực được hưởng ưu đãi như khoa học - công nghệ, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu AI, sản phẩm số và năng lượng sạch.

Đáng chú ý, Nghị định 320/2025/NĐ-CP và Thông tư 20/2026/TT-BTC cho phép doanh nghiệp đủ điều kiện được tính thêm chi phí nghiên cứu và phát triển vào chi phí được trừ, với mức tối đa 200% chi phí thực tế.

Các chính sách về khấu trừ, hoàn thuế giá trị gia tăng đối với hoạt động xuất khẩu cũng góp phần hỗ trợ dòng tiền cho doanh nghiệp; số liệu được trình bày tại diễn đàn cho thấy số thuế VAT hoàn cho hoạt động xuất khẩu mỗi năm vào khoảng 120.000-130.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, theo bà Lê Thị Duyên Hải, thiết kế ưu đãi thuế cần hướng mạnh hơn vào việc tạo ra sự thay đổi thực chất về năng lực doanh nghiệp. Nếu ưu đãi chủ yếu dựa vào địa bàn, quy mô vốn hoặc các điều kiện đầu vào, chính sách có thể tạo ra sự dịch chuyển đầu tư nhưng chưa chắc tương ứng với sự gia tăng về năng lực công nghệ, năng suất, nghiên cứu và phát triển hay khả năng nội địa hóa.

Vì vậy, trọng tâm chính sách cần chuyển từ thu hút đầu tư vào Việt Nam sang nâng cấp năng lực của doanh nghiệp Việt Nam để trở thành một mắt xích có giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Hỗ trợ doanh nghiệp không chỉ để doanh nghiệp “có hàng”, mà phải giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn, làm chủ công nghệ, tận dụng được FTA và quan trọng nhất là “có đơn”. tiêu chuẩn vào thị trường.