Hàng nghìn “người” trên mạng có thể chỉ là những chiếc điện thoại

Một nạn nhân tại Đà Nẵng cho biết, đối tượng lừa đảo đã tìm cách tiếp cận, thường xuyên trò chuyện, phản hồi nhanh, quan tâm và thấu hiểu như một người bạn thực sự. Sau một thời gian trò chuyện tình cảm, người này được đề nghị thử một ứng dụng với lời giới thiệu rằng nếu nạp 5 triệu đồng có thể nhận lợi nhuận 600.000 đồng. Ban đầu, họ vẫn nhận được hoa hồng và có thể rút tiền về tài khoản ngân hàng. Tuy nhiên, khi số tiền nạp tăng lên đến hàng trăm triệu đồng, tài khoản bị khóa, còn “người bạn trên mạng” cũng chặn liên lạc và biến mất.

Đây là một trong những vụ việc được phản ánh trong chương trình Cảnh giác 247, chương trình chuyên sâu về phòng, chống tội phạm lừa đảo công nghệ cao do Ban Chuyên đề Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) thực hiện, với sự đồng hành của Ngân hàng Thương mại TNHH MTV Kỷ Nguyên Thịnh Vượng (GPBank).

Qua điều tra, phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm công nghệ cao Công an TP Đà Nẵng đã phát hiện nhiều tài khoản có cùng tần suất hoạt động, liên tục tương tác và đẩy các đường link lừa đảo theo kịch bản rập khuôn.

Tại một căn hộ khép kín, công an phát hiện hệ thống Phone Farm với hơn 2.000 điện thoại và hơn 100 CPU, kết nối qua USB, mạng LAN hoặc các box chuyên dụng và được điều khiển tập trung bằng một máy chủ. Phần mềm do các đối tượng tự phát triển cho phép một máy chủ điều khiển cùng lúc hàng nghìn tài khoản ảo với những vai trò, nhiệm vụ và bối cảnh khác nhau.

Nguy hiểm hơn, khi kết hợp với AI và chatbot, việc tạo dựng danh tính giả có thể trở nên tinh vi hơn. AI có thể hỗ trợ tạo nội dung, xây dựng nhân vật với thông tin cá nhân, sở thích, sở trường giống một người thật. Chatbot giúp duy trì những cuộc trò chuyện dài, phản hồi nhanh, tạo cảm giác phía bên kia luôn có người quan tâm. Hình ảnh, giọng nói hoặc nội dung do AI tạo ra cũng có thể được kết hợp để danh tính giả trở nên thuyết phục hơn. Theo cơ quan chức năng, hầu hết tài khoản ảo qua Phone Farm của nhóm này để cho thuê phục vụ hoạt động lừa đảo tại Campuchia, với doanh thu trung bình khoảng 2 tỷ đồng mỗi tháng. 

Theo ông Phạm Công Diễn, Trưởng phòng Giải pháp Dữ liệu và Phân tích (Khối CNTT) GPBank, hệ thống ngân hàng đã có khả năng nhận diện các dấu hiệu giao dịch bất thường, có thể tạm dừng giao dịch để xác minh đối với các giao dịch thực hiện liên tục hoặc giao dịch phát sinh số tiền lớn ở nước ngoài. Tuy nhiên, trong vụ việc này, các đối tượng lại nhắm vào tâm lý chủ quan và niềm tin của người dùng.

"Ở ngân hàng chúng tôi có biện pháp nhận diện các điện thoại bị nghi  ngờ chiếm quyền điều khiển để thực hiện ngăn chặn, đồng thời đưa ra cảnh báo cho người dùng. Chúng tôi có bảo mật nhiều lớp để xác thực người đăng nhập tài khoản là chính chủ như xác thực đa nguyên tố, xác thực sinh trắc học", ông Phạm Công Diễn cho biết. Theo đó, khi bị thúc giục, khách hàng không nên vội hành động mà cần dừng lại và bình tĩnh kiểm tra, đặc biệt không nên chuyển tiền cho một người chưa từng gặp. Khi phát hiện hoặc nghi ngờ mình đã bị lừa đảo, người dân cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan công an để được hướng dẫn xử lý và hỗ trợ kịp thời.

Bên cạnh đó, một hình thức lừa đảo tinh vi khác trong chuỗi này là tạo ra "đám đông ảo". Trong một hội nhóm kín, chỉ có nạn nhân là người thật, còn những tài khoản khác có thể được vận hành như những "chim mồi": người khoe lợi nhuận, người đưa ảnh biên lai, người cảm ơn "chuyên gia".

Khi nhiều tài khoản cùng lúc tương tác, người dùng dễ có cảm giác đây là một cộng đồng thật và có nhiều người đang cùng tham gia. Các đối tượng đồng thời khai thác tâm lý đám đông và tâm lý sợ bỏ lỡ. Những giao dịch đầu tiên thường có số tiền nhỏ, thậm chí được trả hoa hồng hoặc cho rút tiền để tạo niềm tin. Khi nạn nhân đưa vào số tiền lớn, hệ thống có thể khóa tài khoản, chặn liên lạc và biến mất.

Đằng sau một tài khoản có vẻ rất thật, một cuộc trò chuyện tưởng như chân thành hay một hội nhóm có hàng trăm người tương tác, đôi khi có thể là cả một hệ thống được vận hành có chủ đích. Vì vậy, các chuyên gia khuyến nghị, trên không gian mạng, số lượng người theo dõi hay mức độ tương tác không phải là bằng chứng cho sự uy tín. Trước mọi lời mời gọi liên quan đến đầu tư, người dùng cần xác minh độc lập thông tin và đặc biệt cảnh giác trước những yêu cầu chuyển tiền khi chưa xác định rõ người nhận và mục đích giao dịch.