Gỡ nút thắt đầu tư công, mở đường tăng trưởng giai đoạn 2026-2030

Trong giai đoạn phát triển mới, đầu tư công không còn được nhìn nhận đơn thuần như một công cụ kích cầu hay thước đo ở tỷ lệ giải ngân, mà cần được coi là đòn bẩy quan trọng nhằm nâng cao năng suất tổng hợp và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy lĩnh vực này vẫn tồn tại nhiều “nút thắt” cần sớm được tháo gỡ để khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Đây là nội dung nhận được sự quan tâm lớn tại tọa đàm “Đầu tư công - gỡ nút thắt để bứt phá tăng trưởng năm 2026” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với Hiệp hội Công nghiệp khoáng sản TP.HCM tổ chức chiều 23/12 tại TP.HCM, với sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý, doanh nghiệp và chuyên gia kinh tế.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VCCI cho rằng, nếu đầu tư công chỉ được tiếp cận theo mục tiêu giải ngân thuần túy thì rất khó tận dụng cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Theo ông, mỗi dự án đầu tư công cần được thiết kế và triển khai hiệu quả để giảm chi phí logistics, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, mở rộng không gian phát triển và tăng cường liên kết vùng. Khi đó, đầu tư công sẽ thực sự đóng vai trò dẫn dắt đầu tư tư nhân, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tổ chức sản xuất, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh nhưng bền vững trong giai đoạn 2026-2030.

Dù mục tiêu đặt ra rất lớn, bức tranh giải ngân đầu tư công năm 2025 vẫn chưa đạt kỳ vọng. Tổng kế hoạch vốn đầu tư công của cả nước được xác định hơn 1,08 triệu tỷ đồng, song lũy kế 11 tháng mới giải ngân khoảng 553.250 tỷ đồng, tương đương gần 61% kế hoạch Thủ tướng giao.

Con số này cao hơn cùng kỳ năm trước về giá trị tuyệt đối nhưng vẫn thấp so với mục tiêu giải ngân 95-100% nhằm hỗ trợ tăng trưởng GDP đạt 8,3-8,5%. Điều này đồng nghĩa với việc còn hơn 360.000 tỷ đồng vốn đầu tư công đang chờ được giải ngân trong thời gian ngắn còn lại, tạo áp lực lớn lên công tác điều hành và tổ chức thực hiện.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, thách thức càng trở nên rõ nét khi tổng chi đầu tư phát triển dự kiến có thể lên tới khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. Nguồn lực này sẽ được phân bổ cho hàng loạt dự án trọng điểm quốc gia quy mô rất lớn như đường sắt cao tốc Bắc - Nam, các cảng hàng không quốc tế, hệ thống đường cao tốc với mục tiêu hoàn thành 5.000km vào năm 2030, cùng nhiều dự án metro, cầu và cảng quan trọng khác. Quy mô vốn lớn đi kèm kỳ vọng cao, song cũng đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về tiến độ, chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn.

Nhiều ý kiến tại tọa đàm cho rằng, để tránh lặp lại những hạn chế trong giai đoạn trước, cần nhìn thẳng vào các điểm nghẽn đã và đang tồn tại. Nổi bật là vấn đề nguồn cung và giá vật liệu xây dựng, đặc biệt là cát, đá và vật liệu san lấp, vốn tác động trực tiếp đến tiến độ và chi phí của các dự án hạ tầng trọng điểm. Thực tế cho thấy, dù Việt Nam có trữ lượng lớn một số loại vật liệu, song vướng mắc về cơ chế khai thác, cấp phép mỏ, thẩm định môi trường và phối hợp liên vùng khiến nguồn cung chưa được khai thác tương xứng với nhu cầu phát triển.

Từ góc độ nghiên cứu và chính sách, Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nhấn mạnh rằng đầu tư công không chỉ là công cụ kích thích tổng cầu trong ngắn hạn mà quan trọng hơn là đòn bẩy cải thiện năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ năm 2026 trở đi ở mức hai con số, sự phụ thuộc vào hiệu quả đầu tư công là rất lớn.

Theo ông, cần thay đổi tư duy quản lý theo hướng nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án ngay từ đầu, điều hành linh hoạt kế hoạch vốn, cho phép tái phân bổ vốn từ các dự án chậm tiến độ sang các dự án có hiệu quả và khả năng triển khai tốt hơn, đồng thời chuyển trọng tâm đánh giá từ tỷ lệ giải ngân sang hiệu quả trong suốt vòng đời dự án.

Ở khía cạnh thể chế và quản trị, Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, cho rằng trong thời gian tới, trách nhiệm của người đứng đầu sẽ được gắn chặt hơn với kết quả giải ngân đầu tư công và chỉ số tăng trưởng của địa phương. Đây sẽ là thước đo quan trọng cho mức độ hoàn thành nhiệm vụ, qua đó tạo áp lực và động lực cải thiện hiệu quả thực thi chính sách. Khi nền tảng thể chế tiếp tục được hoàn thiện và các điểm nghẽn về thủ tục, mặt bằng, vật liệu xây dựng được tháo gỡ đồng bộ, đầu tư công được kỳ vọng sẽ trở thành động lực then chốt, mở ra một chu kỳ phát triển bứt phá cho kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030.