Đưa nông sản "bay xa" bằng con đường ngoại giao

 Mở cửa thị trường mới cho nông sản: Cơ hội lớn, thách thức không nhỏ

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu từng bước phục hồi sau đại dịch và thương mại quốc tế tiếp tục biến động, việc mở rộng xuất khẩu nông sản sang các thị trường mới đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nhiều quốc gia, đặc biệt là Việt Nam - nền kinh tế có nông nghiệp giữ vai trò trụ cột. Không chỉ dựa vào các thị trường truyền thống, đa dạng hóa điểm đến xuất khẩu đang được xác định là chiến lược trọng tâm nhằm bảo đảm tăng trưởng bền vững và nâng cao khả năng chống chịu trước rủi ro.

Theo số liệu của Bộ NN&MT, năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Nhiều mặt hàng chủ lực như cà phê, hạt tiêu, hạt điều, rau quả và thủy sản đều ghi nhận mức tăng ấn tượng. Tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm 2024, cao nhất từ trước đến nay và vượt xa mục tiêu 65 tỷ USD do Chính phủ đặt ra. Đáng chú ý, xuất siêu đạt hơn 20 tỷ USD, khẳng định vai trò quan trọng của nông sản trong cán cân thương mại quốc gia.

Đa dạng hóa thị trường được xem là giải pháp then chốt nhằm giảm phụ thuộc vào một số đối tác lớn. Trong nhiều năm, Trung Quốc là thị trường xuất khẩu nông sản trọng điểm của Việt Nam, song các quy định ngày càng chặt chẽ về kiểm dịch và an toàn thực phẩm buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược. Trước thực tế đó, Việt Nam đã đẩy mạnh xúc tiến thương mại tại Trung Đông, châu Phi, Mỹ Latin, Nam Á, ASEAN và các thị trường thuộc mạng lưới hiệp định thương mại tự do.

Tuy nhiên, mở rộng thị trường cũng đặt ra không ít thách thức. Các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và quy chuẩn kỹ thuật khắt khe tại EU, Mỹ hay Nhật Bản là rào cản lớn. Thực tế, nhiều lô hàng nông sản Việt Nam từng bị cảnh báo về dư lượng hóa chất, cho thấy việc tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế là điều kiện sống còn. Bên cạnh đó, biến động chi phí logistics, tỷ giá và tác động của thời tiết cực đoan cũng ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành và sức cạnh tranh.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu chịu tác động từ xung đột địa chính trị và xu hướng bảo hộ gia tăng, việc nông, lâm, thủy sản Việt Nam tiếp tục tăng trưởng là kết quả đáng ghi nhận. Thành công này gắn liền với định hướng ngoại giao kinh tế chủ động, cùng nỗ lực nâng cao chất lượng, minh bạch và giá trị gia tăng của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Nông sản Việt gia nhập sâu hơn vào chuỗi cung toàn cầu

Một câu chuyện nhìn thấy rõ hơn chỗ đứng của nông, lâm thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế đó là tại thị trường Hoa Kỳ - một trong những thị trường mang lại giá trị cao hiện nay cho nông sản Việt Nam.

Theo ông Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Nông nghiệp và Môi trường, dù năm 2025 Hoa Kỳ áp dụng một số biện pháp thuế đối ứng đối với hàng hóa Việt Nam, trong đó có nông lâm thủy sản, song xuất khẩu sang thị trường này vẫn duy trì được tăng trưởng. Kết quả này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã chủ động thích ứng thông qua tái cơ cấu sản phẩm, điều chỉnh chiến lược thị trường và tận dụng các ưu đãi thương mại.

Cùng với các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU, nông sản Việt Nam hiện đã xuất khẩu sang gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ; nhiều thị trường có tiêu chuẩn cao như Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand, Singapore và Trung Đông. Tuy nhiên, việc một số mặt hàng vẫn phụ thuộc lớn vào một vài thị trường chủ lực đặt ra yêu cầu tiếp tục đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng. Việc đa dạng hóa thị trường, mở rộng hợp tác với các khu vực mới như châu Phi, Nam Á hay Mỹ Latinh có thể giảm rủi ro phụ thuộc và nâng cao tính linh hoạt của chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, năm 2025, Việt Nam đã ký với Trung Quốc 5 nghị định thư để xuất khẩu các mặt hàng ớt, chanh leo, cám gạo, tổ yến thô và mít tươi. Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, các nghị định thư này không chỉ mở rộng danh mục nông sản xuất khẩu chính ngạch mà còn góp phần nâng cao tính ổn định, minh bạch cho hoạt động xuất khẩu, củng cố niềm tin cho nông dân và doanh nghiệp trong sản xuất theo tiêu chuẩn và liên kết chuỗi giá trị.

Ở góc độ ngành hàng, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình cho biết, Hiệp hội cũng đẩy mạnh các hoạt động kết nối, liên kết doanh nghiệp hội viên với địa phương và vùng nguyên liệu, góp phần tăng cường gắn kết giữa doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp sản xuất, nông dân và hợp tác xã. Cùng với đó, các hoạt động xúc tiến thương mại, tham gia hội chợ, triển lãm quốc tế được triển khai hiệu quả, giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, tiếp cận thêm khách hàng mới.

Bên cạnh xúc tiến thương mại, hiệp hội chú trọng hướng dẫn doanh nghiệp và người sản xuất tuân thủ các quy định pháp luật và tiêu chuẩn thị trường nhập khẩu, góp phần nâng cao uy tín rau quả Việt Nam và hạn chế vi phạm trong xuất khẩu. Với nền tảng đó, Hiệp hội nhận định xuất khẩu rau quả năm 2026 có thể đạt mốc 10 tỷ USD nếu tiếp tục nâng cao chất lượng, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh quảng bá sản phẩm.

Bộ trưởng Bộ NN&MT Trần Đức Thắng cho biết, Bộ tập trung tháo gỡ các rào cản về thị trường, tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc; đồng thời đẩy mạnh mở rộng thị trường xuất khẩu, đa dạng hóa đối tác và giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Xuất khẩu không chỉ tăng về lượng mà còn phải tăng về chất, thương hiệu và giá trị.

Các chuyến công tác của lãnh đạo Bộ NN&MT tới Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Trung Quốc, châu Âu và châu Phi không chỉ mang ý nghĩa đối ngoại mà đều hướng tới mục tiêu cụ thể là mở rộng hợp tác, thu hút nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Mỗi chuyến đi đều được yêu cầu chuyển hóa thành các chương trình, dự án và kết quả thực chất phục vụ phát triển ngành.

Bổ trợ cho nỗ lực đó, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho biết, ngoại giao kinh tế được xác định là trụ cột quan trọng hàng đầu. Bộ Ngoại giao đã phối hợp chặt chẽ với Bộ NN&MT, các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp nhằm thúc đẩy hội nhập sâu rộng của nông nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Một điểm nhấn nổi bật là triển khai Đề án phát triển ngành Halal đến năm 2030, qua đó mở ra nhiều thị trường mới, đặc biệt tại Trung Đông và châu Phi, tạo dư địa tăng trưởng bền vững cho nông nghiệp Việt Nam trong thời gian tới.