Giới trẻ Đông Nam Á trở lại với ruộng đồng, tìm tương lai từ nông nghiệp

Từ văn phòng máy lạnh đến nông trại

Một ngày làm việc của Aizat Halim bắt đầu từ 5 giờ sáng, khi anh lái xe từ nhà ở thủ đô Kuala Lumpur đến trang trại trái cây tại Janda Baik, cách đó khoảng 50km. Quãng đường này cũng phản ánh rõ sự thay đổi lớn trong cuộc sống của người đàn ông 31 tuổi, từ môi trường văn phòng sang gắn bó với ruộng vườn.

Dù tốt nghiệp ngành marketing tại các trường đại học ở Mỹ và Anh, Aizat cho biết nông nghiệp luôn là lựa chọn nghề nghiệp đầu tiên của anh. Năm 2020, anh rời bỏ công việc thực tập marketing tại Liên đoàn Bóng đá Malaysia để bắt đầu trồng dứa trên mảnh đất của gia đình.

Hiện nay, sau khi mua thêm đất canh tác, Aizat quản lý khoảng 6ha tại các bang Selangor, Kedah và Pahang, trồng nhiều loại cây ăn trái như dứa, sầu riêng, măng cụt và chôm chôm.

“Làm nông chưa bao giờ là điều xa lạ với tôi. Từ nhỏ, tôi đã theo gia đình ra nông trại mỗi dịp cuối tuần. Gắn bó với đất đai và thiên nhiên luôn mang lại cảm giác rất gần gũi và vững vàng”, Aizat chia sẻ.

Nông nghiệp là lựa chọn mới của người trẻ có học

Quyết định gắn bó với nông nghiệp sau đại dịch của Aizat xuất phát từ cơ hội thị trường, đặc biệt là nhu cầu ngày càng tăng đối với giống dứa MD2. Đây là loại dứa lai được các quán cà phê và nhà hàng tại đô thị ưa chuộng nhờ vị ngọt và ít axit.

Theo Aizat, lựa chọn trồng dứa MD2 giúp anh vừa học hỏi thực tế nghề nông, vừa xây dựng được mô hình sản xuất mang tính thương mại và có giá trị lâu dài.

Không chỉ riêng Aizat, tại nhiều quốc gia Đông Nam Á, nông nghiệp đang dần được nhìn nhận lại trong mắt giới trẻ. Từ một ngành nghề ít hấp dẫn với sinh viên đại học, làm nông nay trở thành con đường lập nghiệp mới, dù là do lựa chọn cá nhân hay xuất phát từ sự thiếu hụt cơ hội việc làm ở đô thị.

Nhiều người trẻ đã tận dụng không gian thành phố cùng các công nghệ mới để cải tiến phương thức canh tác truyền thống, hướng đến sản xuất hiệu quả và bền vững hơn.

Nông nghiệp đô thị và công nghệ số

Naviin Thiaga, 31 tuổi, cho biết quyết định quay về với nông nghiệp của anh hình thành từ năm 2018, khi anh nhận thấy tiềm năng hiện đại hóa ngành này. Sau một năm làm việc trong lĩnh vực quản lý dự án, Naviin chuyển hẳn sang làm nông nghiệp toàn thời gian.

Dù học ngành logistics, nhưng nền tảng từ trang trại rau của gia đình đã sớm nuôi dưỡng niềm quan tâm của anh đối với nông nghiệp. Năm 2022, Naviin thành lập Sayur Kita Asia, một mô hình nông nghiệp đô thị ứng dụng công nghệ tại Johor Bahru.

Theo Naviin, dù nhiều phương thức canh tác tại Malaysia còn lạc hậu, nhưng sự hỗ trợ từ các cơ quan nhà nước đã giúp nông nghiệp cộng đồng dần trở thành một hướng khởi nghiệp khả thi.

Khi nông nghiệp không phải là “lựa chọn”

Đối với nhiều cộng đồng, làm nông không phải là xu hướng hay phong trào mà là điều tất yếu để tồn tại. Shalyn Dullas, 24 tuổi, người thuộc cộng đồng bản địa Dumagat Remontado tại Philippines, cho biết nông nghiệp gắn liền với sinh kế và truyền thống của gia đình cô.

“Chúng tôi gắn bó với đất đai từ bao đời nay. Nhờ đất, chúng tôi có thể tồn tại và duy trì cuộc sống”, Shalyn chia sẻ. Do ít cơ hội việc làm, cô bắt đầu bán trái cây và rau củ từ khi còn học trung học để phụ giúp gia đình.

“Nhờ làm nông, chúng tôi mới có điều kiện cho con cái đi học. Cuộc sống vất vả, nhưng chúng tôi không bỏ cuộc”, cô nói.

Bài toán già hóa lao động nông nghiệp

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, gần 44% người trẻ trong độ tuổi từ 15 đến 24 trên toàn cầu đang tham gia vào hệ thống nông thực phẩm, bao gồm sản xuất nông nghiệp và các ngành liên quan.

Tại Đông Nam Á, thanh niên chiếm khoảng 30% lực lượng lao động trực tiếp trong lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy lực lượng nông dân trong khu vực đang già hóa nhanh chóng, khi phần lớn nông dân hiện nay đều trên 55 tuổi.

Tại Malaysia, điều tra nông nghiệp năm 2024 cho thấy khoảng 45,4% nông dân từ 60 tuổi trở lên, trong khi nhóm tuổi từ 15 đến 30 chỉ chiếm 3,3%. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thu hút thế hệ trẻ tham gia sản xuất nông nghiệp.

Để giải quyết bài toán này, nhiều quốc gia đã triển khai các chương trình hỗ trợ, đào tạo và trợ cấp nhằm khuyến khích người trẻ quay lại với ruộng đồng. Tại Malaysia, nông dân được hỗ trợ về thiết bị, máy móc, giống cây trồng và hạ tầng sản xuất.

Tuy vậy, theo Naviin, thủ tục hành chính phức tạp và thời gian chờ đợi kéo dài vẫn là rào cản lớn đối với các nông dân trẻ mới khởi nghiệp.

Biến đổi khí hậu là phép thử lớn nhất

Đối với những người trẻ lựa chọn gắn bó với nông nghiệp, biến đổi khí hậu đang là thách thức nghiêm trọng nhất. Thời tiết thất thường, lũ lụt và hạn hán đã trực tiếp ảnh hưởng đến năng suất và thu nhập của nông dân.

Năm 2022, trang trại dứa của Aizat bị ngập lụt kéo dài, gây thiệt hại đáng kể. Theo anh, đây là thời điểm buộc người làm nông phải đối diện với thực tế khắc nghiệt của biến đổi khí hậu.

Trước những rủi ro này, Naviin chuyển sang mô hình nhà kính và thủy canh để kiểm soát điều kiện sản xuất, trong khi Aizat đầu tư nhiều hơn vào thiết kế đất, hệ thống thoát nước và quản lý nguồn nước.

Dù còn nhiều khó khăn, Aizat vẫn kiên định với lựa chọn của mình. Các trang trại của anh hiện mang lại doanh thu khoảng 300.000 ringgit mỗi tháng, cao hơn đáng kể so với mức lương phổ biến của lao động trẻ tại đô thị.

“Điều khiến tôi gắn bó với nông nghiệp là sự cân bằng. Công việc này giúp tôi chậm lại, học được sự kiên nhẫn và hiểu rõ hơn những vấn đề cốt lõi như an ninh lương thực và sinh kế”, anh chia sẻ.