Kỳ vọng xuất khẩu gạo tăng tốc cuối năm

Thêm dư địa cho gạo Việt

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 8 tháng năm 2026, xuất khẩu gạo đạt trên 6 triệu tấn, với giá trị xuất đạt gần 2,91 tỷ USD, giảm 5% về lượng và 10,7% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, tháng 7/2026, giá xuất khẩu gạo bình quân đạt 511 USD/tấn, lần đầu tiên trong năm tăng so với cùng kỳ năm trước, với mức tăng 5,8%. Diễn biến này được là tín hiệu tích cực cho thấy mặt bằng giá gạo đang có sự chuyển biến theo hướng thuận lợi hơn.

Dự báo cả năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt khoảng 3,94 tỷ USD, giảm 4% so với cùng kỳ năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu là mặt bằng giá xuất khẩu thấp trong các tháng đầu năm. Tuy nhiên, đà phục hồi giá từ tháng 7 có thể góp phần cải thiện kim ngạch trong những tháng còn lại.

Thị trường thế giới cũng đang xuất hiện một số yếu tố hỗ trợ. Cân đối cung - cầu gạo toàn cầu niên vụ 2026/2027 được dự báo có thể chuyển sang trạng thái thâm hụt, trong khi thương mại gạo thế giới tiếp tục duy trì ở mức cao. Theo dự báo, Philippines - thị trường nhập khẩu gạo lớn của Việt Nam tiếp tục có nhu cầu nhập khẩu để phục vụ dự trữ. Trung Quốc cũng gia tăng nhu cầu nhập khẩu, đặc biệt đối với gạo tấm phục vụ ngành thức ăn chăn nuôi. Một số thị trường châu Phi tiếp tục tạo dư địa cho các nước xuất khẩu.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi cùng thách thức. Philippines đang xem xét các biện pháp phòng vệ đối với gạo nhập khẩu, trong khi Indonesia chưa có kế hoạch nhập khẩu trong năm 2026 do nguồn cung và dự trữ trong nước ở mức cao.

Tại Trung Quốc, nhập khẩu gạo cũng ghi nhận mức tăng trưởng đột phá về lượng, đặc biệt đối với gạo tấm làm nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Đây là dư địa đáng chú ý đối với gạo nguyên liệu, gạo tấm của Việt Nam.

Nigeria dự kiến thiếu hụt khoảng 3,5 triệu tấn gạo trong niên vụ 2026-2027, tạo thêm cơ hội cho Việt Nam nếu cải thiện được năng lực cạnh tranh về giá. Tại Kenya, nước này miễn thuế nhập khẩu gạo trắng theo hạn ngạch đến hết tháng 11-2026.

Hoàn thiện chính sách, giữ ổn định chuỗi cung ứng

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị các doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến cung - cầu toàn cầu, đặc biệt là chính sách nhập khẩu của các thị trường trọng điểm và tình hình thời tiết tại các quốc gia sản xuất lớn. Bộ cũng xác định việc chủ động điều tiết sản xuất, nâng cao chất lượng gạo và đa dạng hóa thị trường được xem là giải pháp then chốt để duy trì đà tăng trưởng bền vững.

Còn Bộ Công Thương đang hoàn thiện khung chính sách nhằm nâng cao hiệu quả điều hành hoạt động xuất khẩu gạo. Điểm mới là bổ sung cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân trong dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định số 107/2018/NĐ-CP của Chính phủ, qua đó tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, qua gần 8 năm triển khai Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, hoạt động xuất khẩu gạo đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu cần có cơ chế đánh giá khách quan về năng lực và mức độ tuân thủ của thương nhân để phục vụ công tác điều hành, lựa chọn doanh nghiệp thực hiện các nhiệm vụ quan trọng của ngành, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, hệ thống kho chứa, logistics và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam.

Việc đánh giá tín nhiệm không nhằm tạo thêm điều kiện kinh doanh mà là công cụ quản lý minh bạch, góp phần khuyến khích doanh nghiệp cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thanh Bình, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho biết, để ngành hàng gạo đóng góp hiệu quả hơn vào mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu, Hiệp hội Lương thực Việt Nam đã đưa ra nhiều kiến nghị đối với Chính phủ và các bộ, ngành.

Trước hết, Hiệp hội đề nghị Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong đàm phán các nghị định thư về gạo với các thị trường nhập khẩu; đồng thời thúc đẩy các cuộc đàm phán kỹ thuật theo hướng gắn với chuỗi giá trị, đáp ứng yêu cầu của những thị trường có tiềm năng lớn và giá trị cao.

Song song với việc mở rộng thị trường, Hiệp hội cũng kiến nghị Bộ Công Thương tiếp tục thúc đẩy ký kết các hợp đồng cấp Chính phủ với những thị trường nhập khẩu gạo trọng điểm nhằm tạo đầu ra ổn định cho doanh nghiệp.

Một trong những đề xuất đáng chú ý được Hiệp hội đưa ra là giao Hiệp hội tham gia xây dựng thương hiệu gạo quốc gia. Theo đó, Hiệp hội dự kiến xây dựng mô hình thí điểm phát triển thương hiệu gạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long với hai giống gạo ST24 và ST25, gắn với câu chuyện văn hóa Óc Eo; đồng thời hình thành vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào EU và Nhật Bản theo mô hình hợp tác xã liên kết với doanh nghiệp, có sự quản lý và giám sát của Nhà nước.

Bên cạnh đó, Hiệp hội Lương thực Việt Nam cũng đề xuất Chính phủ cho phép xây dựng Đề án tái cấu trúc ngành kinh doanh xuất khẩu gạo theo định hướng Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam đến năm 2030. Theo Hiệp hội, việc tái cấu trúc sẽ góp phần nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu bền vững, tăng khả năng cạnh tranh và tạo nền tảng để ngành gạo tiếp tục đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số trong những năm tới.